Η Κούβα εξακολουθεί να αναζητά διεξόδους από τη βαθύτερη οικονομική κρίση που έχει αντιμετωπίσει εδώ και δεκαετίες, όμως ένας από τους πιο παραδοσιακούς συμμάχους της φαίνεται πως δεν είναι πλέον διατεθειμένος να αναλάβει τον ρόλο του οικονομικού σωτήρα. Η Ρωσία επαναβεβαίωσε τις τελευταίες ημέρες την πολιτική και διπλωματική της στήριξη προς την Αβάνα, αποφεύγοντας ωστόσο οποιαδήποτε δέσμευση για ουσιαστική οικονομική βοήθεια, παρά τις μεγάλες προσδοκίες της κουβανικής ηγεσίας.
Το μήνυμα έγινε σαφές μέσα από τη δημόσια παρέμβαση του Ρώσου υπουργού Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ, ο οποίος, με αφορμή τα 95α γενέθλια του Ραούλ Κάστρο, εξέφρασε την «ακλόνητη αλληλεγγύη» της Μόσχας προς τον κουβανικό λαό απέναντι σε αυτό που χαρακτήρισε ως «πρωτοφανή εξωτερική πίεση» από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στο μήνυμά του, ο Λαβρόφ εξήρε τον ιστορικό ηγέτη της Κούβας για τη συμβολή του στην ενίσχυση των ρωσοκουβανικών σχέσεων και επανέλαβε τη βούληση των δύο χωρών να συνεργαστούν για τη διαμόρφωση ενός «δίκαιου πολυπολικού κόσμου».
Πίσω όμως από τις δηλώσεις φιλίας και στρατηγικής συνεργασίας απουσίαζε το στοιχείο που ενδιαφέρει περισσότερο την Αβάνα: η οικονομική στήριξη. Η κουβανική οικονομία αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις σε καύσιμα, τρόφιμα και βασικά αγαθά, ενώ η παραγωγική δραστηριότητα παραμένει σε χαμηλά επίπεδα και η μετανάστευση χιλιάδων πολιτών προς το εξωτερικό συνεχίζεται με αμείωτη ένταση. Υπό αυτές τις συνθήκες, η κυβέρνηση του Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ προσδοκούσε ότι η στενότερη προσέγγιση με τη Ρωσία θα μπορούσε να μεταφραστεί σε νέα χρηματοδοτικά πακέτα ή επενδύσεις που θα έδιναν ανάσα στην οικονομία της χώρας.
Οι προσδοκίες αυτές, ωστόσο, φαίνεται να διαψεύδονται. Ενδεικτικό της αλλαγής κλίματος είναι το γεγονός ότι στο φετινό Διεθνές Οικονομικό Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης δεν συμπεριλήφθηκε το ξεχωριστό Ρωσοκουβανικό Επιχειρηματικό Φόρουμ, το οποίο τα προηγούμενα χρόνια παρουσιαζόταν ως πλατφόρμα ενίσχυσης των οικονομικών δεσμών μεταξύ των δύο χωρών. Αντί αυτού, η Κούβα συμμετείχε απλώς σε μια γενικότερη συζήτηση για τις οικονομικές σχέσεις της Ρωσίας με τη Λατινική Αμερική, γεγονός που πολλοί αναλυτές ερμηνεύουν ως ένδειξη περιορισμένου ενδιαφέροντος της Μόσχας για νέες επενδύσεις στην κουβανική οικονομία.
Την ίδια στιγμή, οι ρωσικές αρχές συνεχίζουν να καταγγέλλουν την αμερικανική πολιτική απέναντι στην Κούβα. Η Μόσχα εξέφρασε «βαθιά ανησυχία» για την αυξημένη στρατιωτική παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών στην Καραϊβική, κάνοντας λόγο για κινήσεις που εντείνουν την ένταση στην περιοχή. Η στάση αυτή συνδέεται με τη γενικότερη στρατηγική αντιπαράθεση Ρωσίας και ΗΠΑ, στην οποία η Κούβα εξακολουθεί να κατέχει συμβολική και γεωπολιτική σημασία.
Από την πλευρά της, η Αβάνα επιμένει ότι η βασική αιτία της οικονομικής κατάρρευσης είναι το αμερικανικό εμπάργκο και οι κυρώσεις της Ουάσιγκτον. Ο υφυπουργός Εξωτερικών της Κούβας, Κάρλος Φερνάντες δε Κόσιο, υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν συστηματικά να προκαλέσουν οικονομική ασφυξία στο νησί, με στόχο να υπονομεύσουν το πολιτικό και κοινωνικό μοντέλο της χώρας. Σύμφωνα με την κουβανική κυβέρνηση, η οικονομική πίεση αποτελεί μέρος μιας μακροχρόνιας προσπάθειας αλλαγής καθεστώτος.
Ωστόσο, πολλοί οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι τα προβλήματα της Κούβας δεν οφείλονται αποκλειστικά στις αμερικανικές κυρώσεις. Η χαμηλή παραγωγικότητα, οι διαρθρωτικές αδυναμίες της οικονομίας, η έλλειψη ξένων επενδύσεων και οι περιορισμοί στην ιδιωτική επιχειρηματικότητα έχουν συμβάλει σημαντικά στη σημερινή κατάσταση. Ακόμη και παραδοσιακοί σύμμαχοι όπως η Ρωσία και η Κίνα εμφανίζονται πλέον πιο προσεκτικοί στη διάθεση κεφαλαίων, αξιολογώντας με αυστηρότερα οικονομικά κριτήρια τις επενδύσεις τους.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η Κούβα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δύσκολη πραγματικότητα. Διατηρεί την πολιτική στήριξη σημαντικών συμμάχων, αλλά δυσκολεύεται να εξασφαλίσει τους οικονομικούς πόρους που χρειάζεται για να ανακάμψει. Η Ρωσία μπορεί να εξακολουθεί να προσφέρει διπλωματική κάλυψη και γεωπολιτική υποστήριξη, όμως δεν δείχνει πρόθυμη να επωμιστεί το τεράστιο κόστος διάσωσης μιας οικονομίας που παραμένει εγκλωβισμένη σε χρόνια κρίση.
Για την Αβάνα, το μήνυμα είναι σαφές: οι δηλώσεις αλληλεγγύης εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά τα δισεκατομμύρια που θα μπορούσαν να αλλάξουν την πορεία της κουβανικής οικονομίας παραμένουν άφαντα.
