Η παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ στο τιμόνι της υπερδύναμης δεν προκαλεί μόνο σοκ και νευρικότητα στην παγκόσμια κοινότητα, αλλά επαναφέρει και ένα ερώτημα που στην Ελλάδα έμοιαζε να έχει απαντηθεί τα τελευταία χρόνια: Πώς μπορεί η γεωπολιτική τρικυμία να επηρεάσει την ευάλωτη σχέση της ελληνικής κοινής γνώμης με την Αμερική; Μπορεί να αναζωπυρωθεί ο αντιαμερικανισμός που υπήρξε κυρίαρχο ρεύμα στο πρώτο μισό της Μεταπολίτευσης;
Η γενική στάση των Ελλήνων ψηφοφόρων απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ είναι κατά βάσιν αρνητική, αλλά όχι αμετακίνητη. Oπως σημειώνει η Λαμπρινή Ρόρη, επίκουρη καθηγήτρια Πολιτικής Ανάλυσης στο ΕΚΠΑ, «μέσα στον τελευταίο χρόνο η αποδοκιμασία παραμένει πλειοψηφική, ωστόσο καταγράφεται βελτίωση των θετικών αξιολογήσεων σε σχέση με το πρώτο εξάμηνο. Ενδεικτικά, την άνοιξη – αρχές καλοκαιριού οι αρνητικές κρίσεις κινούνται σε πολύ υψηλά επίπεδα, ενώ το φθινόπωρο παρατηρείται αισθητή άνοδος των θετικών και μείωση των αρνητικών (π.χ. σε μέτρηση της Metronforum του Οκτωβρίου 2025: 34% θετικές – 54% αρνητικές, όταν το προηγούμενο διάστημα οι θετικές δεν ξεπερνούσαν το 26% και οι αρνητικές δεν έπεφταν κάτω από το 66%)».
Αυτό εξηγείται από τη διεθνή συγκυρία: τον Οκτώβριο συνομολογείται η ανακωχή στη Μέση Ανατολή και ο Τραμπ πιστώνεται τον διαμεσολαβητικό ρόλο του. Η καμπύλη άνοιξε εκ νέου τους επόμενους μήνες. Ενδιαφέρον παρουσιάζει όμως και η κομματική τοποθέτηση των ερωτηθέντων. Οι ψηφοφόροι της Ελληνικής Λύσης τον αξιολογούν θετικά σε ποσοστό 74,9%, ενώ το ίδιο συμβαίνει με έναν στους τρεις ψηφοφόρους της Ν.Δ. Αντίθετα, αρνητικά τον αξιολογούν συντριπτικά όσοι αυτοπροσδιορίζονται ως αριστεροί και κεντροαριστεροί. Τα τελευταία χρόνια, ο αντιαμερικανισμός στην Ελλάδα δεν εξαφανίστηκε, ωστόσο προσαρμόστηκε σε νέα δεδομένα.
Η στρατηγική αναβάθμιση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων, η διεύρυνση της αμυντικής συνεργασίας, η εικόνα της Ουάσιγκτον ως παράγων σταθερότητας απέναντι στον τουρκικό αναθεωρητισμό, αλλά και το διπλωματικό αποτύπωμα των Δημοκρατικών προέδρων Ομπάμα και Μπάιντεν λειτούργησαν κατευναστικά. Ακόμη και πολιτικοί χώροι που ιστορικά έβλεπαν τις ΗΠΑ με δυσπιστία, υιοθέτησαν έναν πιο πραγματιστικό τόνο – η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ άλλωστε προετοίμασε την επέκταση της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας που εντέλει ψήφισε το 2021 η κυβέρνηση της Ν.Δ.
«Οσο η κοινωνία απομακρύνεται από την αυτόματη αντι-αμερικανική ερμηνεία των πραγμάτων, τόσο ευκολότερα οι κυβερνήσεις –ανεξαρτήτως ιδεολογικού προσήμου– διατηρούν και διευρύνουν αυτή τη συνεργασία», λέει η κυρία Ρόρη. «Με άλλα λόγια, από έναν αντιαμερικανισμό που για χρόνια λειτουργούσε ως ισχυρή ταυτοτική γλώσσα της Μεταπολίτευσης, περνάμε σταδιακά σε μια πιο “ψυχρή”, πραγματιστική πρόσληψη των ΗΠΑ: λιγότερο ως συμβολικός αντίπαλος και περισσότερο ως στρατηγικός εταίρος σε ένα περιβάλλον πολλαπλών κρίσεων».
