Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει βάλει στο στόχαστρό του τη Γροιλανδία στο πλαίσιο του αναθεωρημένου προς το επιθετικότερο Δόγματος Μονρόε, δηλαδή την στόχευση των ΗΠΑ να ελέγχουν απόλυτα το δυτικό ημισφαίριο.
Η τήξη των πάγων μετατρέπει τη Γροιλανδία σε ένα σημαντικό γεωπολιτικό σημείο ανάφλεξης
Ορισμένα διεθνή ΜΜΕ, μάλιστα, κάνουν λόγο για Δόγμα Ντονρόε, ένα λογοπαίγνιο από το μικρό όνομα του Τραμπ και του προέδρου των ΗΠΑ, Τζέιμς Μονρόε που είχε διατυπώσει το σχετικό δόγμα το 1823.
Ο Guardian, σε μια πολύ ενδιαφέρουσα ανάλυση, παρουσιάζει χάρτες που αποτυπώνουν πώς η κλιματική αλλαγή, με το λιώσιμο των πάγων, μπορεί να δημιουργήσει νέες θαλάσσιες οδούς και να δώσει πιο εύκολη πρόσβαση σε κρυμμένα ορυκτά στην περιοχή γύρω από το νησί της Αρκτικής.
Το βρετανικό μέσο σημειώνει ότι η τήξη των πάγων μετατρέπει τη Γροιλανδία σε ένα σημαντικό γεωπολιτικό σημείο ανάφλεξης.
Λιώνουν οι θαλάσσιοι πάγοι
Η μέση έκταση του θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική τα τελευταία πέντε χρόνια ήταν 4,6 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα. Αυτό αντιστοιχεί περίπου στο μέγεθος της ΕΕ.
Ωστόσο, σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Δεδομένων για το Χιόνι και τον Πάγο, αυτό αποτελεί μείωση κατά 27 % σε σύγκριση με τον μέσο όρο των 6,4 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων μεταξύ 1981 και 2010.
Ο θαλάσσιος πάγος που χάθηκε αντιστοιχεί περίπου στο μέγεθος της Λιβύης.
Πηγές: Guardian, Arctic Portal, National Snow and Ice Data Center
Η συρρίκνωση των πάγων της Αρκτικής σημαίνει ότι, το καλοκαίρι, η παγωμένη έκταση δεν φτάνει πλέον στις ακτές της Ρωσίας και του Καναδά.
Επίσης, επειδή δεν υπάρχει στεριά κάτω από τον Βόρειο Πόλο, αποκαλύπτονται θάλασσες που κάποτε ήταν απρόσιτες.
Οι θαλάσσιες διαδρομές της Αρκτικής γίνονται όλο και πιο προσιτές
Η πιο ανεπτυγμένη είναι η βόρεια θαλάσσια οδός, η οποία βρίσκεται πάνω από το βορειοανατολικό πέρασμα και εκτείνεται κατά μήκος της αρκτικής ακτής της Ρωσίας από την Ευρώπη έως την Ασία.
Είναι κεντρικής σημασίας για τις φιλοδοξίες της Μόσχας, σύμφωνα με τον Guardian.
Πιο δυτικά, το βορειοδυτικό πέρασμα διασχίζει το αρκτικό αρχιπέλαγος του Καναδά, ενώ μια κεντρική αρκτική διαδρομή που διασχίζει τον Βόρειο Πόλο εμφανίζεται επίσης στα μακροπρόθεσμα σχέδια που έχουν καταρτιστεί.
Πηγές: Guardian, Arctic Portal, National Snow and Ice Data Center
Ο «Πολικός Δρόμος του Μεταξιού»
Σύμφωνα με την ανάλυση του Guardian, τα παραπάνω αναδιαμορφώνουν τον παγκόσμιο εμπορικό χάρτη, προσθέτοντας διαδρομές που θα μπορούσαν να αποτελέσουν εναλλακτικές λύσεις για τη διώρυγα του Σουέζ και να μειώσουν το ταξίδι από τη Δυτική Ευρώπη στην Ανατολική Ασία σχεδόν στο μισό.
Το 2025, το Istanbul Bridge έγινε το πρώτο εμπορικό πλοίο που ταξίδεψε από την Κίνα στην Ευρώπη μέσω της βόρειας θαλάσσιας διαδρομής, γνωστής και ως «Πολικός Δρόμος του Μεταξιού».
Πηγές: Guardian, MarineTraffic, Centre for High North Logistics
Το πλοίο ταξίδεψε από το Νίνγκμπο της Κίνας στο Φέλιξστοου του Ηνωμένου Βασιλείου σε περίπου 20 ημέρες.
Σύμφωνα με στοιχεία του Marine Exchange of Alaska, ενός οργανισμού παρακολούθησης της ναυτιλίας, το 2024 πραγματοποιήθηκαν 665 μεταφορές μέσω του περάσματος του Μπέρινγκ, που χωρίζει τη Ρωσία από τις ΗΠΑ, μια αύξηση της τάξης του 175% σε σχέση με τις 242 μεταφορές του 2010.
Πηγές: Guardian, Marine Exchange of Alaska
Αυτές οι διαδρομές δεν είναι χωρίς κινδύνους, οι οποίοι επηρεάζουν την εμπορική τους βιωσιμότητα, σημειώνει ο Guardian.
