Κριτική: «Φίλοι για Πάντα» παραμένουν όσοι αποφεύγουν τις συγκρούσεις

Πέντε ιστορίες εκκινούν από διαφορετικές αφετηρίες, αλλά συγκλίνουν σε έναν κοινό άξονα: τον γάμο και τις ερωτικές επιθυμίες ανθρώπων που μοιάζουν αρχικά ασύνδετοι μεταξύ τους, μέχρις ότου, αφηγηματικά, «δέσει το γλυκό» και αποκαλυφθεί η μεταξύ τους διασύνδεση.

Το «Φίλοι για Πάντα» αναπτύσσεται ως σπονδυλωτή ρομαντική κωμωδία, με σαφή τηλεοπτική υφή και ρυθμό. Η δραματουργία της δεν επενδύει τόσο σε κινηματογραφημένες παρεξηγήσεις ή σε οπτικές εξάρσεις φάρσας, όσο σε λεκτικές αναφορές και σεναριακές συμπτώσεις που κινούνται εντός ενός ασφαλούς, αναγνωρίσιμου κωμικού σύμπαντος.

Η πρώτη, και επίσημα εισαγωγική ιστορία, μάς μεταφέρει στην Κρήτη, σε ένα παραδοσιακό οικογενειακό περιβάλλον που αδυνατεί να αποδεχθεί ότι η κόρη του διατηρεί εδώ και τρία χρόνια σχέση με απόγονο οικογένειας με την οποία υπάρχει βεντέτα. Η διστακτικότητα της κοπέλας να αποκαλύψει την αλήθεια οδηγεί σε ένα γνώριμο εύρημα: επιστρατεύει τον στενό της φίλο για να υποδυθεί τον αρραβωνιαστικό της, εγκαινιάζοντας μια αλυσίδα παρεξηγήσεων που αντλούν υλικό από τη λαογραφική σάτιρα.

Στη δεύτερη ιστορία, ένας πρωτευουσιάνος ήρωας βρίσκεται κυριολεκτικά «στο στόμα του λύκου», ή μάλλον στο δάγκωμα ενός μη δηλητηριώδους φιδιού, όταν ένα ατυχές περιστατικό στα γεννητικά του όργανα τον φέρνει αντιμέτωπο με την αμηχανία, την ανδρική ανασφάλεια και, τελικά, με τη φιλία του. Το επεισόδιο αξιοποιεί το σωματικό χιούμορ, χωρίς να το ωθεί σε υπερβολές, επιλέγοντας περισσότερο την ατάκα παρά την κλιμάκωση της φάρσας.

Η τρίτη ιστορία εκτυλίσσεται σε ένα γυμναστήριο, όπου ένας ελληνοαμερικανός γυμναστής επιδίδεται με την ίδια ένταση τόσο στην «ποδηλασία δαπέδου» όσο και στο φλερτ με τις πελάτισσές του. Η ειρωνική αντιπαραβολή ιδρώτα και ερωτικής έντασης προσφέρει ένα σχόλιο πάνω στη σύγχρονη κουλτούρα του σώματος, χωρίς ωστόσο να βαθαίνει ιδιαίτερα στις κοινωνικές της προεκτάσεις.

Στην τέταρτη ιστορία, δύο παιδιά του δημοτικού (και στενοί φίλοι) βρίσκονται αντίπαλα σε έναν παιδικό αγώνα πυγμαχίας. Η μικρή Χριστίνα λειτουργεί ως άτυπο έπαθλο για τον Λευτεράκη, ο οποίος επιχειρεί να υπερβεί τον εαυτό του για να κερδίσει την προσοχή της. Το επεισόδιο αυτό, πιο αθώο στον τόνο, ανακαλεί το μοτίβο της πρώιμης ερωτικής αφύπνισης και της ανάγκης επιβεβαίωσης.

Η τελευταία αφήγηση λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος των προηγούμενων ιστοριών. Ένας γάμος που δεν ξεκινά με τους καλύτερους οιωνούς, ο γαμπρός καταφθάνει στην εκκλησία εμφανώς μεθυσμένος, θέτει την έγκυο νύφη ενώπιον βασικών διλημμάτων: να προχωρήσει σε έναν γάμο αμφίβολης βάσης ή να στραφεί προς μια παλαιότερη σχέση που επιμένει να τη διεκδικεί. Εδώ, η κωμωδία συναντά το μελόδραμα, χωρίς όμως να εγκαταλείπει τον ελαφρύ τόνο που χαρακτηρίζει το σύνολο.

Πρόκειται για τη δεύτερη ταινία της Iconic Films, συμφερόντων γνωστού τηλεοπτικού δικτύου που, πλέον, κατέχει και τη μεγαλύτερη εταιρεία πολυκινηματογράφων στην Ελλάδα. Μετά το χριστουγεννιάτικο «Ο Έρωτας Γράφεται…», η στρατηγική της εταιρείας καθίσταται σαφής: αξιοποίηση του κενού στην παραγωγή εγχώριου κινηματογράφου είδους, και ειδικότερα της ρομαντικής κωμωδίας τηλεοπτικής κοπής, με πρόδηλη προοπτική μιας «δεύτερης ζωής» στις τηλεοπτικές πλατφόρμες.

