Φόρτωση Text-to-Speech…
Του Βασίλη Νέδου
Με χαμηλές προσδοκίες για το αποτέλεσμα του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας – Τουρκίας, αναχωρεί την Τετάρτη για την Αγκυρα ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος ύστερα από σχεδόν ενάμιση χρόνο θα έχει την ευκαιρία να συνομιλήσει ξανά εκ του σύνεγγυς με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Βασικός στόχος της συνάντησης της Τετάρτης είναι να επιβεβαιωθεί ότι οι δύο πλευρές παραμένουν στην ίδια σελίδα σε ό,τι αφορά την ανάγκη ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας, ενώ παράλληλα δεν μετακινούνται από τις βασικές θέσεις τους.
Το αμέσως προηγούμενο χρονικό διάστημα δημιουργήθηκαν κάποιοι τριγμοί, κυρίως λόγω των NAVTEX που εξέδωσαν οι τουρκικές αρχές, με στόχο την επ’ αόριστον προβολή των απόψεών τους περί δικαιοδοσίας της Αγκυρας στο μισό Αιγαίο (ανατολικά του 25ου μεσημβρινού) και αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών. Η Αγκυρα, πάντως, επέλεξε να κρατήσει τον σχολιασμό σε επίπεδο πηγών υπουργείου Εθνικής Αμυνας, εκδηλώνοντας έτσι και πολιτικές στοχεύσεις σε δύο κατευθύνσεις.
Πρώτον, προς το εσωτερικό, προκειμένου να αναδείξει ότι παραμένει σκληρή έναντι της Ελλάδας, παρά το γεγονός ότι οι ένοπλες δυνάμεις της είναι απορροφημένες στο μέτωπο της Συρίας. Αλλά και προς την Ελλάδα, προκειμένου να ξεχωρίσει τον υπουργό Εθνικής Αμυνας Νίκο Δένδια, στον οποίο οι Τούρκοι επιτίθενται αρκετά τακτικά θεωρώντας τον «υπονομευτή» των ελληνοτουρκικών επαφών.
Εμμεσα μηνύματα
Παράλληλα, σε χαμηλότερο επίπεδο, για παράδειγμα στα κρατικά ΜΜΕ όπως το πρακτορείο Αναντολού, οι Τούρκοι δημοσιεύουν άρθρα (με τελευταίο αυτό του αναπληρωτή καθηγητή του Πανεπιστημίου Αιγαίου Αλτούγ Γκιουνάλ) που αναφέρουν ανοιχτά ότι οι NAVTEX αυτές εντάσσονται στη στρατηγική της Τουρκίας, που έχει ως στόχο την αλλαγή του στάτους κβο στο Αιγαίο.
Χάθηκε το μομέντουμ – Το μομέντουμ του 2023, όταν οι δύο κυβερνήσεις σε Αθήνα και Aγκυρα είχαν μόλις εκλεγεί, έχει χαθεί, ενώ και στις δύο πρωτεύουσες υπολογίζεται το πιθανό πολιτικό κόστος από την ανάληψη πιο τολμηρών πρωτοβουλιών.
Τρία χρόνια μετά τους σεισμούς στη νότια Τουρκία, που πυροδότησαν την περίοδο «ήρεμων νερών» στα ελληνοτουρκικά, δεν υπάρχει κανένας από τους αρχικούς στόχους που θα μπορούσε να επιτευχθεί. Οι συζητήσεις που έγιναν στο πλαίσιο του πολιτικού διαλόγου, όπου με έναν τρόπο εντάχθηκε και το (διαπραγματευτικό) κεκτημένο των 64 γύρων διερευνητικών επαφών, δεν οδήγησαν πουθενά. Η πρόσφατη αποστροφή του υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν περί ετοιμότητας της Αγκυρας να μιλήσει βασικά μόνο για τις θαλάσσιες ζώνες (δηλαδή και τα χωρικά ύδατα) θύμισε την περίοδο των διερευνητικών επαφών, ωστόσο φαίνεται ότι, πέρα από κάποια διακηρυγμένη καλή θέληση, δεν υπάρχει έδαφος για συζητήσεις.
Το μομέντουμ του 2023, όταν οι δύο κυβερνήσεις σε Αθήνα και Αγκυρα είχαν μόλις εκλεγεί, έχει χαθεί, ενώ και στις δύο πρωτεύουσες υπολογίζεται το πολιτικό κόστος από την ανάληψη πιο θαρραλέων πρωτοβουλιών. Οι επόμενες εκλογές σε Ελλάδα και Τουρκία (2027 και 2028 αντιστοίχως), σε περίπτωση που θα οδηγήσουν σε ισχυρές κυβερνήσεις, θα μπορούσαν, ενδεχομένως, να αναθερμάνουν επί της ουσίας τα πράγματα. Ακόμη και αν κάτι τέτοιο δεν συμβεί, στην Αθήνα στόχος είναι να κρατηθεί το κεκτημένο της αποφυγής της έντασης στο πεδίο.