Η Σεραφίμα Αντρέεβα, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Fridtjof Nansen με έδρα τη Νορβηγία, λέει ότι η Μόσχα στοχεύει στην «καθ’ όλο τον χρόνο» χρήση της βορειοανατολικής διόδου από την Ευρώπη προς την Ασία και επενδύει σημαντικά σε πυρηνικά παγοθραυστικά.
Ωστόσο, τα πλοία εξακολουθούν να κολλάνε στον πάγο, λέει η Αντρέεβα, προσθέτοντας: «Ακόμα και τώρα υπάρχουν περιστασιακά προβλήματα με τη χρήση της διαδρομής, ακόμη και το ‘καλοκαίρι’».
Αυξανόμενες εντάσεις γύρω από την Αρκτική
Αρκετές χώρες έχουν αξιώσεις για την Αρκτική: ο Καναδάς, η Δανία, η Νορβηγία, η Ρωσία και οι ΗΠΑ.
Η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Όρια της Ηπειρωτικής Υφαλοκρηπίδας (CLCS) διατυπώνει συστάσεις προς τα παράκτια κράτη σχετικά με αυτές τις διεκδικήσεις.
Πηγές: Guardian, IBRU, the Centre for Borders Research at Durham University
Οι ΗΠΑ έχουν ήδη στρατιωτική παρουσία στην Αρκτική και συγκεκριμένα στη Γροιλανδία.
Η απομακρυσμένη βάση Πιτούφικ στη βορειοδυτική Γροιλανδία φιλοξενεί συστήματα προειδοποίησης πυραύλων, συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας και διαστημικές επιχειρήσεις για τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ.
Η Ρωσία έχει ανοίξει αρκετές στρατιωτικές βάσεις την τελευταία δεκαετία, ενώ έχει επίσης ανακαινίσει παλιές σοβιετικές υποδομές και αεροδρόμια.
Το 2018, η Κίνα ανακήρυξε τον εαυτό της «κράτος κοντά στην Αρκτική» σε μια προσπάθεια να αποκτήσει μεγαλύτερη επιρροή στην περιοχή.
«Έχει αυξηθεί το στρατιωτικό ενδιαφέρον για την Αρκτική»
Η Αντρέεβα λέει: «Τα τελευταία 10 με 15 χρόνια έχει αυξηθεί το στρατιωτικό ενδιαφέρον για την Αρκτική και το τοπίο έχει αλλάξει σημαντικά από το 2022 (σ.σ. όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία)».
Η ίδια προσθέτει ότι η πρόσφατη ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ έχει αναδιαμορφώσει το τοπίο της ασφάλειας, αυξάνοντας την προσοχή στις σκανδιναβικές χώρες ως σύνολο.
Αυτό έχει εδραιώσει την επιθυμία της Ρωσίας να ασκήσει έλεγχο σε περιοχές όπως η χερσόνησος Κόλα και το προπύργιο του Μπάρεντς.
Πηγές: Guardian, The International Institute for Strategic Studies
Παρόλο που από το 2022 η Ρωσία έχει επικεντρωθεί στην Ουκρανία, διατηρεί την παρουσία της στην Αρκτική.
Οι χώρες του ΝΑΤΟ έχουν ενισχύσει τη ναυτική τους παρουσία στην Αρκτική και έχουν ανακοινώσει την κατασκευή περισσότερων παγοθραυστικών.
Με την επέκταση του ΝΑΤΟ στις σκανδιναβικές χώρες, η αεροπορία της Δανίας έχει αποκτήσει πιο στενή σχέση με τη Φινλανδία, τη Νορβηγία και τη Σουηδία.
Το 2024, η Κίνα έστειλε τρία παγοθραυστικά πλοία στην Αρκτική.
Το ενδιαφέρον για τα κρίσιμα ορυκτά της Γροιλανδίας
Η Γροιλανδία είναι επίσης σημαντική στην παγκόσμια κούρσα για τα κρίσιμα ορυκτά.
Το νησί κατατάσσεται όγδοο στον κόσμο σε αποθέματα σπάνιων γαιών, τα οποία εκτιμώνται σε 1,5 εκατομμύριο τόνους από τη Γεωλογική Υπηρεσία των Ηνωμένων Πολιτειών.
Φιλοξενεί δύο από τα μεγαλύτερα γνωστά κοιτάσματα, στο Κβανέφιελντ και στο Τανμπρίζ.
Το ενδιαφέρον από το εξωτερικό για αυτά τα κοιτάσματα αυξάνεται.
Η κινεζική Shenghe Resources είναι ο μεγαλύτερος μέτοχος του έργου Κβανέφιελντ, με μερίδιο 12,5%, σύμφωνα με το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών.
Πηγές: Guardian, US Geological Survey
Μέχρι στιγμής δεν έχει πραγματοποιηθεί εξόρυξη σπάνιων γαιών λόγω της δυσπρόσιτης θέσης της περιοχής.
Μόνο περίπου το 20% της Γροιλανδίας δεν καλύπτεται από πάγο και μεγάλο μέρος του νησιού είναι απρόσιτο για μεγάλο διάστημα του έτους.
Ωστόσο, καθώς οι ναυτιλιακές οδοί γίνονται όλο και πιο προσιτές, η υπερθέρμανση του πλανήτη αρχίζει επίσης να αλλάζει αυτή την εξίσωση και η υποχώρηση του πάγου αποκαλύπτει νέους ορυκτούς πόρους, καταλήγει ο Guardian.
