Φόρτωση Text-to-Speech…
Σε πεδίο δοκιμασίας των διατλαντικών σχέσεων εξελίσσεται ο τομέας της ενέργειας, με αιχμή την πλήρη απεξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο και την προέλευση του LNG που θα το υποκαταστήσει. Η Ευρώπη έχει θεσμοθετήσει την πλήρη διακοπή των ρωσικών εισαγωγών έως τον Σεπτέμβριο του 2027. Στο νέο αυτό τοπίο, η Ελλάδα επενδύει στρατηγικά στη μετεξέλιξή της σε περιφερειακό ενεργειακό κόμβο μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, αξιοποιώντας τη γεωγραφική της θέση και τις υφιστάμενες (Ρεβυθούσα και Αλεξανδρούπολη) αλλά και υπό σχεδιασμό υποδομές της.
«Ενεργειακή κυριαρχία»
Η πρωτοβουλία ωστόσο των κινήσεων για την υλοποίηση του ευρωπαϊκού σχεδιασμού πλήρους απεξάρτησης από τη Ρωσία έχει σε μεγάλο βαθμό περάσει στις ΗΠΑ, οι οποίες έχουν ταυτίσει τη στρατηγική εθνικής ασφάλειας με την ενεργειακή κυριαρχία. Στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον οι εξαγωγές LNG λειτουργούν πλέον ως εργαλείο στρατηγικής πίεσης και προβολής ισχύος. Η Ε.Ε. βρέθηκε ουσιαστικά σε ρόλο παρατηρητή την περασμένη εβδομάδα στην Ουάσιγκτον στη Διατλαντική Διάσκεψη με θέμα την ασφάλεια του φυσικού αερίου, με διοργανωτές τον Λευκό Οίκο και το Εθνικό Συμβούλιο Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ.
Η «σύναξη» της Ουάσιγκτον – Στην αμερικανική πρωτεύουσα συγκεντρώθηκαν εκπρόσωποι από περισσότερες από 20 ευρωπαϊκές χώρες, ανώτερα στελέχη της αμερικανικής κυβέρνησης και περισσότερες από 50 ενεργειακές και επενδυτικές εταιρείες από 13 χώρες.
Στην Ουάσιγκτον συγκεντρώθηκαν εκπρόσωποι από περισσότερες από 20 ευρωπαϊκές χώρες, ανώτερα στελέχη της αμερικανικής κυβέρνησης και περισσότερες από 50 ενεργειακές και επενδυτικές εταιρείες από 13 χώρες. Το ζητούμενο για τις ΗΠΑ ήταν ένα: η ενίσχυση των εξαγωγών αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη, που σημαίνει νέα συμβόλαια προμήθειας και ενίσχυση των υποδομών του ευρωπαϊκού δικτύου ώστε να τις υποδεχτούν.
Το αμερικανικό LNG αντιπροσωπεύει σήμερα το 59% των εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου της Ε.Ε., έχοντας υποκαταστήσει το μεγαλύτερο μέρος των ρωσικών εισαγωγών, οι οποίες έχουν περιοριστεί σταδιακά στο 13% από το σχεδόν 40% πριν από την εισβολή στην Ουκρανία. Οι αμερικανικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον κλάδο του LNG σχεδιάζουν επενδύσεις σε νέα κοιτάσματα, η χρηματοδότηση των οποίων προϋποθέτει μακροπρόθεσμα συμβόλαια προμήθειας με πελάτες.
Η πλήρης απεξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία το φθινόπωρο του 2027 ανοίγει μια αγορά 34 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως στην περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης: 17 δισ. κ.μ. που σήμερα φτάνουν από τη Ρωσία και άλλα 17 δισ. που θα προκύψουν από την οργανική ανάπτυξη της ουκρανικής αγοράς με το τέλος του πολέμου. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν να καλύψουν αυτό το κενό με αμερικανικό LNG, αποτρέποντας κάθε ενδεχόμενο επιστροφής του ρωσικού αερίου και περιορίζοντας τον ρόλο ανταγωνιστών όπως το Κατάρ, η Αλγερία και η Νιγηρία. Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν επισήμως δηλώσει ότι θέλουν να «πλημμυρίσουν» την αγορά της Ευρώπης με αμερικανικό LNG.
