Φόρτωση Text-to-Speech…
Αύγουστος 2020. Ελλάδα και Τουρκία συγκεντρώνουν πολεμικά πλοία γύρω από την Κάσο. Η κατάσταση δείχνει να οδηγείται στα άκρα. Στον Λευκό Οίκο για ημέρες φτάνει μόνο η τουρκική εκδοχή μέσω του ανοιχτού προεδρικού διαύλου Τραμπ – Ερντογάν. Στην Ουάσιγκτον, η τότε πρέσβειρα Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου προσπαθεί με κάθε τρόπο να αποκτήσει πρόσβαση στον σύμβουλο Εθνικής Ασφαλείας Ρόμπερτ Ο’ Μπράιεν. Μοιάζει αδύνατο, καθώς ούτε συνηθίζει να συνομιλεί με πρέσβεις ούτε κάποιος Ελληνοαμερικανός τον γνωρίζει για να σηκώσει το τηλέφωνο.
Ο πρώην πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας Μαξ Νικίας αποτελεί εξαίρεση. Μεσολαβεί χωρίς δεύτερη σκέψη και ο Ρόμπερτ Ο’ Μπράιεν τηλεφωνεί στην πρέσβειρα. Βρίσκεται στο Air Force One, ο πρόεδρος Τραμπ είναι δίπλα του. Η συνομιλία διαρκεί περίπου μία ώρα και ο Ο’ Μπράιεν διαβεβαιώνει ότι ο πρόεδρος θα ενημερωθεί αναλυτικά για τις ελληνικές θέσεις. Η παρέμβαση αποδεικνύεται καθοριστική.
Αθόρυβη συμβολή
Η ανιδιοτέλεια και κυρίως το σπάνιο χάρισμα του Μαξ Νικίας να μην επιζητεί δημόσια αναγνώριση αποκαλύπτουν τον χαρακτήρα του. Με την ίδια διακριτικότητα και την αγάπη για την Ελλάδα και την Κύπρο πορεύθηκε σε ολόκληρη τη ζωή του, όπως περιγράφει στο βιβλίο του «American Trojan», που κυκλοφορεί στις αρχές Μαρτίου. Μια πορεία από την Κύπρο στις Ηνωμένες Πολιτείες χωρίς πολύ θόρυβο, με δυσκολίες, ευκαιρίες και σταθερό οδηγό τις αξίες που τον διαμόρφωσαν.
Ο πυλώνας της Αμερικής – Η Silicon Valley και άλλα τεχνολογικά κέντρα βασίζονται στους καλύτερους και πιο λαμπρούς από όλο τον κόσμο. Αυτό υπήρξε πυλώνας της Αμερικής. Ετσι ήρθα κι εγώ στην Αμερική. Και, κατά τη γνώμη μου, αυτό θα συνεχιστεί.
«Ο τίτλος», όπως αφηγείται στην «Κ», «ήταν ιδέα του στρατηγού Ντέιβιντ Πετρέους». Οταν διάβασε το προσχέδιο που του είχε στείλει, αφού έκανε διάφορα σχόλια, στάθηκε στον πυρήνα της ταυτότητάς του. «Μαξ», του είπε, «έχεις βάλει λάθος τίτλο. Ο Ulysses Grant (ο 18ος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών) ήταν ο Αμερικανός Οδυσσέας – όπως εύστοχα περιγράφεται και στο ομώνυμο ιστορικό αφήγημα του 2016. Εσύ είσαι ο Αμερικανικός Τρώας».
«Συμφώνησα μαζί του, γιατί η μασκότ του USC είναι ένας πολεμιστής από την Τροία και το πανεπιστήμιο είναι γνωστό ως οι Τρώες. Στο κέντρο του campus, το 1929, υψώθηκε το άγαλμα ενός Τρώα πολεμιστή και από τότε έγινε το σύμβολο όλων των αθλητικών προγραμμάτων, αλλά και του Alumni Association, που ονομάζεται “Τρωική Οικογένεια”».
Με δική του πρωτοβουλία, όταν ήταν πρόεδρος, προστέθηκε και ένα δεύτερο άγαλμα –αυτή τη φορά γυναικείο– στο κέντρο του USC Village. «Ανεγείραμε την Εκάβη, τη βασίλισσα της Τροίας, για να υπάρξει ισορροπία, να υπάρχει και η θηλυκή παρουσία», λέει. Και θυμάται πόσο προσωπικό υπήρξε για τον ίδιο αυτό το εγχείρημα: «Κατά τη διάρκεια των εργασιών, βρέθηκα με τη σύζυγό μου στο Μουσείο της Ακρόπολης. Φωτογράφισα τις Καρυάτιδες και έστειλα την εικόνα στον γλύπτη με σαφή οδηγία ότι θέλω τα μαλλιά της Εκάβης ακριβώς έτσι».
