Αυτό προκύπτει από έρευνα του Γεωπονικού Πανεπιστήμιου Αθηνών που αξιολόγησε την κλιματική καταλληλότητα της ηπειρωτικής και νησιωτικής Ελλάδας για την καλλιέργεια ελιάς, η οποία δημοσιεύτηκε στο MDPI Agronomy Journal.
Τα συμπεράσματα που προκύπτουν από την παρούσα έρευνα (δείτε αναλυτικά εδώ) μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:
– Η συνολική γεωμορφολογική και κλιματική καταλληλότητα για την ελαιοκαλλιέργεια είναι υψηλή στην Ελλάδα.
– Μια αρκετά εκτεταμένη περιοχή (34,44% κάλυψη επιφάνειας) εμφανίζεται με πολύ υψηλές γεωμορφολογικές συνθήκες για την ελαιοκαλλιέργεια.
– Μεγάλες περιοχές (59,4% κάλυψη επιφάνειας) οδηγούν σε πολύ υψηλές κλιματικές συνθήκες για την ελαιοκαλλιέργεια.
– Ο συνδυασμός της γεωμορφολογικής καταλληλότητας και της χαρτογράφησης της κλιματικής καταλληλότητας αναδεικνύει ένα σημαντικό μέρος της έκτασης της χώρας (περίπου 60%) που εμφανίζεται με πολύ υψηλή βαθμολογία για τους ελαιώνες.
Από ερευνητικής άποψης, ο κύριος στόχος της παρούσας έρευνας είναι η χαρτογράφηση της καταλληλότητας της ελαιοκαλλιέργειας στην Ελλάδα για τον στόχο της πρόβλεψης αλλαγών στην τελευταία λόγω μεταβολών στις ατμοσφαιρικές συνθήκες. Αυτό είναι το πρώτο βήμα σε μια συνεχή διαδικασία μοντελοποίησης του κλίματος για τους ελαιώνες χρησιμοποιώντας δεδομένα από μια περίοδο αναφοράς του κλίματος. Το επόμενο βήμα είναι η εφαρμογή του μοντέλου σε δεδομένα κλιματικής πρόβλεψης για τη χαρτογράφηση της μελλοντικής εξέλιξης των ελαιώνων στην Ελλάδα και αλλού. Επομένως, για την υλοποίηση αυτού του σκοπού, έχει επιτευχθεί μια σύνδεση μεταξύ των γεωμορφολογικών δεδομένων της Ελλάδας και των απαιτούμενων ατμοσφαιρικών συνθηκών για την καλλιέργεια της συγκεκριμένης καλλιέργειας.
Συνολικά, η γεωμορφολογία της Ελλάδας μπορεί να χαρακτηριστεί ως ιδανική για την καλλιέργεια της ελιάς, εκτός από τις ορεινές περιοχές της (μαύρα ορεινά σημεία με μηδενική βαθμολογία), όπου οι περισσότερες γεωμορφολογικές παράμετροι αντιστοιχούν στις χαμηλότερες βαθμολογίες. Η ελιά ευδοκιμεί καλύτερα στη βορειοανατολική και κεντρική Ελλάδα, σε μεγάλο μέρος της Πελοποννήσου, σε πολλά νησιά και σε ορισμένες δυτικές περιοχές. Μάλιστα, μια από τις πιο ευνοημένες περιοχές της χώρας για την ελαιοκαλλιέργεια αναδεικνύεται η Κρήτη με το ανατολικό τμήμα του νησιού και ειδικότερα η περιοχή της Σητείας να καταγράφει την υψηλότερη καταλληλότητα, όπως αποτυπώνεται στην έρευνα.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν 11 κλιματικές και γεωμορφολογικές παραμέτρους για να δημιουργήσουν έναν χάρτη καταλληλότητας για την καλλιέργεια ελιάς σε όλη την Ελλάδα, αποδίδοντας βαθμολογίες από το μηδέν έως το δέκα, με τις υψηλότερες τιμές να υποδεικνύουν πιο ευνοϊκές συνθήκες.
