Έχοντας κλείσει το «κεφάλαιο» 2025 και κοιτάζοντας πίσω στα γεγονότα που το σημάδεψαν, διαπιστώνει ότι οι αλλαγές ήταν σαρωτικές. Ο κόσμος δεν είναι πια αυτός που ξέραμε.
Σύμφωνα με τον Economist και την αρχισυντάκτριά του, Σάνι Μίντον Μπίντοους, από τους βασικούς πρωταγωνιστές ήταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, που την ίδια ώρα που γκρεμίζει τον Λευκό Οίκο, βάζει φωτιά σε διεθνείς θεσμούς και κανόνες δεκαετιών, τόσο στην οικονομία όσο και στη διπλωματία.
Τα παραδείγματα πολλά. Από τους δασμούς που έπληξαν το εμπορικό σύστημα έως τα «χτυπήματα» στον ΟΗΕ και την περικοπή στη βοήθεια στο εξωτερικό. Ο κόσμος που θέλει και προσπαθεί να δημιουργήσει ο Ντόναλντ Τραμπ είναι απολύτως συναλλακτικός, ώστε να ωφεληθούν οικονομικά και στρατιωτικά οι ΗΠΑ.
Όσο για το εσωτερικό της χώρας του, άλλαξε άρδην τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η εκτελεστική εξουσία. Έστειλε στρατιώτες σε Πολιτείες που κυβερνώνται από τους Δημοκρατικούς. Κινήθηκε εναντίον των πανεπιστημίων κόβοντας χρηματοδότηση και προσπαθώντας να επιβάλει την ιδεολογία του. Και σταδιακά φέρνει υπό τον έλεγχό του την Ομοσπονδιακή Τράπεζα (Fed), ανεξάρτητο θεσμό.
Ηγεσία τύπου «Σοπράνος»
Η Ζάνι Μίντον Μπίντοους επισημαίνει ότι ακόμη ο κόσμος όλος αδυνατεί να καταλάβει ποιο είναι ή θα είναι το αποτέλεσμα των αλλαγών, που ήρθαν σε τεράστια κλίμακα και με ιλλιγγιώδη ρυθμό.
Ωστόσο επισημαίνει ότι υπήρξε ανησυχία, καθώς ότι η ομάδα Τραμπ δεν αισθάνεται δεσμευμένη από τον νόμο. Παραδέχεται ότι η ηγεσία Τραμπ τύπου «Σοπράνος» (σ.σ. παραπέμπει στη γνωστή σειρά για μια οικογένεια της μαφίας στις ΗΠΑ) και επίτευξης συμφωνιών με στιλ διαπραγματεύσεων real estate έφερε επιτυχίες.
Ως πιο προφανή θυμίζει την –αδύναμη και ασταθή- εκεχειρία στη Γάζα. Επίσης, «έπεισε» τους συμμάχους ΝΑΤΟ να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες. Και, στο πλαίσιο της προσπάθειάς του να βραβευθεί με Νόμπελ Ειρήνης, βοήθησε ή έστω προσπάθησε να βοηθήσει στην επίλυση διεθνών διαφορών.
Φυσικά, δεν τα κατάφερε πάντα. Η επιβολή δασμών στη Βραζιλία (για τα μάτια του Μπολσονάρο) και στην Ινδία (για να μην αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο) δεν έφεραν αποτέλεσμα. Μάλλον έστρεψαν τις δύο χώρες πιο κοντά στην Κίνα, λέει η αρχισυντάκτρια του Economist. Επίσης, ούτε τον Βλαντιμίρ Πούτιν κατάφερε να πείσει να σταματήσει τον πόλεμο στην Ουκρανία. Όσο για το εμπόριο, το 2025 ήταν καλή χρονιά για την Κίνα.
Ο νέος κόσμος έρχεται
Σύμφωνα με τον Economist, τρεις είναι οι κύριοι τομείς στους οποίους θα μπορούσε να περιγραφεί ο νέος κόσμος του 2026.
Η οικονομία δεν φαίνεται να βυθίζεται εξαιτίας των δασμών. Προς το παρόν, χάρη στις διμερείς συμφωνίες έχει αποφευχθεί ένας εμπορικός πόλεμος, αντίστοιχος με αυτόν της δεκαετίας του 1930. Επίσης, χάρη στην τεχνητή νοημοσύνη και τα κρυπτονομίσματα, τα χρηματιστήρια είδαν σημαντική άνθηση. Ανησυχίες υπάρχουν για την πορεία της αμερικανικής οικονομίας, αλλά σύμφωνα με τη Ζάνι Μίντον Μπίντοους, λίγοι είναι πρόθυμοι να την εκφράσουν δημόσια.
Αλλά τα πράγματα σίγουρα δεν είναι ρόδινα. Καθώς ο παλιός κόσμος έχει κατεδαφιστεί, σε τρεις τομείς θα κριθεί ο νέος.
Η απειλή για τη δημοκρατία
Ο πρώτος είναι το μέλλον των δυτικών φιλελεύθερων δημοκρατιών. Οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου θα καθορίσουν εάν η Αμερική διατρέχει σοβαρό κίνδυνο αυταρχισμού. Εάν οι Δημοκρατικοί κερδίσουν τον έλεγχο της Βουλής των Αντιπροσώπων, θα υπάρξει ένας ουσιαστικός έλεγχος στην κυβέρνηση Τραμπ. Ωστόσο, επισημαίνει η αρχισυντάκτρια του Economist, οι Δημοκρατικοί παραμένουν λιγότερο δημοφιλείς από τον Ντόναλντ Τραμπ. Και υπάρχει αξιόπιστος κίνδυνος η κυβέρνηση να προσπαθήσει να παρέμβει στον εκλογικό μηχανισμό της Αμερικής.
