Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας που δημοσίευσε η κυβέρνηση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ τον περασμένο Νοέμβριο ήταν αξιοσημείωτη, ευρείας εμβέλειας και διαφορετική από οποιαδήποτε άλλη που έχει εκδοθεί από τότε που ο Τζορτζ Μπους ο περσβύτερος «ξεπέρασε το σύνδρομο του Βιετνάμ» στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Στη συνοδευτική επιστολή που φέρει την υπογραφή του, ο Τραμπ περιέγραψε το έγγραφο ως «οδικό χάρτη για να διασφαλιστεί ότι η Αμερική θα παραμείνει η μεγαλύτερη και πιο επιτυχημένη χώρα στην ιστορία της ανθρωπότητας».
Αυτή η στρατηγική του Τραμπ υποτίθεται ότι θα θεμελίωνε την επιτυχία της Αμερικής στα ιδρυτικά της ιδανικά. «Στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας, οι ιδρυτές της Αμερικής έθεσαν σαφή προτίμηση για τη μη παρέμβαση στις υποθέσεις άλλων εθνών. Όμως, δυστυχώς, «οι ελίτ μας υπολόγισαν λανθασμένα τη βούληση της Αμερικής να επωμιστεί για πάντα παγκόσμια βάρη, τα οποία ο αμερικανικός λαός δεν έβλεπε να έχουν καμία σχέση με το εθνικό συμφέρον. Επέτρεψαν στους συμμάχους και τους εταίρους να μετακυλήσουν το κόστος της άμυνάς τους στον αμερικανικό λαό» και «μερικές φορές να μας παρασύρουν σε συγκρούσεις και αντιπαραθέσεις που ήταν κεντρικές για τα δικά τους συμφέροντα, αλλά περιφερειακές ή άσχετες με τα δικά μας», έλεγε τότε ο Αμερικανός μεγιστάνας.
Το όραμα για απομάκρυνση των ΗΠΑ από τη Μέση Ανατολή
Μέχρι τον περασμένο μήνα, οι πολιτικές του Τραμπ φαινόταν να αποσκοπούν στην απομάκρυνση από τη Μέση Ανατολή. Η Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας (NSS) το είχε διατυπώσει σαφώς: «Καθώς η παρούσα κυβέρνηση καταργεί ή χαλαρώνει τις περιοριστικές ενεργειακές πολιτικές και η αμερικανική ενεργειακή παραγωγή αυξάνεται, ο ιστορικός λόγος για τον οποίο η Αμερική εστίαζε στη Μέση Ανατολή θα υποχωρήσει».
Υπήρχαν, φυσικά, και κάποιες επιφυλάξεις: «Η Αμερική θα έχει πάντα βασικό συμφέρον να διασφαλίσει ότι οι ενεργειακοί πόροι του Κόλπου δεν θα πέσουν στα χέρια ενός εχθρού και ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν ανοιχτό». Όμως, «μπορούμε και πρέπει να αντιμετωπίσουμε αυτή την απειλή ιδεολογικά και στρατιωτικά, χωρίς δεκαετίες άκαρπων πολέμων για την οικοδόμηση του έθνους».
Επιπλέον, η εποχή κατά την οποία «η Μέση Ανατολή κυριαρχούσε στην αμερικανική εξωτερική πολιτική, τόσο στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό όσο και στην καθημερινή εφαρμογή της» έχει πλέον τελειώσει, εν μέρει, επειδή η περιοχή «δεν αποτελεί πλέον το διαρκές πρόβλημα και την πιθανή πηγή επικείμενης καταστροφής που ήταν κάποτε». Η ασφάλεια του Ισραήλ αναφέρθηκε, φυσικά, αλλά μόνο εν παρόδω. Αντίθετα, οι συγγραφείς διακήρυξαν ότι η Μέση Ανατολή «αναδύεται ως τόπος συνεργασίας, φιλίας και επενδύσεων – μια τάση που πρέπει να χαιρετιστεί και να ενθαρρυνθεί».
Γιατί με το Ιράν όλα είναι διαφορετικά;
Ωστόσο, παρά αυτά τα ενθουσιώδη λόγια, στις 28 Φεβρουαρίου οι Ηνωμένες Πολιτείες επιτέθηκαν στο Ιράν, μια χώρα 4,6 φορές μεγαλύτερη από την Γερμανία, με πληθυσμό άνω των 90 εκατομμυρίων ανθρώπων. Οι δύο πόλεμοι στο Ιράκ μπορεί να ήταν μεγαλύτεροι (μέχρι στιγμής), αλλά ήταν εναντίον ενός μάλλον αδύναμου αντιπάλου. Το Ιράν, αντίθετα, είναι ένα πολιτισμικό κράτος με μεγάλο απόθεμα πυραύλων, drones, αλλά και με πατριωτική και θρησκευτική αφοσίωση. Το να το επιτεθείς σημαίνει να ξεκινήσεις τη μητέρα όλων των αιώνιων πολέμων.
Φυσικά, θα μπορούσε κανείς να απορρίψει τη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας του Τραμπ ως μια ακόμη ανειλικρινή δήλωση, που επινοήθηκε για να παραπλανήσει το αμερικανικό κοινό – και πολλοί σχολιαστές έκαναν ακριβώς αυτό. Αλλά τι σκοπό θα εξυπηρετούσε κάτι τέτοιο; Αν ο στόχος ήταν να περάσουν οι ενδιάμεσες εκλογές του 2026, επιβεβαιώνοντας τη δέσμευση του Τραμπ στις υποσχέσεις που έδωσε κατά τη διάρκεια της τελευταίας του προεκλογικής εκστρατείας, δεν έχει νόημα να αποκαλυφθεί η απάτη μόλις τρεις μήνες μετά τη δημοσίευση του εγγράφου και οκτώ μήνες πριν οι Αμερικανοί προσέλθουν στις κάλπες.