«Το μοντέλο που δημιουργήσαμε προσδιορίζει περιοχές στην Ελλάδα που είναι οι πλέον κατάλληλες για την ανάπτυξη της ελαιοκαλλιέργειας στη χώρα», δήλωσε ο Ιωάννης Χαραλαμπόπουλος, βιοκλιματολόγος στο Τμήμα Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, ο οποίος ηγήθηκε της έρευνας.
Οι γεωμορφολογικές παράμετροι που χρησιμοποιήθηκαν όπως το υψόμετρο και η κλίση του εδάφους, που δεν αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου, ενώ για τις κλιματικές παραμέτρους, οι ερευνητές βασίστηκαν στις υπάρχουσες κλιματικές συνθήκες. Η ομάδα εξέτασε επίσης εάν τα ελαιόδεντρα σε διαφορετικές περιοχές λαμβάνουν επαρκείς ώρες χειμερινής ψύξης και τον κίνδυνο εαρινού παγετού, που μπορεί να διαταράξει σημαντικά την ανθοφορία. Όλες οι παράμετροι αναταξινομήθηκαν και συνδυάστηκαν σε ένα τελικό raster βαθμολογίας καταλληλότητας που κυμαίνεται από 0 έως 10.
Σύμφωνα με τον τελικό χάρτη, μικρές περιοχές στην ανατολική Κρήτη και σε πολλά νησιά του Αιγαίου, συμπεριλαμβανομένης της Νάξου και της Αμοργού, αναδείχθηκαν ως οι πιο κατάλληλες τοποθεσίες για την καλλιέργεια ελιάς, λαμβάνοντας τέλεια βαθμολογία δέκα. Άλλες περιοχές στη νότια και βορειοανατολική Ελλάδα αναγνωρίστηκαν επίσης ως ιδιαίτερα κατάλληλες για την καλλιέργεια ελιάς.
«Πέρα από τις παραδοσιακές περιοχές καλλιέργειας ελιάς, όπως μεγάλα τμήματα της Πελοποννήσου, οι οποίες βαθμολογήθηκαν μεταξύ οκτώ και εννέα, η έρευνά μας έδειξε ότι η βόρεια περιοχή της Καβάλας είναι επίσης ιδιαίτερα κατάλληλη και έλαβε βαθμολογία εννέα», δήλωσε ο Χαραλαμπόπουλος.
Οι ερευνητές εργάζονται τώρα για να βελτιώσουν τον χάρτη καταλληλότητας ενσωματώνοντας προβλέψεις για την κλιματική αλλαγή.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η ανατολική Μεσόγειος θερμαίνεται ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, μια τάση που επηρεάζει ήδη τους ελαιοκαλλιεργητές στην Ελλάδα, σύμφωνα με περιφερειακές κλιματικές αξιολογήσεις.
Οι πρόσφατες εποχές έχουν δείξει πώς οι θερμότεροι χειμώνες μπορούν να διαταράξουν την καρπόδεση, όπως φαίνεται σε περιπτώσεις όπου οι ήπιες χειμερινές συνθήκες μείωσαν τις αποδόσεις στη βόρεια Ελλάδα. Ενσωματώνοντας τις προβλεπόμενες διακυμάνσεις της θερμοκρασίας στο μοντέλο, οι ερευνητές στοχεύουν να βοηθήσουν τους αγρότες να αξιολογήσουν εάν οι ελιές θα αποτελέσουν μια πιο βιώσιμη μακροπρόθεσμη επιλογή από τις τρέχουσες καλλιέργειές τους.
Ο χάρτης καταλληλότητας θα μπορούσε επίσης να αποδειχθεί χρήσιμος για τον τομέα των γεωργικών ασφαλίσεων.
Η τελική φάση της έρευνας θα προσθέσει δεδομένα σχετικά με την ποιότητα του εδάφους, τη διαθεσιμότητα άρδευσης και τον αναμενόμενο κίνδυνο προσβολών από μύγες φρούτων.