Επίσης, στην Ευρώπη το 2026 θα δείξει εάν οι λαϊκιστές εθνικιστές τύπου MAGA βρίσκονται στα πρόθυρα της εξουσίας στις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης. Στη Βρετανία, το κόμμα Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ προηγείται στις δημοσκοπήσεις. Αν αυτό επιβεβαιωθεί στις τοπικές εκλογές, τίποτα δεν αποκλείει ότι στις επόμενες βουλευτικές ο λαϊκιστής ακροδεξιός να γίνει πρωθυπουργός.
Στη Γαλλία, τίποτα δεν μπορεί να αποκλείσει την κατάρρευση της κυβέρνησης. Και αυτό πιθανότατα θα οδηγήσει σε εκλογές, όπου ο «προστατευόμενος» την Μαρίν Λεπέν θα μπορούσε να γίνει ακόμη και πρωθυπουργός. Ενώ στη Γερμανία, το πολιτικό σύστημα πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να εξουδετερώσει την ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία.
REUTERS/Kevin Lamarque/File Photo
Ένας κόσμος συναλλακτικής γεωπολιτικής
Ο δεύτερος τομέας σαφήνειας θα είναι η γεωπολιτική. Το 2026 αναμένεται ότι η διπλωματική «συναλλακτική» μέθοδος του Ντόναλντ Τραμπ θα εξελιχθεί σε ένα περίεργο υβρίδιο ακανόνιστων ειρηνευτικών τεχνασμάτων. Με παρεμβάσεις σε όλο τον πλανήτη και ευκαιριακές συμφωνίες.
Η Ζάνι Μίντον Μπίντοους εκτιμά ότι κίνητρο πίσω από τις ενέργειες του Ντόναλντ Τραμπ θα είναι η λαχτάρα του για το Νόμπελ Ειρήνης. Έτσι, λέει, θα αποτρέψει το Ισραήλ από το να επιστρέψει σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο στη Γάζα. Αλλά θα πιέσει για αποδοθεί χάρη στον ελεγχόμενο για σκάνδαλα Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Επίσης, μπορεί επίσης να παίξει τον ρόλο του ειρηνοποιού και αλλού, ιδίως εκεί όπου μπορούν να εξασφαλιστούν συμφωνίες για σπάνιες γαίες. Αλλά πιθανόν να αφήσει την τύχη της Ουκρανίας στα χέρια της Ευρώπης, αδύναμος να αντιμετωπίσει τον Βλαντιμίρ Πούτιν και τη Ρωσία.
Η Ασία και η Λατινική Αμερική θα κρίνουν την αμερικανική εξωτερική πολιτική. Και ο κόσμος θα διαπιστώσει ότι η επιθυμία του Ντόναλντ Τραμπ για «δουλειές» θα γίνει το μέτρο της πολιτικής του. Για να τα βρει με την Κίνα, μπορεί να χαλαρώσει την υποστήριξη των ΗΠΑ στην Ταϊβάν.
Στη Λατινική Αμερική, είναι σαφές ότι θα συνεχίσει να υποστηρίζει του ιδεολογικούς φίλους του, όπως ο Χαβιέρ Μιλέι στην Αργεντινή και Ναγίμπ Μπουκέλε στο Ελ Σαλβαδόρ. Οι ιδεολογικοί του εχθροί θα βρεθούν αντιμέτωποι με απροκάλυπτο εκφοβισμό κρυμμένο πίσω από τον μανδύα της καταπολέμησης του λαθρεμπορίου ναρκωτικών. Η Βενεζουέλα είναι ζωντανό παράδειγμα. Το ίδιο και η Κολομβία.
REUTERS/Jonathan Ernst/File Photo
Ταμείο για τους δασμούς
Ο τρίτος τομέας, είτε για καλό είτε για κακό, στον οποίο θα αλλάξει ο κόσμος, θα είναι η οικονομία. Ο Economist πιστεύει ότι, ανεξάρτητα από το αν θα υπάρξει διόρθωση, οι αποδόσεις των μετοχών δεν θα είναι αυτές του 2025.
Και καθώς φαίνεται, η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα αποδώσει τόσο γρήγορα όπως υπόσχονταν οι οπαδοί της. Επίσης, θα φανεί η πραγματική ζημιά από τους δασμούς. Οι τιμές θα ανεβούν και τα δημοσιονομικά ελλείμματα θα γίνουν λιγότερο βιώσιμα.
Επίσης, επειδή πολλές πλούσιες οικονομίες βρίσκονται σε δυσχερή θέση, είναι πιθανό να απομακρυνθούν από το δολάριο. Όλα αυτά, μπορεί να πλήξουν την αμερικανική οικονομία.
Αλλά η αρχισυντάκτρια του Economist βλέπει και κάτι καλό πίσω από όλα αυτά. Οι Αμερικανοί να ψηφίσουν Δημοκρατικούς στις ενδιάμεσες εκλογές. Συνεπώς, να υπάρχει μεγαλύτερος έλεγχος της εξουσίας Τραμπ. Και ένα ταρακούνημα από τα χρηματιστήρια ίσως να αποτρέψει τους «επαναστάτες» της κυβέρνησης Τραμπ από συνταγματικές ατασθαλίες. Μια ασθενέστερη οικονομία θα μπορούσε ακόμη και να ενθαρρύνει μεγαλύτερο πραγματισμό από τον ίδιο τον Αμερικανό πρόεδρο.
Ένα είναι σίγουρο. Ο κόσμος αλλάζει –και μάλλον χορεύει στους ρυθμούς που έχει επιλέξει ο Αμερικανός πρόεδρος. Για καλό ή για κακό, μένει να φανεί.