Ενεργειακή κινητικότητα
Εκεί που φαίνεται ότι υφίσταται κάποια κινητικότητα είναι στον τομέα της ενέργειας, καθώς φαίνεται ότι σταδιακά αρχίζει να ξετυλίγεται κάποια αμερικανική κινητικότητα. Η αμερικανική Chevron αναμένεται να ολοκληρώσει κάποιες συμφωνίες με την Ελλάδα για τα νότια της Κρήτης, άρχισε συζητήσεις και με την Τουρκία για συνεργασία με την κρατική εταιρεία πετρελαίου (ΤΡΑΟ), ενώ είναι και παρούσα στη Λιβύη, όπου –βέβαια– υπάρχουν άλλα ζητήματα. Εφόσον οι Αμερικανοί επιλέξουν να εμπλακούν, με βάση τις τελευταίες εξελίξεις, φαίνεται ότι θα το κάνουν με τρόπο που θα διασφαλίζει πιθανές έρευνες ή εξορύξεις στην Ανατολική Μεσόγειο που δεν θα δημιουργούν κάποια προσδοκία ή υποχρέωση για επίλυση μακροχρόνιων διαφορών ανάμεσα στα παράκτια κράτη.
Σιωπητήριο στο Αιγαίο – Για να πραγματοποιηθεί η επίσκεψη του Ελληνα πρωθυπουργού στην τουρκική πρωτεύουσα, η Αγκυρα ανέβαλε –για λίγο…– την αεροναυτική άσκηση «Γαλάζια Πατρίδα», που επρόκειτο να διεξαχθεί από 10 έως 19/2.
Η συνάντηση της Τετάρτης δεν ήταν δεδομένη μέχρι τη στιγμή που ανακοινώθηκε, και για την επίτευξή της πριν από το Ραμαζάνι (αρχίζει το βράδυ της 17ης προς 18η Φεβρουαρίου) έγιναν αρκετές συζητήσεις. Μάλιστα, η Αγκυρα ανέλαβε να μεταφέρει για κάποιες ημέρες τη μεγάλη ετήσια αεροναυτική άσκηση «Γαλάζια Πατρίδα», το όνομα της οποίας παραπέμπει στο ομώνυμο δόγμα διεκδίκησης της δικαιοδοσίας στο σύνολο της Ανατολικής Μεσογείου και του μισού Αιγαίου Πελάγους. Η άσκηση αυτή είχε προγραμματιστεί να διεξαχθεί μεταξύ 10ης και 19ης Φεβρουαρίου, ωστόσο θα γίνει σε χρόνο μεταγενέστερο. Η συγκεκριμένη κίνηση ερμηνεύεται και ως ένα ακόμη στοιχείο για την ατμόσφαιρα που επικρατεί στην Αγκυρα, τουλάχιστον σε αυτήν τη φάση των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Εκείνο που σίγουρα θα συμφωνηθεί και ρητά την Τετάρτη, είναι η συνέχιση της τακτικής συνεδρίασης των τριών τρόπων επικοινωνίας ανάμεσα σε Αθήνα και Αγκυρα. Οι διαδικασίες του πολιτικού διαλόγου και της θετικής ατζέντας σε επίπεδο υφυπουργών Εξωτερικών δεν διακόπηκαν ποτέ, μετά την απόφαση για επανεκκίνησή τους τα τελευταία δυόμισι χρόνια. Ενώ πριν από λίγες εβδομάδες συμφωνήθηκε να αρχίσουν ξανά τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) σε επίπεδο υπουργείων Εθνικής Αμυνας, καθώς ξεπεράστηκε αυτή η περίπου τρίμηνη διακοπή τους, λόγω απόσυρσης από την τουρκική πλευρά (ως ένδειξη διαμαρτυρίας για ανάρτηση του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας που παρεξηγήθηκε από την Αγκυρα ως προσβλητική για τη μνήμη Τούρκων αεροπόρων που σκοτώθηκαν όταν συνετρίβη το C-130 που τους μετέφερε).
Ενώ αρκετοί εκτιμούν ότι σε επίπεδο θετικής ατζέντας θα γίνουν ορισμένες ακόμη προσπάθειες αύξησης του όγκου εμπορικών συναλλαγών ανάμεσα στην Ελλάδα και στην Τουρκία που, παρά τις δεσμεύσεις, παραμένει χαμηλός. Σημαντικός παραμένει, βεβαίως, ο δίαυλος ανάμεσα στους δύο υπουργούς Εξωτερικών.
Αγκυρα: σταθερότητα με «ανταλλαγή διαφωνιών»
Του Μανώλη Κωστίδη
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ.«Στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και θέσεις δεν έχει αλλάξει κάτι. Οι δύο πλευρές εκφράζουν τις πάγιες θέσεις τους σχετικά με το Αιγαίο, καθώς και τις διαφορές τους. Σε αυτό το πλαίσιο θα πραγματοποιηθεί η συνάντηση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στις 11 Φεβρουαρίου στην Aγκυρα», αναφέρουν έμπειρες τουρκικές διπλωματικές πηγές, τονίζοντας ότι στόχος είναι η συνάντηση αυτή να αποτελέσει μήνυμα σταθερότητας στην περιοχή.
