Με θρυαλλίδα το δυσβάσταχτο κόστος ζωής -απόρροια των δυτικών κυρώσεων, αλλά και της κακοδιαχείρησης των μουλάδων- το ξέσπασμα της λαϊκής οργής στο Ιράν έχει πλέον προσλάβει, εν μέσω αιματηρής καταστολής, χαρακτήρα πανεθνικής εξέγερσης και απονομιμοποίησης του θεοκρατικού καθεστώτος.
Σχεδόν επτά μήνες μετά τον 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ, συνοδεία αμερικανικών βομβαρδισμών -τώρα υπό την απειλή επανάληψής τους- και με τον περιφερειακό «Άξονα της Αντίστασης» πια αποδυναμωμένο, η ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπη με πολυμέτωπη υπαρξιακή απειλή, τη σοβαρότερη από την Επανάσταση του 1979.
Σε ένα περίεργο γύρισμα της ιστορίας, στις αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις ακούγεται όλο και περισσότερο το φιλομοναρχικό σύνθημα «Ζήτω ο Σάχης!».
Κόντρα δηλαδή σε ότι συνέβη σχεδόν 47 χρόνια πριν, στους δρόμους των ιρανικών πόλεων, όπου αντηχούσαν οι ιαχές «Θάνατος στον Σάχη!» των καταπιεσμένων πολιτών από την τότε μισητή αυταρχική μοναρχία.
Ως φαίνεται, ο κατοικοεδρεύων -από την εφηβεία του- στις ΗΠΑ και σήμερα «εκλεκτός» του Ισραήλ Ρεζά Παχλαβί, γιος του τελευταίου Σάχη, έχει αρχίσει να αποκτά στο Ιράν αυξανόμενη επιρροή.
Τουλάχιστον μεγαλύτερη, συγκριτικά με την ασημαντότητα του ονόματός του κατά τις προηγούμενες, μεγάλης κλίμακας πανεθνικές διαμαρτυρίες στα τέλη του 2022, τότε με «σπίθα» τον θάνατο της νεαρής Κούρδισσας Μαχσά Αμινί στα χέρια της «αστυνομίας ηθών».
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι σημερινοί εξεγερμένοι Ιρανοί ονειρεύονται μαζικά επαναφορά της μοναρχίας, και δη ως προϊόν μιας νέας έξωθεν παρέμβασης στη χώρα.
Προσώρας όμως δεν υπάρχει ηγετική φυσιογνωμία στις τάξεις της κατακερματισμένης και υπό απηνείς διώξεις αντιπολίτευσης.
Τα δε λαϊκά κινήματα διαμαρτυρίας είναι χωρίς οργανωτική δομή.
Και κάπως έτσι ο Παχλαβί, ως αυτοεξόριστος τέως πρίγκιπας διάδοχος -μια διχαστική προσωπικότητα, χωρίς ιδία εικόνα εδώ και μισό αιώνα της κατάστασης στη χώρα γέννησής του- επιδιώκει να προβληθεί ως de facto ηγέτης των εξεγερμένων, με ώθηση από το ισραηλινό και εν μέρει από το αμερικανικό ρεπουμπλικανικό κατεστημένο.
Ένας τέως που ονειρεύεται το θρόνο
Γεννημένος ως πρίγκιπας-διάδοχος του θρόνου μιας μοναρχίας που πλέον δεν υπάρχει, ο σήμερα 65χρονος Ρεζά Παχλαβί μένει από τα 17 του στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Εκεί τον βρήκε η εκθρόνιση του πατέρα του, του τελευταίου Σάχη του Ιράν, από την Ισλαμική Επανάσταση το 1979, ενόσω ο ίδιος εκπαιδευόταν ως πιλότος μαχητικών αεροσκαφών, στο Τέξας.
Έκτοτε δεν έχει αξίωμα, ούτε τίτλο, ενώ η βάση των υποστηρικτών του στο Ιράν παρέμενε πολύ περιορισμένη.
Έχει όμως ισχυρούς φίλους στις ΗΠΑ -ζει στα προάστια της Ουάσιγκτον- καθώς και στο Ισραήλ, απολαμβάνοντας διεθνή προβολή.
Έχει τη δική του ιστοσελίδα, κανάλια στο YouTube και στο WhatsApp και λογαριασμούς στο Χ, στο Threads και στο Instagram, με εκατομμύρια ακολούθους και προβολές των βίντεό του.
Μέσω αυτού του ψηφιακού βήματος κάλεσε αυτή την εβδομάδα τους μεν Ιρανούς «συμπολίτες» να βγουν μαζικά στους δρόμους την Πέμπτη και την Παρασκευή «στις 8 το βράδυ», τις δε ένοπλες δυνάμεις να γυρίσουν την πλάτη στο θεοκρατικό καθεστώς.
Την Παρασκευή το βράδυ, κάλεσε δημόσια τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ «να είστε έτοιμοι να παρέμβετε για να βοηθήσετε τον λαό του Ιράν».
Τον περασμένο Ιούνιο, όταν το Ισραήλ βομβάρδιζε τους Ιρανούς για 12 ημέρες, ο ίδιος δεν έκρυβε τη χαρά του.
Τώρα, εάν καταρρεύσει το θεοκρατικό καθεστώς, υποστηρίζει ότι δεν θα ήθελε να επανεγκαθιδρύσει τη μοναρχία, αλλά να ηγηθεί μιας μεταβατικής περιόδου, σαφώς φιλοδυτικής.
Ο λαός του Ιράν, έχει πει, θα πρέπει να αποφασίσει με δημοψήφισμα πώς θέλει να κυβερνηθεί στο μέλλον.
Όμως τα σχέδιά του είναι ασαφή.