Οι κλασικές σπουδές
Δεν είναι όμως μόνο η Εκάβη που μαρτυρεί το αποτύπωμα του Μαξ Νικίας στο κορυφαίο πανεπιστήμιο. Είναι και μια βαθύτερη, λιγότερο ορατή αλλά εξίσου καθοριστική παρακαταθήκη. Η επαναφορά των ελληνικών κλασικών σπουδών στον κορμό της πανεπιστημιακής παιδείας, ύστερα από δεκαετίες κατά τις οποίες είχαν παραγκωνιστεί. «Χωρίς να υπάρξουν αντιπαραθέσεις, κατάφερα να μπουν σε κάποια μαθήματα γενικής παιδείας οι κλασικές σπουδές. Εθελοντικά δίδαξα μάλιστα μαζί με τον επικεφαλής του Τμήματος Κλασικών Σπουδών· εγώ ανέλυα τις αρχές της Αθηναϊκής Δημοκρατίας και τα έργα του Σοφοκλή –«Αντιγόνη», «Οιδίπους Τύραννος» και «Φιλοκτήτης»– και ο συνάδελφός μου δίδασκε τον Θουκυδίδη».
Η συζήτηση, αναπόφευκτα, φτάνει στις θεμελιώδεις αρχές της σύγχρονης αμερικανικής δημοκρατίας, στους θεσμούς και στις αξίες που σήμερα δοκιμάζονται. Τον ρωτώ πώς τα βλέπει όλα αυτά σε μια περίοδο έντονου σκεπτικισμού για τον ρόλο της Αμερικής στον κόσμο, όπου κυριαρχεί το δόγμα «America First».
«Το “America First” αντανακλά την ευθύνη κάθε ηγέτη να προτεραιοποιεί τον λαό του. Γι’ αυτόν τον λόγο εκλέγεται κάθε πρόεδρος και αυτό δεν ισχύει μόνο στην Αμερική. Είναι, βέβαια, ένα δόγμα που ενισχύεται ιδιαίτερα υπό την κυβέρνηση Tραμπ, αλλά προσωπικά δεν βλέπω κάτι αρνητικό σε αυτό. Εκείνο που έχει σημασία είναι να λαμβάνονται υπόψη και οι γεωπολιτικές ισορροπίες. Και, ιδανικά, να διατηρείται μια ισορροπία, όπου η αποφυγή πολέμων και η προστασία της ανθρώπινης ζωής παραμένουν στο επίκεντρο».
Μιλάμε για τα φλέγοντα ζητήματα της εποχής, όπως η μετανάστευση που κυριαρχεί στην Αμερική και στον πλανήτη. Τον ρωτώ αν η δική του ιστορία με τις τόσες ευκαιρίες θα ήταν σήμερα εφικτή για έναν μετανάστη, αν κατάφερνε ασφαλώς να φτάσει έως τις ακτές των ΗΠΑ. «Η νόμιμη μετανάστευση υπήρξε πάντα πυλώνας της Αμερικής και του αμερικανικού ονείρου. Παρέχει ευκαιρίες, ανοίγει δρόμους για επιτυχία και για συνεισφορά στην κοινωνία. Πιστεύω ακράδαντα ότι η Αμερική πρέπει να το διατηρήσει αυτό».
Η κληρονομιά της αντοχής
Η συζήτηση στρέφεται στην ανθεκτικότητα και στην επιμονή –που αναφέρει και στον τίτλο του βιβλίου του–, αρετές αναγκαίες για κάθε πρόσφυγα του κόσμου, όπως και ο ίδιος. «Η εμπειρία του πρόσφυγα ήταν σοκαριστική, με άφησε χωρίς υπηκοότητα κατά κάποιον τρόπο. Μου έδωσε αντοχή, επίγνωση της ευαλωτότητάς μας και τη δύναμη να αντιμετωπίζω τις προκλήσεις. Η εμπειρία δυσκολιών από νωρίς σε προετοιμάζει να αντιμετωπίσεις μελλοντικές δυσκολίες ήρεμα και με αποφασιστικότητα. Πραγματικά σου δίνει δύναμη να πορεύεσαι στη ζωή».
Η δύναμη του πρόσφυγα – Η εμπειρία του πρόσφυγα ήταν σοκαριστική, με άφησε χωρίς υπηκοότητα κατά κάποιον τρόπο. Μου έδωσε αντοχή, επίγνωση της ευαλωτότητάς μας και τη δύναμη να αντιμετωπίζω τις προκλήσεις.
Ο Μαξ Νικίας, μία από τις πιο επιδραστικές ακαδημαϊκές φωνές της Αμερικής, μιλάει για τα πανεπιστήμια, τις διαδηλώσεις και τον αντισημιτισμό, με το βάρος της βαθιάς γνώσης και της μακράς εμπειρίας. Οταν αναφέρεται στις προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ να περιοριστεί η είσοδος ξένων φοιτητών, υπογραμμίζει ότι «η εικόνα δεν είναι τόσο ζοφερή όσο φαντάζεται κανείς, αρκεί να δει τα νούμερα: «Οι αιτήσεις διεθνών φοιτητών δεν έχουν μειωθεί σημαντικά. Στο USC υπήρξε μείωση μόνο 2%».