Οπως επισημαίνουν στη γειτονική χώρα, «σε μια περίοδο κατά την οποία στην περιοχή υπάρχουν πόλεμοι, συγκρούσεις και εντάσεις, είναι ιδιαίτερα σημαντικό ο πρωθυπουργός της Ελλάδας και ο πρόεδρος της Τουρκίας να δείχνουν ότι, παρά τις διαφωνίες και τις διαφορές τους, εξακολουθούν να συνομιλούν και να συνεργάζονται, χωρίς να υποχωρούν από τις πάγιες θέσεις των χωρών τους». Αυτό που τονίζουν, μάλιστα, είναι ότι Αθήνα και Αγκυρα θα δείξουν ότι για να συζητούν τα ζητήματα που αφορούν τις μεταξύ τους σχέσεις δεν χρειάζονται τη διαμεσολάβηση κανενός.
Σχετικά με την ανακοίνωση του υπουργείου Αμυνας της Τουρκίας, το οποίο αντέδρασε στο ενδεχόμενο επέκτασης των χωρικών υδάτων της Ελλάδας στο Αιγαίο και επανέφερε τη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας», η εκτίμηση είναι ότι επρόκειτο για απάντηση στις δηλώσεις του κ. Μητσοτάκη σχετικά με τις πάγιες θέσεις που εκφράζει η Αθήνα για το συγκεκριμένο ζήτημα. Με αφορμή αυτό, όπως αναφέρουν τουρκικές πηγές, «και η Αγκυρα εξέφρασε τις δικές της θέσεις και απόψεις, χωρίς όμως να προσθέσει κάτι νέο σε σχέση με όσα υποστηρίζει εδώ και χρόνια».
Πολιτικοί αναλυτές με τους οποίους συνομιλήσαμε σημειώνουν ότι η ανακοίνωση του υπουργείου Αμυνας θα μπορούσε να ερμηνευθεί και ως έκκληση για διάλογο και συνεννόηση, ενώ τονίζουν ότι δεν υπάρχει καμία αναφορά στην απόφαση του τουρκικού κοινοβουλίου του 1995 για το casus belli.
Η συνάντηση Ερντογάν – Μητσοτάκη, λένε έμπειροι Τούρκοι διπλωμάτες, θα στείλει το μήνυμα ότι οι δύο χώρες δεν χρειάζονται διαμεσολαβητή για να συζητούν τα ζητήματα που αφορούν τις μεταξύ τους σχέσεις.
Στην ατζέντα της συνάντησης του κ. Μητσοτάκη με τον κ. Ερντογάν αναμένεται να τεθούν οι ελληνοτουρκικές σχέσεις σε γενικά πλαίσια, με έμφαση κυρίως στη διατήρηση των «ήρεμων νερών» και των «ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας». Παράλληλα, αναμένεται να συζητηθούν ζητήματα μειονοτικά και θρησκευτικά, τα οποία ενδιαφέρουν και τις δύο πλευρές, με αμοιβαία αιτήματα προς επίλυση, καθώς και οι περιφερειακές και παγκόσμιες εξελίξεις.
Στην Τουρκία παρακολουθούν με προσοχή τις σχέσεις της Ελλάδας με το Ισραήλ, την αμυντική συνεργασία των δύο χωρών, καθώς και την ανάπτυξη ραντάρ και οπλικών συστημάτων ισραηλινής κατασκευής. Τούρκοι και Ελληνες διπλωμάτες, καθώς και αρμόδιοι αξιωματούχοι, εργάζονται πυρετωδώς για τη σύναψη συμφωνιών εμπορικού, οικονομικού, τουριστικού και μεταφορικού χαρακτήρα, προκειμένου να υπογραφούν την ημέρα της επίσκεψης του πρωθυπουργού στην τουρκική πρωτεύουσα.
Το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας θεωρείται σημαντικό βήμα για την ανάπτυξη των σχέσεων των δύο χωρών, γι’ αυτό και ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να συνοδεύεται από πολλούς υπουργούς της κυβέρνησής του, τους οποίους θα υποδεχθούν οι Τούρκοι ομόλογοί τους.
Εμπειροι αξιωματούχοι αναφέρουν ότι οι δύο ηγέτες αναγνωρίζουν ότι στην παρούσα φάση το σημαντικό είναι να διατηρηθεί η σταθερότητα, με στόχο, όταν επικρατήσουν καλύτερες συνθήκες στην περιοχή και ολοκληρωθούν οι εκλογικές διαδικασίες στις δύο χώρες, να γίνει μια νέα προσπάθεια επίλυσης των διαφορών τους.