Οι στόχοι
Σε αυτό το πλαίσιο σε προτεραιότητα θέτουν την αύξηση των εξαγωγών αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη μέσω κάθε δυνατής πύλης εισόδου, πιέζοντας παράλληλα για τη στήριξη της Ε.Ε. στον Κάθετο Διάδρομο που έχουν επιλέξει ως τη βασική πύλη εισόδου του αμερικανικού αερίου. Στην κοινή δήλωση που υπέγραψαν στην Ουάσιγκτον 13 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, αποτυπώνονται ξεκάθαρα οι αμερικανικές στοχεύσεις στο ενεργειακό τοπίο της Ευρώπης.
Οι χώρες, μεταξύ άλλων, δεσμεύτηκαν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα των αγορών φυσικού αερίου, αξιοποιώντας πλήρως τις υφιστάμενες υποδομές και προχωρώντας σε νέες επενδύσεις όπου απαιτείται, να άρουν κανονιστικά εμπόδια που θα μπορούσαν να περιορίσουν εισαγωγές LNG και νέες υποδομές, να κινητοποιήσουν δημόσια και ιδιωτικά κεφάλαια και να «επαναβεβαιώσουν τη στρατηγική συνεργασία με τις ΗΠΑ για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και την αποτροπή χειραγώγησης ή εξαναγκασμού μέσω της ενέργειας».
Οι πολιτικές αυτές δεσμεύσεις ωστόσο δεν μπορούν να γίνουν πράξη χωρίς τη στήριξη της Ε.Ε. που σημαίνει την άρση ρυθμιστικών εμποδίων και του «απαγορευτικού» στις χρηματοδοτήσεις έργων φυσικού αερίου. Πίεση σε αυτή την κατεύθυνση ασκήθηκε και στη σύσκεψη για τον Κάθετο Διάδρομο που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της συνόδου της Ουάσιγκτον και στην οποία η Ε.Ε. εκπροσωπήθηκε από τη γενική διευθύντρια Ενέργειας (DG Ener) της Κομισιόν, Ντίτε Γιόργκενσεν.
Για να καλύψει τις ανάγκες νέων εισαγωγών της περιοχής ο Κάθετος Διάδρομος, απαιτούνται πρόσθετες επενδύσεις στα συστήματα της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας, καθώς και ένα δεύτερο FSRU στην Ελλάδα. Η πλευρά των ΗΠΑ έθεσε μάλιστα σε αυτή τη σύσκεψη στο τραπέζι και τη συμφωνία Ε.Ε. – ΗΠΑ για τους δασμούς, που προβλέπει αγορές ενέργειας από τις ΗΠΑ 750 δισ. δολαρίων έως το 2028, προτείνοντας τον συμψηφισμό των ποσών που απαιτούνται για τις απαραίτητες επενδύσεις.
Πρόσθετες επενδύσεις – Για να καλύψει τις ανάγκες νέων εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου της περιοχής ο Κάθετος Διάδρομος, απαιτούνται πρόσθετες επενδύσεις στα συστήματα της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας, καθώς και ένα δεύτερο FSRU στην Ελλάδα.
Η Ε.Ε., περίπου ενάμιση χρόνο μετά το τέλος των ρωσικών εισαγωγών, εξακολουθεί να κρατάει μια επαμφοτερίζουσα στάση απέναντι στον Κάθετο Διάδρομο, ζυγίζοντας από τη μια τα αντικρουόμενα συμφέροντα χωρών στη δυτικής και κεντρικής Ευρώπης που προμηθεύουν σήμερα την Ουκρανία και θα χάσουν μερίδια, τις διαφοροποιήσεις κρατών-μελών ως προς τον τερματισμό του ρωσικού αερίου, όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία, αλλά και την υψηλή εξάρτησή της από το αμερικανικό LNG. Μια πιο ξεκάθαρη θέση της Ε.Ε. αναμένεται στις 3 Μαρτίου και στη συνάντηση που προγραμματίζεται στις Βρυξέλλες με τις εμπλεκόμενες χώρες στον Κάθετο Διάδρομο, με αυτούς που γνωρίζουν πάντως να διαβλέπουν περισσότερο σημάδια τριβής και λιγότερο σύγκλισης στις διατλαντικές σχέσεις.
