Η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου μοιάζει να αποτελεί ένα ιστορικό ορόσημο, όχι τόσο για τις απαντήσεις που έδωσε, όσο για την ωμή παραδοχή της νέας πραγματικότητας που διαμορφώνεται για την Ουκρανία.
Μέσα από τις τοποθετήσεις των ηγετών, αναδύθηκε η εικόνα μιας Δύσης που βρίσκεται σε φάση βίαιης μεταμόρφωσης, με το ουκρανικό ζήτημα να λειτουργεί ως ο καταλύτης για την επαναχάραξη των γεωπολιτικών ισορροπιών. Το κλίμα στο Μόναχο δεν ήταν απλώς ανήσυχο· ήταν ηχηρά προειδοποιητικό για το τέλος των ψευδαισθήσεων.
Στο επίκεντρο βρέθηκε, αναπόφευκτα, η Ουκρανία. Ο Πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, με τον δραματικό τόνο ενός ηγέτη που βλέπει τη χώρα του να βυθίζεται στο σκοτάδι, περιέγραψε μια ζοφερή εικόνα.
Η δήλωσή του ότι «ούτε ένας σταθμός παραγωγής ενέργειας» δεν έχει μείνει αλώβητος από τα ρωσικά πλήγματα, υπογράμμισε την ανθρωπιστική καταστροφή που εξελίσσεται παράλληλα με τη στρατιωτική. Ωστόσο, η μεγαλύτερη αγωνία του Κιέβου δεν αφορά μόνο το πεδίο της μάχης, όπου η βοήθεια φτάνει κυριολεκτικά την «τελευταία στιγμή», αλλά το διπλωματικό πεδίο.
Η νέα αμερικανική θέση είναι ότι η Ευρώπη πρέπει να είναι ισχυρή για να είναι χρήσιμη
Η «σκιά» του Ντόναλντ Τραμπ και της νέας αμερικανικής διοίκησης κάλυψε τη Διάσκεψη. Η πίεση της Ουάσιγκτον για άμεση έναρξη διαπραγματεύσεων και η επικείμενη τριμερής συνάντηση στη Γενεύη (ΗΠΑ, Ρωσία, Ουκρανία) δημιούργησαν ένα κλίμα κατεπείγοντος.
Ο Ζελένσκι δεν έκρυψε την πικρία του για την απουσία της Ευρώπης από αυτές τις συνομιλίες, χαρακτηρίζοντάς την «μέγα λάθος». Η ιστορική αναλογία που χρησιμοποίησε, παρομοιάζοντας τυχόν εδαφικές παραχωρήσεις με τη Συμφωνία του Μονάχου του 1938 και τον διαμελισμό της Τσεχοσλοβακίας, ήταν μια απελπισμένη έκκληση στη συλλογική μνήμη της Ευρώπης.
Για το Κίεβο, η ιδέα της ανταλλαγής εδαφών για μια επισφαλή ειρήνη είναι «τρέλα», και ο Ουκρανός πρόεδρος έθεσε ως προαπαιτούμενο πραγματικές εγγυήσεις ασφαλείας και εκεχειρία πριν από οποιαδήποτε σκέψη για εκλογές.
Την αλλαγή σελίδας στις διατλαντικές σχέσεις σφράγισε η ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο. Ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών δεν ήρθε στο Μόναχο για να καθησυχάσει με τον παραδοσιακό τρόπο, αλλά για να επανακαθορίσει τους όρους της συμμαχίας. Το μήνυμά του ήταν σαφές: Η εποχή που οι ΗΠΑ ήταν ο «ευγενικός τοποτηρητής» της ευρωπαϊκής ασφάλειας τελείωσε.
Εικόνα από τη σημερινά παρουσία του Μάρκο Ρούπιο στο Μόναχο
Ο Ρούμπιο μίλησε για κοινό «δυτικό πολιτισμό» και χριστιανικές ρίζες, αλλά ταυτόχρονα καυτηρίασε τα «λάθη» του παρελθόντος, όπως την «κλιματική υστερία» και την ανεξέλεγκτη μετανάστευση. Η νέα αμερικανική θέση είναι ότι η Ευρώπη πρέπει να είναι ισχυρή για να είναι χρήσιμη, και πως αν χρειαστεί, οι ΗΠΑ θα προχωρήσουν μόνες τους.
Αυτή η ψυχρολουσία μοιάζει να λειτούργησε αφυπνιστικά για την ευρωπαϊκή ηγεσία. Τόσο η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν όσο και ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ υιοθέτησαν μια ρητορική «σκληρής ισχύος».
Η παραδοχή ότι η Ευρώπη πρέπει να είναι έτοιμη για πόλεμο και να αναπτύξει δικούς της αμυντικούς πυλώνες -από το διάστημα μέχρι τα πλήγματα σε βάθος- δείχνει ότι το μήνυμα ελήφθη.
Η αναφορά της φον ντερ Λάιεν στην ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας της ΕΕ και η κίνηση του Στάρμερ να αναπτύξει αεροπλανοφόρο στον Βόρειο Ατλαντικό ως ένδειξη ισχύος, φανερώνουν μια προσπάθεια της Γηραιάς Ηπείρου να σταθεί στα πόδια της, έξι χρόνια μετά το Brexit και δεκαετίες μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Παρόλα αυτά, ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, προσπάθησε να διατηρήσει τις ισορροπίες.
Ενώ επιβεβαίωσε τις τεράστιες ρωσικές απώλειες -εκτιμώντας τες σε 65.000 νεκρούς το τελευταίο δίμηνο- και τόνισε την παρούσα ασφάλεια της Συμμαχίας, έστειλε ένα σαφές μήνυμα ρεαλισμού: καμία ευρωπαϊκή πρωτοβουλία, όσο καλοδεχούμενη κι αν είναι, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την πυρηνική ομπρέλα των ΗΠΑ.
Η Διάσκεψη του Μονάχου έβγαλε, λοιπόν, τον καπνό» μιας νέας, σκληρής πραγματικότητας. Η Ουκρανία καλείται να διαπραγματευτεί την επιβίωσή της υπό την πίεση ενός πολέμου φθοράς και ενός ανυπόμονου Λευκού Οίκου.
Η Ευρώπη, ούσα αποκλεισμένη από το κεντρικό τραπέζι των διαπραγματεύσεων στη Γενεύη, συνειδητοποιεί βίαια ότι η ασφάλειά της δεν είναι πλέον δεδομένη και ότι οφείλει να μετατραπεί από οικονομική ένωση σε γεωπολιτική δύναμη.
