Οι Δανοί ανησυχούν. Δικαίως. Οι δηλώσεις του προέδρου Τραμπ δεν αφήνουν πολλά περιθώρια εφησυχασμού. Ξανά και ξανά έχει διατρανώσει την πρόθεσή του να θέσει τη Γροιλανδία υπό αμερικανικό έλεγχο. Η απειλή έχει διατυπωθεί με τον πιο επίσημο και συνάμα τον πιο κατηγορηματικό τρόπο. Για να την αντισταθμίσει (όσο μπορεί), η Δανία επικαλείται την αλληλεγγύη των συμμάχων της στο ΝΑΤΟ. Το άρθρο 5 της Συμμαχίας, λένε στην Κοπεγχάγη, δημιουργεί την υποχρέωση κοινής δράσης, με τη μορφή συλλογικής άμυνας, σε περίπτωση που πληγεί η εδαφική ακεραιότητα ενός κράτους-μέλους.
Μια σειρά από ερωτήματα προκύπτει αβίαστα. Πώς είναι δυνατόν ένα μέλος του ΝΑΤΟ να υφίσταται απειλή ακόμη και χρήσης βίας από σύμμαχό του; Δεν πλήττεται έτσι ανεπανόρθωτα η συνοχή της Συμμαχίας; Και τι είδους Συμμαχία είναι αυτή στην οποία ο κίνδυνος έρχεται από μέσα και όχι από έξω; Oλα αυτά μοιάζουν πρωτοφανή. Ή μήπως δεν είναι;
Στην Ελλάδα έχουμε ανάλογη εμπειρία που ξεπερνάει τον μισό αιώνα. Από το 1974 και μετά ζούμε σε μια κατάσταση μόνιμης απειλής από την πλευρά της Τουρκίας, μολονότι και οι δύο είμαστε μέλη του ΝΑΤΟ – επομένως τυπικά σύμμαχοι. Δεν έχουμε ένα τόσο μεγάλο νησί όπως η Γροιλανδία, όμως διαθέτουμε χιλιάδες μικρότερα διάσπαρτα στο Αιγαίο, πολλά από τα οποία είναι κατοικημένα – και μάλιστα ορισμένα έχουν πληθυσμό μεγαλύτερο από εκείνον της Γροιλανδίας.
Την ελληνική κυριαρχία επί κάποιων από αυτά τα νησιά την έχει κατ’ επανάληψιν αμφισβητήσει η Τουρκία, η οποία έχει φροντίσει να διατηρεί κατά μήκος των μικρασιατικών ακτών μια ολόκληρη στρατιά, εξοπλισμένη με αποβατικά σκάφη. Τι τα χρειάζεται, άραγε, εκεί αυτά τα σκάφη εάν δεν πρόκειται ποτέ να τα χρησιμοποιήσει εναντίον των ελληνικών νησιών;
Αν οι αρχές και οι κανόνες του ΝΑΤΟ εφαρμόζονται α λα καρτ, θα πρέπει να το ξέρουμε, ώστε να πορευθούμε αναλόγως στο δύσβατο μονοπάτι της διεθνούς απορρύθμισης που ανοίγεται μπροστά μας.
Οσες φορές η Ελλάδα έχει επικαλεστεί ενώπιον των συμμάχων στο ΝΑΤΟ αυτή την ευθεία τουρκική απειλή, έχει εισπράξει μονότονα την ίδια απάντηση: «Το ΝΑΤΟ προστατεύει τα μέλη του μόνο από εξωτερικούς κινδύνους, όχι από εκείνους που προέρχονται από το εσωτερικό της Συμμαχίας· το άρθρο 5 δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε περιπτώσεις ενδοσυμμαχικών διενέξεων· τα υπόλοιπα μέλη του ΝΑΤΟ είμαστε εξίσου σύμμαχοι της Ελλάδας και της Τουρκίας, επομένως δεν μπορούμε να πάρουμε θέση υπέρ της μιας ή της άλλης πλευράς· το καλύτερο που έχετε να κάνετε είναι να τα βρείτε φιλικά μεταξύ σας – αν θέλετε ευχαρίστως θα μεσολαβήσουμε για να διευκολύνουμε τη συνεννόηση» (στην προκειμένη περίπτωση, βέβαια, «συνεννόηση» δεν σημαίνει απαραίτητα εφαρμογή των κανόνων του διεθνούς δικαίου, αλλά αυτή είναι μια άλλη πονεμένη ιστορία…).
Μήπως, με αφορμή τη Γροιλανδία, ήρθε η ώρα να τα υπενθυμίσουμε όλα αυτά στους συμμάχους μας; Μήπως πρέπει να τους ζητήσουμε να εξετάσουν ξανά τη στάση που τόσες δεκαετίες τηρούν; Μήπως οφείλουμε να θέσουμε ανοιχτά το ερώτημα κατά πόσον οι πρόνοιες περί αμοιβαίας συνδρομής ισχύουν μόνο για νησιά που βρίσκονται στον Βόρειο Ατλαντικό και όχι για εκείνα που υπάρχουν στο Αιγαίο; Αν οι αρχές και οι κανόνες του ΝΑΤΟ εφαρμόζονται α λα καρτ, θα πρέπει να το ξέρουμε ώστε να πορευθούμε αναλόγως στο δύσβατο μονοπάτι της διεθνούς απορρύθμισης που ανοίγεται μπροστά μας. Για μισό αιώνα οι σύμμαχοί μας στο ΝΑΤΟ νίπτουν τας χείρας τους για όσα συμβαίνουν στο Αιγαίο. Μήπως είναι καιρός να μιλήσουμε όλοι τη γλώσσα της αλήθειας;
*Ο κ. Αντώνης Κλάψης είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου. Το βιβλίο του «Eνας κόσμος χωρίς κανόνες; Το διεθνές σύστημα στη συγκυρία της απορρύθμισης» θα κυκλοφορήσει την άνοιξη από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.