Τα ελληνικά ντιλ
Ωθηση όμως στον Κάθετο Διάδρομο δίνουν οι νέες συμφωνίες που υπέγραψαν οι ελληνικές εταιρείες Metlen και Atlantic See στην Ουάσιγκτον. Η Μetlen υπέγραψε συμφωνία πενταετούς διάρκειας με άμεση ενεργοποίηση από το 2027 με τη Shell για προμήθεια 0,5 έως 1 δισ. κυβικών μέτρων LNG ετησίως, που θα μπαίνει στην Ελλάδα και μέσω του Κάθετου Διαδρόμου θα διοχετεύεται και σε άλλες αγορές πέραν αυτών της νοτιοανατολικής Ευρώπης.
H Atlantic See στην οποία συμμετέχει κατά 60% ο όμιλος Aktor και κατά 40% η ΔΕΠΑ Εμπορίας υπέγραψε μακροχρόνιες συμφωνίες προμήθειας με το υπουργείο Υποδομών και Ενέργειας της Αλβανίας για προμήθειες έως 1 δισ. κ.μ. αερίου ετησίως, με τη δημόσια εταιρεία Bulgargaz της Βουλγαρίας για 1,5 δισ. κ.μ. ετησίως, με την Aluminij Industries και την M.T. Abraham group της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης για 0,5 δισ. κ.μ. ετησίως και τη Naftogaz της Ουκρανίας για 1 δισ. κ.μ. ετησίως. Η Atlantic See, σύμφωνα με πηγές της εταιρείας, αξιολογεί τη συμμετοχή της σε διάφορα έργα στην ευρύτερη περιοχή, τα οποία κρίνονται απαραίτητα για την πλήρη ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου, όπως πλωτές μονάδες αποθήκευσης και αεριοποίησης LNG (FSRU), έργα ενίσχυσης υφιστάμενων αγωγών αερίου ή ακόμη και κατασκευής νέων αγωγών, καθώς και μονάδων παραγωγής ενέργειας με φυσικό αέριο.
Πίσω από τις κλειστές πόρτες του «Ινστιτούτου Ειρήνης»
Της Λένας Αργύρη
ΟΥΑΣΙΝΓΚΤΟΝ – ΑΠΟΣΤΟΛΗ. Το πρωί της Τρίτης, έξω από το «Ινστιτούτο της Ειρήνης Ντόναλντ Τραμπ» τα πάντα έδειχναν συνηθισμένα. Μέτρα ασφαλείας, θηριώδη μαύρα τζιπ, συμφόρηση στον νευραλγικό δρόμο απέναντι από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ελάχιστοι περαστικοί να φωτογραφίζουν –μέσα στο ψύχος– το όνομα του προέδρου που προστέθηκε πρόσφατα στην πρόσοψη του κτιρίου. Μια τυπική εικόνα της Ουάσιγκτον.
Στην πραγματικότητα όμως, το σκηνικό που είχαν στήσει οι Αμερικανοί μέσα στο Ινστιτούτο με τη χαρακτηριστική κυματιστή οροφή κάθε άλλο παρά τυπικό ήταν. Από τα πρώτα λεπτά, το ετερόκλητο πλήθος υπουργών, τεχνοκρατών και επιχειρηματιών, που είχε έρθει από την Ευρώπη μαζί με τους ογκώδεις φακέλους του, κατάλαβε ότι δεν επρόκειτο για business as usual.
Και τώρα τρέχουμε
Η –επιθετικά προσανατολισμένη στη σύναψη συμφωνιών– στρατηγική της κυβέρνησης Τραμπ ήταν σε πλήρη ανάπτυξη καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά στην «Κ». Οι αρχιτέκτονες της νέας ενεργειακής πολιτικής του προέδρου ήταν εκεί με μία εντολή: να πιέσουν για επιτάχυνση, υπέρβαση γραφειοκρατικών αγκυλώσεων, άμεση λήψη αποφάσεων. Λιγότερη διαδικασία, περισσότερα, μετρήσιμα αποτελέσματα.
