Οι επιστήμονες παρακολούθησαν για πρώτη φορά μια υπερμεγέθη μαύρη τρύπα να «ξυπνά» έπειτα από έναν ύπνο σχεδόν 100 εκατομμυρίων ετών.
Η μαύρη τρύπα βρίσκεται στο κέντρο ενός γιγάντιου γαλαξία, ο οποίος εκπέμπει εξαιρετικά ισχυρά ραδιοκύματα. Μια νέα ανάλυση αυτών των ραδιοεκπομπών δείχνει ότι η μαύρη τρύπα στο παρελθόν εκτόξευε τεράστιους πίδακες πλάσματος, οι οποίοι εκτείνονταν για εκατοντάδες χιλιάδες έτη φωτός στο διάστημα, μέχρι κάποια στιγμή να σταματήσει απότομα. Σήμερα όμως είναι και πάλι ενεργοί, αλληλεπιδρώντας με πολύπλοκους και χαοτικούς τρόπους με το υπερθερμασμένο αέριο που τους περιβάλλει, αναφέρει το LiveScience.
«Είναι σαν να βλέπεις ένα κοσμικό ηφαίστειο να εκρήγνυται ξανά ύστερα από αιώνες ηρεμίας – μόνο που αυτό είναι αρκετά μεγάλο ώστε να σχηματίζει δομές που εκτείνονται σχεδόν ένα εκατομμύριο έτη φωτός μέσα στο διάστημα», σχολίασε η αστρονόμος Σόμπα Κουμάρι, συν-συγγραφέας της μελέτης.
Μόλις το 10% έως 20% των υπερμεγέθων μαύρων τρυπών διαθέτουν πίδακες που εκπέμπουν ραδιοσήματα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ένας περιστρεφόμενος δίσκος σκόνης και πλάσματος τροφοδοτεί διαρκώς τη μαύρη τρύπα με ύλη. Η διαδικασία αυτή δημιουργεί ένα μπερδεμένο μαγνητικό πεδίο, το οποίο μπορεί να εκτοξεύσει ύλη μακριά από τη μαύρη τρύπα, σχηματίζοντας γιγάντιους πίδακες. Αλλαγές στον δίσκο μπορούν να προκαλέσουν την απενεργοποίηση και ενεργοποίηση αυτών των ραδιοπιδάκων σε σπάνιες περιπτώσεις.
Ο ραδιογαλαξίας J1007+3540
Στη νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν Low-Frequency Array, ένα δίκτυο ραδιοτηλεσκοπίων με βασική έδρα την Ολλανδία. Εντόπισαν περισσότερα από 20 σμήνη γαλαξιών που φιλοξενούν ραδιογαλαξίες με πίδακες ακανόνιστου σχήματος και εστίασαν σε έναν από αυτούς, τον J1007+3540, ο οποίος παρουσίαζε ιδιαίτερα εντυπωσιακά χαρακτηριστικά.
Ο γαλαξίας διαθέτει μεγάλους, διάχυτους λοβούς πλάσματος, κατάλοιπα παλαιότερης δραστηριότητας που χρονολογείται πριν από περίπου 240 εκατομμύρια χρόνια. Στο εσωτερικό τους, όμως, οι επιστήμονες εντόπισαν μικρότερους και φωτεινότερους πίδακες πλάσματος, ηλικίας μόλις 140 εκατομμυρίων ετών. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι ο ενεργός γαλαξιακός πυρήνας, δηλαδή η περιοχή που φιλοξενεί την υπερμεγέθη μαύρη τρύπα, ενεργοποιήθηκε ξανά ύστερα από μια μακρά περίοδο σιωπής.
Η ενεργή μαύρη τρύπα στο κέντρο του γαλαξία J1007+3540 (σημειωμένη ως Host galaxy) και οι δύο λοβοί πλάσματος, με τους μικρότερους και φωτεινότερους πίδακες στο εσωτερικό τους
LOFAR/Pan-STARRS/S. Kumari et al.
Το διάστημα ανάμεσα στους γαλαξίες του σμήνους είναι γεμάτο από υπερθερμασμένο αέριο, το οποίο καμπυλώνει, συμπιέζει και παραμορφώνει τους ραδιοπίδακες. Στην περίπτωση του J1007+3540, ο ένας παλαιότερος λοβός φαίνεται να έχει «σπρωχτεί» πίσω προς την πηγή του, ενώ ο άλλος σχηματίζει μια μακριά, σπασμένη ουρά.
Η παρατήρηση αυτού του γαλαξία αναμένεται να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν πόσο συχνά οι ενεργοί γαλαξιακοί πυρήνες ενεργοποιούνται και απενεργοποιούνται και πώς οι παλιοί πίδακες αλληλεπιδρούν με το κοσμικό τους περιβάλλον.