Προσθέτει πως η αμερικανική τεχνολογική υπεροχή δεν βασίζεται μόνο στα εγχώρια ταλέντα, αλλά και στα μυαλά από όλο τον κόσμο που σπουδάζουν στις Ηνωμένες Πολιτείες: «Η Silicon Valley και άλλα τεχνολογικά κέντρα βασίζονται στους καλύτερους και πιο λαμπρούς από όλο τον κόσμο και η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι κρίσιμη για τη συνεχιζόμενη καινοτομία. Αυτό υπήρξε πυλώνας της Αμερικής. Ετσι ήρθα κι εγώ στην Αμερική. Και, κατά τη γνώμη μου, αυτό θα συνεχιστεί. Κανείς δεν θέλει να δει να χάνονται αυτά τα θεμέλια».
Του ζητώ να σχολιάσει τη σφοδρή αντιπαράθεση του προέδρου Τραμπ με τα ελίτ πανεπιστήμια της Αμερικής. «Το Harvard έκανε λάθος καταθέτοντας αγωγή κατά της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Τα πανεπιστήμια εξαρτώνται από τα ομοσπονδιακά εργαλεία για την εφαρμογή πολιτικών και οφείλουν να διαπραγματεύονται και να συνεργάζονται ανάλογα», τονίζει.
Το βιβλίο του αναφέρεται εκτενώς και στις μαζικές διαδηλώσεις που συγκλόνισαν πρόσφατα τα πανεπιστήμια. Σχολιάζοντας την κατάσταση, επισημαίνει ότι «τα πανεπιστήμια έχουν χάσει σε μεγάλο βαθμό τον προορισμό τους, ενώ ζητήματα όπως ο αντισημιτισμός και η “cancel culture” έχουν συσσωρευθεί εδώ και δεκαετίες». Υπογραμμίζει ότι τα campus οφείλουν να παραμένουν ουδέτεροι χώροι, όπου οι ιδέες μπορούν να αναπτύσσονται με σεβασμό και πολιτισμένο διάλογο. Οι διαδηλώσεις, λέει, πρέπει να διεξάγονται σύμφωνα με τις πολιτικές του πανεπιστημίου, ενώ η ελευθερία λόγου πρέπει να συνυπάρχει με την ασφάλεια των φοιτητών.
Η ομογένεια
Αναφερόμενος στην ελληνοαμερικανική κοινότητα, υπογραμμίζει ότι «έχει διανύσει μεγάλη πορεία και μέσα από δυσκολίες έχει καταφέρει να σπουδάσει τις νέες γενιές, οι οποίες σήμερα συνεισφέρουν καθοριστικά στην κοινωνία. Νοιάζονται για την Ελλάδα και την Κύπρο και η περηφάνια τους για την κληρονομιά τους είναι ισχυρή». Τον ρωτώ αν νοιάζονται αρκετά, αν κάνουν όσα πρέπει. «Ναι, αλλά ας μην ξεχνάμε ότι είναι Αμερικανοί πρώτα από όλα. Και όμως, μέσα τους υπάρχει γνήσιο ενδιαφέρον για την Ελλάδα και την Κύπρο. Η εκδήλωση της αγάπης και της συνεισφοράς ποικίλλει ανάλογα με το άτομο ή τον οργανισμό. Μα αν τους δεις όλους μαζί, σαν ένα ενιαίο σώμα, θα νιώσεις ότι η περηφάνια για την ελληνική κληρονομιά είναι αληθινή και βαθιά ριζωμένη».
Μου εξηγεί ότι η αγάπη του για την Ελλάδα, την Κύπρο και την οικογένειά του δεν είναι απλώς λόγια στο χαρτί. Είναι ο παλμός κάθε σελίδας του βιβλίου του, της ζωής του. Η Νίκη, η σύζυγός του, και οι κόρες του είναι η δύναμη πίσω από κάθε επίτευγμά του. «Δεν θα είχα καταφέρει να κάνω όσα έκανα, ειδικά ως κοσμήτωρ και πρόεδρος του πανεπιστημίου, χωρίς τη Νίκη και την αμέριστη υποστήριξή της».
Στην πραγματικότητα, σκέφτομαι, καθώς συνεχίζουμε να μιλάμε και στυλώνω τα μάτια μου στο βιβλίο που έχω μπροστά μου, η ιστορία του Μαξ Νικίας δεν είναι απλώς η ιστορία ενός Αμερικανού Τρώα. Οσο συνεχίζει να ξεδιπλώνει τις πτυχές της, καταλαβαίνω ότι ξεπερνάει την ατομική πορεία και σιγά σιγά γίνεται η ιστορία της ίδιας της Αμερικής.