Οι Ευρωπαίοι –σε επίπεδο κρατών, αλλά κυρίως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής– που δεν έχουν συνηθίσει να λειτουργούν υπό καθεστώς ασφυκτικών χρονοδιαγραμμάτων και διαδικασιών-εξπρές, αρχικά αιφνιδιάστηκαν από αυτή την τόσο διαφορετική κουλτούρα διαπραγμάτευσης.
Οι αρχιτέκτονες της νέας ενεργειακής πολιτικής του Τραμπ ήταν εκεί με μία εντολή: να πιέσουν για επιτάχυνση. Οι Ευρωπαίοι αρχικά αιφνιδιάστηκαν
Τόσο κατά τη διάρκεια της διάσκεψης όσο και στις παράλληλες συσκέψεις του διημέρου, οι γενικόλογες διακηρύξεις παραμερίστηκαν από το πρακτικό ζητούμενο. Πώς θα διασφαλιστεί ότι το αμερικανικό φυσικό αέριο θα φθάνει στην Ευρώπη με όρους ενεργειακής ασφάλειας, σταθερότητας και, κυρίως, μακροπρόθεσμης διάρκειας.
Πίσω από τις κλειστές πόρτες, η αμερικανική πλευρά ξεκαθάρισε –με όρους σκληρού ρεαλισμού– ότι δεν υπάρχει άλλο περιθώριο για καθυστερήσεις, ούτε ως προς το εύρος των παρεμβάσεων που απαιτούνται στο ρυθμιστικό πεδίο ούτε ως προς το ασφυκτικό χρονοδιάγραμμα υλοποίησής τους. Με απλά λόγια, «αν θέλουμε να μιλάμε σοβαρά για πραγματική ενεργειακή αναδιάταξη, δεν μπορούμε να βασιζόμαστε ούτε σε γκρίζες ζώνες ούτε σε μεταβατικές διευθετήσεις αόριστης διάρκειας. Οι νέοι κανόνες οφείλουν να είναι καθαροί».
Οπως ειπώθηκε στην «Κ», οι Αμερικανοί είναι αποφασισμένοι να καταστήσουν το εγχείρημα της τροφοδοσίας της Ευρώπης με δικό τους φυσικό αέριο, πραγματικότητα. Και επ’ αυτού δεσμεύθηκαν να παράσχουν ό,τι βοήθεια τους ζητηθεί.
Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες, τόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή –σε ό,τι αφορά την ασάφεια και τις εκκρεμότητες του ρυθμιστικού πλαισίου– όσο και τα επιμέρους κράτη-μέλη –σε σχέση με τη διατήρηση έμμεσων διαδρομών διοχέτευσης «μεταμφιεσμένου» ρωσικού αερίου– φάνηκαν να αντιλαμβάνονται ότι έχει έρθει η ώρα για δύσκολες αποφάσεις. Οχι απαραιτήτως γιατί το πιστεύουν ή γιατί συμφωνούν, αλλά γιατί βλέπουν ότι τα περιθώρια ελιγμών κλείνουν.
Η Ελλάδα προσήλθε στις εργασίες πλήρως προετοιμασμένη για αυτή την αλλαγή παραδείγματος. Ακριβώς επειδή στο συγκεκριμένο εγχείρημα κατέχει κομβική θέση, συντάχθηκε χωρίς αμφισημίες με την ανάγκη για συγκεκριμένες, εφαρμόσιμες λύσεις. Και αυτό δεν πέρασε απαρατήρητο από τους Αμερικανούς.
Στην Ουάσιγκτον δεν υπήρξε ρήγμα, ούτε αντιπαραθέσεις· αντιθέτως. Οι δύο πλευρές, που διαφωνούν θεμελιωδώς και επί της αρχής σχεδόν σε όλα τα ζητήματα ενεργειακής και περιβαλλοντικής πολιτικής, συνέκλιναν πλήρως στο ότι το ενεργειακό μοντέλο της Ευρώπης έχει πια κλείσει τον κύκλο του. Η συζήτηση δεν αφορά πλέον τη διόρθωση, αλλά την πλήρη αντικατάστασή του.