Και για πολλούς στο Ιράν, κυρίως τους πιο ηλικιωμένους, ακούγεται το λιγότερο παράταιρο να μιλά για εκδημοκρατισμό και ανθρώπινα δικαιώματα ένας απόγονος της δυναστείας Παχλαβί.
Αναζητώντας διεξόδους
Στην πραγματικότητα, οι περισσότεροι Ιρανοί που βρίσκονται σήμερα στους δρόμους, ζητούν να φύγουν οι μουλάδες, να υπάρξει δημοκρατία και δομικές μεταρρυθμίσεις.
Σε μια χώρα ωστόσο, όπου το 60% του πληθυσμού είναι κάτω των 35 ετών και δεν έχει γνωρίσει άλλο καθεστώς από το θεοκρατικό, χωρίς βιώματα ούτε από τη σκοτεινή εποχή του Σάχη, η προοπτική μιας κοσμικής μοναρχίας πιθανόν να φαντάζει πια δελεαστική διέξοδος, απουσία μιας χειροπιαστής εναλλακτικής στη χώρα -τουλάχιστον έως τώρα.
Ακόμη και οι μεγαλύτερες γενιές -από τους εμπόρους στα παζάρια των μεγαλουπόλεων, πυλώνας μέχρι χθες του καθεστώτος και μέρος της μεσαίας τάξης, έως τα χαμηλά κοινωνικά στρώματα στην υπανάπτυκτη ιρανική επαρχία- αμφισβητούν πλέον ευθέως τους μουλάδες.
Παραμένει ωστόσο αβέβαιο ποιος θα μπορούσε να κρατήσει την πετρελαιοπαραγωγό χώρα όρθια και ενωμένη την επόμενη ημέρα.
«Πιστεύω ότι πρέπει να τους αφήσουμε όλους να βγουν εκεί έξω και να δούμε ποιος θα αναδειχθεί», αποφάνθηκε ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ, απειλώντας τους μουλάδες ότι «θα τους πλήξουμε πολύ σκληρά, αν αρχίσουν να σκοτώνουν ανθρώπους».
«Η Ουάσινγκτον δεν έχει κανένα συμφέρον να αποσπάσει την προσοχή από ένα δικαιολογημένο κίνημα διαμαρτυρίας εντός του Ιράν με μια στρατιωτική αντιπαράθεση, που θα μπορούσε να εξυπηρετήσει το καθεστώς» στο εθνικιστικό αφήγημά του, εκτιμά ο έγκριτος αρθρογράφος και στρατιωτικός αναλυτής της ισραηλινής εφημερίδας Haaretz, Άμος Χάρελ.
«Είναι πιο πιθανό ο Τραμπ να προσπαθήσει να προχωρήσει με άλλους στόχους», αναφέρει: «την ενθάρρυνση της ανατροπής του καθεστώτος ή την επιβολή μιας νέας πυρηνικής συμφωνίας στην Τεχεράνη».
Another great day with @POTUS who has brought America back, stronger than ever, at home and abroad. God bless our Commander in Chief and all of the brave men and women who serve under him.
I’m proud to be an American.
God bless and protect the brave people of Iran who are… pic.twitter.com/V7Y6XsO680
— Lindsey Graham (@LindseyGrahamSC) January 5, 2026
Ο γρίφος Τραμπ
«Προφανώς, το ιρανικό καθεστώς έχει πολλά προβλήματα» και «το πιο έξυπνο πράγμα που θα μπορούσαν να είχαν κάνει -ίσχυε πριν από δύο μήνες, ισχύει και σήμερα- είναι να προχωρήσουν σε μια πραγματική διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ σε ό,τι αφορά το πυρηνικό τους πρόγραμμα», δήλωσε τις προάλλες ο Αμερικανός αντιπρόεδρος, Τζέι Ντι Βανς από τον Λευκό Οίκο.
Θα μπορούσε να συμβεί -αντί με αμφιλεγόμενους «αλεξιπτωτιστές» τύπου Παχλαβί- με μετριοπαθή στοιχεία στην Τεχεράνη, από τα «σπλάχνα» του σημερινού καθεστώτος, που γνωρίζουν τους μηχανισμούς του και επιζητούν την επαναπροσέγγιση με τη Δύση, συνοδεία άρσης των κυρώσεων.
Κάτι τέτοιο θα αποτελούσε μια οιονεί εκδοχή των (μετά Μαδούρο) εξελίξεων στη Βενεζουέλα, με πολιτική μετάλλαξη του υφιστάμενου καθεστώτος.
Αυτό βέβαια δεν αποτελεί απαραίτητα συνταγή εκδημοκρατισμού και «σταθερότητας», αλλά πρακτικά εξαναγκαστική κηδεμονία, με την αμερικανική «δαμόκλειο σπάθη» πάνω από τα κεφάλια των σκληροπυρηνικών στοιχείων, μέχρι να γίνει η «δουλειά».
Μέχρι να φτάσουν βέβαια τα πράγματα ως εκεί, θα πρέπει να έχουν συνταχθεί οι εγχώριες ελίτ με τον κατακερματισμό ενός συστήματος, μέρους του οποίου αποτελεί ένα πανίσχυρο στρατιωτικό κατεστημένο.
Αλλά γι’ αυτό πιθανόν φροντίζει εδώ και καιρό η ισραηλινή Μοσάντ, που έχει ήδη δηλώσει μέσω Χ, στα φαρσί, παρούσα στο πλευρό των διαδηλωτών.
« Ήρθε η ώρα», ανέφερε.
«Είμαστε μαζί σας. Όχι μόνο εξ αποστάσεως και προφορικά, αλλά επί του πεδίου».
