Έντρομοι κάτοικοι τις περιοχής, καθώς και ιθαγενείς είδαν Μάιο του 2025 την άλλοτε πανέμορφη Λίμνη Ρόουζ στην περιοχή Ουασουανίπι του Κεμπέκ, στον Καναδά, να έχει εξαφανιστεί, έχοντας απομείνει μόνο νεκρά ψάρια. Τι μπορεί να συνέβη;
Ειδικότερα, τα νερά της λίμνης είχαν «ταξιδέψει» σχεδόν 10 χιλιόμετρα πάνω στη στεριά μέχρι μια μεγαλύτερη λίμνη.
«Ήμουν συντετριμμένη», είπε η αρχηγός της αυτόχθονης κοινότητας Κρι, Ιρίν Νίπος. Συγκάλεσε έκτακτη συνεδρίαση, αν και δεν ήξερε ποιον να καλέσει. «Ποιον να καλέσεις όταν σου αδειάζει μια λίμνη;» είπε. «Κανείς δεν ξέρει τι να κάνει σε τέτοιου είδους καταστάσεις».
Σύμφωνα με ειδικούς που επικαλείται η βρετανική Guardian πως πρόκειται για ένα είδος αιφνίδιας αποστράγγισης λίμνης, υπερχείλισης (outburst flood). Είναι ένα φαινόμενο που συμβαίνει συνήθως σε παγετωνικές λίμνες, όταν ραγίζει ο πάγος από κάτω, ή σε τεχνητές δεξαμενές όταν καταρρέει ένα φράγμα.
Έξι ειδικοί δήλωσαν ότι δεν είχαν ξανακούσει ποτέ για τέτοιου είδους υπερχείλιση από φυσική, μη παγετωνική λίμνη. Η Λίμνη Ρουζ δεν άδειασε καν από τα φυσικά της σημεία απορροής, αλλά άνοιξε ένα εντελώς νέο σημείο εκροής, μια «απολύτως εντυπωσιακή» περίπτωση, όπως είπε η Ντιάνα Βιέιρα, επιστήμονας στο Κοινό Κέντρο Ερευνών της Κομισιόν.
Άραγε αυτό το αλλόκοτο γεγονός ήταν φυσικό ή προκλήθηκε από ανθρώπινη δραστηριότητα; Οι ειδικοί λένε ότι είναι συχνά αδύνατο να λυθεί αυτό το μυστήριο για ένα μεμονωμένο, εξαιρετικό περιστατικό.
Φυσικοί λόγοι
Η φυσική γεωλογία έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην καταστροφή της Λίμνης Ρουζ, αναφέρεται στο βρετανικό δημοσίευμα. Η λίμνη βρισκόταν σε υψόμετρο και οι όχθες της ήταν σχετικά μαλακές, με ένα προϋπάρχον αδύναμο σημείο. Οι χιονοπτώσεις της χρονιάς και η ταχύτητα του ανοιξιάτικου λιωσίματος του χιονιού ήταν επίσης υψηλές.
Η κυβέρνηση του Κεμπέκ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η εξαφάνιση της Λίμνης Ρουζ ήταν φυσικό φαινόμενο και δεν το μελέτησε περαιτέρω. Ανέφερε επίσης ότι, σύμφωνα με μελέτη του 2004, αν το μισό ή λιγότερο ενός υδρολογικού λεκανοπεδίου έχει διαταραχθεί από υλοτομία ή πυρκαγιά, υπάρχει μόνο «αμελητέα» πιθανότητα να αλλάξουν οι υδάτινοι δρόμοι λόγω υψηλών αιχμών ροής.
Παρόμοιο περιστατικό είχε συμβεί σε μια άλλη μικρή λίμνη 200 χιλιόμετρα μακριά το 1974.
Αν επρόκειτο να εξαφανίζονται ξαφνικά λίμνες, ο Καναδάς θα ήταν το πιθανότερο μέρος, είπε ο Φρανσουά-Νικολά Ρομπέν, δασικός υδρολόγος της επαρχίας της Αλμπέρτα. «Είναι ένα πολύ νέο τοπίο που εξελίσσεται πολύ γρήγορα», είπε, καθώς καλυπτόταν από παγετώνες μέχρι πριν από περίπου 15.000 χρόνια.
Για τη Λίμνη Ρουζ, η αποστράγγιση ήταν πιθανώς αναπόφευκτη, ίσως του χρόνου, ίσως «σε έναν αιώνα», είπε ο Ρομπέν. Η υλοτομία και οι πυρκαγιές ίσως απλώς το επιτάχυναν.
Ανθρωπογενείς αιτίες;
Όμως, κάποιοι επιστήμονες και ηλικιωμένοι της κοινότητας Κρι λένε ότι πρέπει να δει κανείς τη συνολική ιστορία της περιοχής για να κατανοήσει πραγματικά την πλημμύρα.