«Από έναν αντιαμερικανισμό που για χρόνια λειτουργούσε ως ισχυρή ταυτοτική γλώσσα της Μεταπολίτευσης, περνάμε σταδιακά σε μια πιο “ψυχρή”, πραγματιστική πρόσληψη των ΗΠΑ».
Στην έρευνα της εταιρείας About People που διεξήχθη με αφορμή τη συμπλήρωση ενός χρόνου από την εκκίνηση της δεύτερης προεδρίας Τραμπ, το 67% των ερωτηθέντων απάντησε πως η εικόνα των ΗΠΑ διεθνώς έχει χειροτερέψει κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας Τραμπ, ενώ αντίστοιχο ποσοστό απαντάει ότι ο κόσμος έχει γίνει περισσότερο ή λιγότερο ασφαλής εξαιτίας των παρεμβάσεών του. Eρευνα που διενεργήθηκε σε 12 ευρωπαϊκές χώρες στα μέσα του 2025 από το ECFR (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων) κατέληξε στο ότι η κυρίαρχη άποψη στις χώρες που συμμετείχαν στη δημοσκόπηση –με εξαίρεση την Ουγγαρία και τη Ρουμανία– είναι πως η εκλογή Τραμπ στην ηγεσία της υπερδύναμης αποτελεί αρνητική εξέλιξη για τους Αμερικανούς πολίτες, για τις ίδιες τις χώρες των ερωτηθέντων και για την ειρήνη στον κόσμο.
Ανατολή και Δύση
«Ο Τραμπ διχάζει Δυτικοευρωπαίους και Ανατολικοευρωπαίους», λέει ο Γιάννης Κωνσταντινίδης, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. «Για τους πρώτους, ο Αμερικανός πρόεδρος είναι εχθρός της Ευρωπαϊκής Eνωσης, αλλά και της χώρας τους μεμονωμένα, έχει κάνει τον κόσμο λιγότερο ασφαλή και δεν ακολουθεί τις δημοκρατικές αρχές. Για τους δεύτερους, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν είναι εχθρός, ενώ τα ποσοστά εκείνων που θεωρούν ότι δεν ακολουθεί τις δημοκρατικές αρχές είναι πολύ χαμηλότερα».
Σύμφωνα με τον κ. Κωνσταντινίδη, οι Ελληνες μοιάζουν περισσότερο με τους Ανατολικοευρωπαίους. «Παρότι η πλειονότητα των Ελλήνων χαρακτηρίζει τη διακυβέρνηση Τραμπ αυταρχική και εκτιμά ότι ο κόσμος είναι λιγότερο ασφαλής μετά την εκλογή του, ο χαρακτηρισμός του Αμερικανού προέδρου ως εχθρού της Ε.Ε. ή της Ελλάδας δεν γίνεται αποδεκτός από τους Ελληνες».
Στην Ελλάδα φαίνεται πως ο πρόεδρος Τραμπ εκλαμβάνεται ως ένα σύμβολο αυταρχισμού. Αυτό από μόνο του πάντως φαίνεται πως δεν αρκεί για να ενεργοποιήσει παλιά αντιαμερικανικά αντανακλαστικά και στερεότυπα. «Ο αυταρχισμός, ως προσωπικό και ως πολιτικό χαρακτηριστικό, καταγράφεται ελκυστικός για ένα σημαντικό κομμάτι του ελληνικού ακροατηρίου, όπως υποδεικνύει και το εύρημα ότι το 22% των Ελλήνων απαντάει ανοιχτά πως η σύγχρονη δημοκρατία δεν είναι το καλύτερο πολίτευμα που μπορούμε να έχουμε», λέει ο κ. Κωνσταντινίδης. «Ανάμεσα στους φιλοτραμπικούς και τους φιλοπουτινικούς, το ποσοστό αυτό φθάνει στο 30%. Η επίδειξη πυγμής, η εγγενής τάση επιβολής, ακόμη και η αρρενωπότητα καταγράφονται ως ισχυρότερα γνωρίσματα της ιδανικής ηγεσίας σε σύγκριση με τον σεβασμό στους κανόνες ή την αποδοχή της αρχής της λογοδοσίας».