Εάν η πρόβλεψη ευσταθεί, μια ταινία όπως το «Φίλοι για Πάντα» διαθέτει όλες τις προδιαγραφές για τηλεοπτική ανακύκλωση: είναι το κινηματογραφικό είδος που μπορεί κανείς να «ψευτοβλέπει» και να «παρακούει», καθώς διεκπεραιώνει παράλληλες δραστηριότητες (σιδέρωμα ή σκρολάρισμα, ανάλογα με την καπατσοσύνη). Η κωμωδία, όπως έχει εδραιωθεί εδώ και χρόνια μέσα από τους τηλεοπτικούς δέκτες, λειτουργεί ως οικεία όαση, όχι ως απαιτητικό κινηματογραφικό συμβάν.

Παράλληλα, η διερεύνηση επιμέρους υπο-ειδών, του λογοτεχνικού ρομαντισμού στην προηγούμενη παραγωγή και της λαογραφικής σάτιρας εδώ, φανερώνει μια «πρόθεση συστηματικότητας», -αν μου επιτραπεί ο σολοικισμός-. Και οι δύο ταινίες αυτές είναι προσεγμένες στο πλαίσιο της συνταγογραφούμενης rom-com: αποφεύγουν τις κραυγαλέες κρυάδες, χωρίς ωστόσο να επιχειρούν ρήξεις ή επαναπροσδιορισμούς του είδους. Οπτικά άτολμες, συντηρητικά οπτικοποιημένες και σκηνοθετικά μετρημένες, επιτυγχάνουν το αναμενόμενο: προσφέρουν ψυχαγωγία που επιτρέπουν και το μπαλαμούτι στην αίθουσα αφού, δεν υπάρχουν εκπλήξεις που απαιτούν την προσοχή σου.

Σημαντικό μέρος της απήχησής τους εδράζεται στα πρόσωπα που επιλέγονται να σηκώσουν το βάρος της ταύτισης με το κοινό, ωστόσο, η αίσθηση που αποκομίζει κανείς είναι ότι πρόκειται περισσότερο για καλαίσθητες παραγωγές «content» παρά για κινηματογραφικά εγχειρήματα που επιθυμούν να δοκιμάσουν τα όρια του είδους ή να διατυπώσουν προσωπικό ύφος… άλα Ελληνικά.

Οι ιστορίες συνδέονται πρωτεπίπεδα, με τρόπο σεναριακά προφανή, θυμίζοντας συχνά «σύντομα, προβλέψιμα ανέκδοτα» που αποκτούν συνοχή μέσω της τελικής τους σύμπτωσης. Η μουσική επένδυση, με έναν ελαφρώς «διεθνή-ροζ» τόνο, μοιάζει να αντλεί επιρροές από αμερικανικές ανεξάρτητες ρομαντικές κωμωδίες προηγούμενων δεκαετιών, επιχειρώντας να προσδώσει μια επίφαση εξωστρέφειας.

Όσο για τον Gareth Ellis-Unwin, που υπογράφει και αυτή την παραγωγή, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν υφίσταται ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο ανάπτυξης του εγχώριου ρομαντικού είδους. Σε κάθε περίπτωση, είναι πιθανό ο ελληνικός κινηματογράφος υπο-είδους να ωφεληθεί από την τεχνογνωσία και την αισθητική του, περισσότερο απ’ όσο οι συγκεκριμένοι τίτλοι θα μπορούσαν να θεωρηθούν κομβικά σημεία στη δική του διεθνή διαδρομή.

Αν ανατρέξει κανείς στην ιστορία του ελληνικού σινεμά, θα διαπιστώσει ότι το ρομαντικό στοιχείο, με κοινωνική ένταση και νεανική παραβατικότητα, βρήκε μια ιδιότυπη ολοκλήρωση στις ταινίες του Γιάννης Δαλιανίδης, όπου ο έρωτας συνδεόταν με ρήξη, σύγκρουση και ταξική κινητικότητα. Έκτοτε, το είδος δεν ανανεώθηκε ουσιαστικά, ενώ ο διεθνής κινηματογράφος το αντιμετώπισε συχνά με επιφύλαξη, λόγω του εμπορικού ρίσκου που συνεπάγεται.

Εάν, λοιπόν, η σύγχρονη ελληνική παραγωγή επιχειρεί, έστω με ασφαλή βήματα και χωρίς αισθητικές ακρότητες, να επαναφέρει τις ρομαντικές ταινίες στο προσκήνιο και να τις οδηγήσει σε μια νέα «άνοιξη», τότε οφείλουμε να της αναγνωρίσουμε την πρόθεση. Η τόλμη μπορεί να απουσιάζει, όμως η επιμονή στη συστηματική καλλιέργεια του είδους ίσως αποτελέσει το αναγκαίο υπόστρωμα για κάτι πιο φιλόδοξο στο μέλλον.