Δύο μεγάλοι κύκλοι δασικών πυρκαγιών έκαψαν τα δάση του Κεμπέκ τα τελευταία έξι χρόνια, συμπεριλαμβανομένης της τεράστιας πυρκαγιάς του 2023 που κατέκαψε έκταση ίση με το μέγεθος της ηπειρωτικής Δανίας.
«Δυστυχώς, αυτές οι δύο διαδοχικές μεγάλες πυρκαγιές αφαίρεσαν το μεγαλύτερο μέρος της ώριμης φυτικής κάλυψης γύρω από τις λίμνες και τα ποτάμια που τροφοδοτούν άμεσα τη Λίμνη Ρουζ», κατέληγε έκθεση του δασικού τμήματος των Κρι του Κεμπέκ. Το σημείο όπου υποχώρησε η όχθη είχε επίσης καεί.
Σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα, το βόρειο Κεμπέκ, συμπεριλαμβανομένης της περιοχής Ουασουανίπι, υλοτομείται έντονα εδώ και δεκαετίες. Μετά από πυρκαγιές, οι εταιρείες υλοτομίας συχνά καλούνται να «σώσουν» ξυλεία σε χαμηλές τιμές.
Οι λασπώδεις όχθες της Λίμνης Ρουζ έχουν σταδιακά «αποδυναμωθεί επειδή δεν υπάρχει κάλυψη», είπε ο ειδικός δασοπόνος Άλαν Σαγκανας.
Κάθε έδαφος μπορεί να αντέξει την πίεση του νερού που συγκρατεί, μέχρι ένα σημείο, λένε οι ειδικοί. Ένα κωνοφόρο δάσος συνήθως απορροφά περίπου το μισό της βροχής ή του χιονιού. Χωρίς αυτό, το πλεονάζον νερό φτάνει στα υπόγεια ύδατα, τα οποία τροφοδοτούν λίμνες και ποτάμια και μπορούν να υπερκορέσουν τις όχθες τους.
«Οποιαδήποτε διατάραξη της γης -πυρκαγιά, αποψίλωση, υλοτομία, οτιδήποτε- προκαλεί την άνοδο του υδροφόρου ορίζοντα σε μεγαλύτερα υψόμετρα» πιο συχνά και για μεγαλύτερο διάστημα, είπε ο Γιουνές Αλίλα, υδρολόγος στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας. «Αντί για μία μέρα, μπορεί να είναι αρκετές μέρες. Αντί για μία εβδομάδα, μπορεί να είναι δύο».
Κάθε φορά, το κορεσμένο έδαφος χάνει αντοχή. «Το έδαφος αρχίζει να σπάει. Αλλά πού θα σπάσει πρώτα; Στις όχθες των λιμνών και των ποταμών».
Επιπλέον, οι πυρκαγιές μπορούν να κάνουν το έδαφος να απωθεί το νερό για μερικά χρόνια, αυξάνοντας την απορροή. Και οι εταιρείες υλοτομίας συχνά «χαράσσουν» το έδαφος μετά την κοπή, καταστρέφοντας ρίζες και χώμα για επαναφύτευση, κάτι που συνέβη σε ένα τμήμα της λεκάνης απορροής της Λίμνης Ρουζ.
Ένα νέο μοτίβο
Στη συνέχεια ο Αλίλα είπε ότι βλέπει ένα νέο μοτίβο αλλαγών σε ποτάμια και λίμνες σε περιοχές που έχουν χάσει παρόμοια τη δασική τους κάλυψη.
Είναι γνωστό εδώ και καιρό ότι οι πυρκαγιές μπορούν να μεταμορφώσουν ποτάμια. Δέκα χρόνια μετά από πυρκαγιά στο εθνικό πάρκο Γέλοουστοουν το 1988, ερευνητές έδειξαν ότι τα πιο έντονα καμένα ρέματα και ποτάμια είχαν γίνει ταχύτερα και βαθύτερα από άλλα.
Οι ροές φερτών υλικών, ένας άλλος γνωστός κίνδυνος μετά από πυρκαγιές, συμβαίνουν όταν έντονες βροχές παρασύρουν ιζήματα από καμένες πλαγιές, όπως το 2018 σττην Καλιφόρνια, όπου σκοτώθηκαν 23 άνθρωποι. Περιλαμβάνουν μεγάλες μάζες νερού, αλλά δεν μπορούν να προβλεφθούν όπως οι κανονικές πλημμύρες, είπε ο γεωμορφολόγος Λουκ Μαγκουάιρ από το Πανεπιστήμιο της Αριζόνα.
Η «μεταμόρφωση» των καμένων λιμνών έχει μελετηθεί λιγότερο, και ο Αλίλα είναι πεπεισμένος ότι αυτός ο ανθρώπινος παράγοντας επηρέασε την εξαφάνιση της Λίμνης Ρουζ.