Επιπλέον, η ποιότητα του εγγράφου υποδηλώνει ότι όσοι το συνέταξαν ήταν σοβαροί άνθρωποι. Δεν πρόκειται για μια τυπική προεκλογική ομιλία του Τραμπ ή για μια συνέντευξη Τύπου. Επειδή τέτοια έγγραφα πρέπει να συντάσσονται και να αναθεωρούνται, να γράφονται και να ξαναγράφονται, η σημασία τους έγκειται ακριβώς στο γεγονός ότι πρέπει να ξεπεράσουν την εσωτερική αντίσταση πριν προστεθεί η υπογραφή του προέδρου. Αυτή η NSS ήταν μία σε μεγάλο βαθμό συνεκτική διατύπωση μιας ξεχωριστής και σημαντικής κοσμοθεωρίας: χάραξε μια νέα κατεύθυνση για την Αμερική, αποκηρύσσοντας τη ρητορική τής «Pax Americana», που επικεντρωνόταν στο ΝΑΤΟ και στον ρόλο του παγκόσμιου αστυνομικού, την οποία ακολουθούσαν όλες οι κυβερνήσεις από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.
Οι ΗΠΑ έχουν ήδη εκδιωχθεί, μια για πάντα, από τον Περσικό Κόλπο
Κι όμως, εδώ είμαστε, πάλι σε πόλεμο στη Μέση Ανατολή, τονίζει ο – γνωστός και στην Ελλάδα κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης – Τζέιμς Κ. Γκάλμπρεϊθ, καθηγητής πολιτικής επιστήμης και κάτοχος έδρας στις σχέσεις κράτους και επιχειρήσεων στο Πανεπιστήμιο του Τέξας, με ανάλυσή του που δημοσιεύει το Social Europe.
Τα πράγματα δεν εξελίσσονται σύμφωνα με το σχέδιο, αν… ποτέ υπήρχε κάποιο, βεβαίως. Τα Στενά του Ορμούζ είναι κλειστά για τα πλοία των ΗΠΑ, της Ευρώπης, της Ιαπωνίας, της Νότιας Κορέας και του Ισραήλ. Οι παγκόσμιες προμήθειες πετρελαίου έχουν μειωθεί και θα υπάρξουν σοβαρές ελλείψεις σε βενζίνη, λιπάσματα και, εν καιρώ, τρόφιμα. Οι αμερικανικές βάσεις στην περιοχή του Περσικού Κόλπου έχουν καταστραφεί εν μέρει ή έχουν καταστεί άχρηστες.
Όπως έχουν τα πράγματα, η Αμερική δεν θα μπορέσει ποτέ να επιστρέψει σε αυτές τις βάσεις, επειδή το Ιράν δεν δείχνει κανένα σημάδι υποχώρησης μπροστά στις βόμβες, ούτε θα εξαντληθούν τα drones και οι πύραυλοί του. Ούτε υπάρχει καμία πιθανότητα μερικές χιλιάδες πεζοναύτες να ανατρέψουν την κατάσταση. Με λίγα λόγια, οι ΗΠΑ έχουν ήδη εκδιωχθεί, μια για πάντα, από τον Κόλπο – αν και αυτό μπορεί να μην έχει ακόμη γίνει αντιληπτό από τους αξιωματούχους των ΗΠΑ ή το αμερικανικό κοινό.
ΗΠΑ όπως Βενεζουέλα χωρίς τα… ελικόπτερα
Πώς μπορούμε να εξηγήσουμε το τεράστιο χάσμα μεταξύ στρατηγικής και πολιτικής; Μια πιθανότητα είναι ότι η αμερικανική κυβέρνηση δεν είναι πλέον πραγματικά κυβέρνηση, καθώς δεν είναι σε θέση να σχεδιάσει, να ανακοινώσει, να εφαρμόσει και να εκτελέσει μια στρατηγική – κάτι που υποτίθεται ότι κάνουν οι πραγματικές κυβερνήσεις. Μια δεύτερη ερμηνεία είναι ότι η κυβέρνηση που είχαν οι ΗΠΑ, μέχρι πριν από τρεις μήνες, έχει από τότε αντικατασταθεί, μέσω ενός σιωπηλού πραξικοπήματος, από ένα διαφορετικό καθεστώς που χρησιμοποιεί τον Τραμπ ως βιτρίνα. Κάτι σαν την Βενεζουέλα, χωρίς τα ελικόπτερα!
Η τρίτη πιθανότητα είναι ότι οι ΗΠΑ θα καταλήξουν τελικά εκεί όπου ήθελε να τις οδηγήσει η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας (NSS) του Νοεμβρίου 2025. Δηλαδή, θα αναγκαστούν να αποχωρήσουν από τη Μέση Ανατολή, θα υποχρεωθούν να αναγνωρίσουν τα όρια και την παρωχημένη φύση της αμερικανικής ισχύος και θα υποχρεωθούν να σεβαστούν την κυριαρχία και την αυτονομία των άλλων εθνικών κρατών. Αυτό δεν θα ήταν κακό, φυσικά. Ωστόσο, θα ήταν πολύ πιο εύκολο να φτάσουν σε αυτό το αποτέλεσμα άμεσα, χωρίς να προηγηθεί η ταπείνωση μιας σκληρής στρατιωτικής ήττας, η απώλεια συμμάχων και η μόνιμη ζημιά στην παγκόσμια οικονομία.
