Η πρόσφατη παράδοση του μεταλλίου του Νόμπελ Ειρήνης από τη Μαρία Κορίνα Ματσάδο στον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, έφερε εκ νέου στο προσκήνιο το θεσμικό πλαίσιο που διέπει τα Βραβεία Νόμπελ και τις δυνατότητες διάθεσης των μεταλλίων από τους βραβευμένους.
Παρότι η συγκεκριμένη πράξη αποτελεί σπάνιο παράδειγμα εν ζωή βραβευμένου που αποχωρίζεται το μετάλλιό του αμέσως μετά την απονομή, δεν είναι πρωτόγνωρη και προβλέπεται από τους κανόνες του Ιδρύματος Νόμπελ.
Η απονομή του Νόμπελ Ειρήνης 2025
Η Μαρία Κορίνα Ματσάδο τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης 2025 για τον ρόλο της στην ηγεσία της αντιπολίτευσης στη Βενεζουέλα, σε μια περίοδο έντονης πολιτικής έντασης και καταστολής από την κυβέρνηση του Νικολάς Μαδούρο.
Η βράβευση συνδέθηκε κυρίως με τις εξελίξεις που ακολούθησαν τις προεδρικές εκλογές του 2023, οι οποίες χαρακτηρίστηκαν διεθνώς ως ιδιαίτερα αμφιλεγόμενες.
Ένα μήνα μετά την απονομή, η Ματσάδο επισκέφθηκε τον Λευκό Οίκο, όπου –σε μία έντονα πολιτικά φορτισμένη κίνηση- παρέδωσε το μετάλλιο του Νόμπελ Ειρήνης στον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ.
Σε δηλώσεις της προς τους δημοσιογράφους, επιβεβαίωσε ότι το μετάλλιο παραδόθηκε προσωπικά στον Αμερικανό πρόεδρο.
Οι κανόνες του Ιδρύματος Νόμπελ
Σύμφωνα με τα καταστατικά της Ίδρυσης Νόμπελ και τη διαθήκη του Άλφρεντ Νόμπελ, ο τίτλος του βραβευμένου ανήκει αποκλειστικά στο άτομο που τιμήθηκε και δεν μπορεί να μεταβιβαστεί, να μοιραστεί ή να αποδοθεί νομικά σε άλλο πρόσωπο.
Η τιμή του Νόμπελ παραμένει προσωπική και αμεταβίβαστη, ανεξαρτήτως της τύχης του φυσικού μεταλλίου ή του διπλώματος.
Αντίθετα, το μετάλλιο και το σχετικό δίπλωμα θεωρούνται προσωπική περιουσία του βραβευμένου, σύμφωνα με το euronews.
Οι κανόνες επιτρέπουν τη δωρεά, την πώληση ή τη δημοπράτησή τους, χωρίς αυτό να επηρεάζει την κατοχή του τίτλου.
Η κατοχή του μεταλλίου από τρίτο πρόσωπο δεν συνεπάγεται σε καμία περίπτωση μεταβίβαση του Βραβείου Νόμπελ.
Δημοπρασίες μεταλλίων για ανθρωπιστικούς σκοπούς
Στο παρελθόν, αρκετοί βραβευμένοι έχουν επιλέξει να διαθέσουν τα μετάλλιά τους μέσω δημοπρασιών, με στόχο τη συγκέντρωση χρημάτων για ανθρωπιστικούς σκοπούς.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Ρώσος δημοσιογράφος Ντμίτρι Μουράτοφ, ο οποίος τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης το 2021, από κοινού με τη Φιλιππινέζα δημοσιογράφο Μαρία Ρέσα.
Τον Ιούνιο του 2022, ο Μουράτοφ δημοπράτησε το μετάλλιό του στον οίκο Heritage Auctions στη Νέα Υόρκη, όπου πωλήθηκε έναντι 103,5 εκατομμυρίων δολαρίων. Το σύνολο των εσόδων διατέθηκε στο ταμείο της UNICEF για τη στήριξη παιδιών-προσφύγων από την Ουκρανία, μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους.
Novaya Gazeta founder and Nobel Peace Prize winner Dmitry Muratov urged Moscow and Kyiv to carry out a civilian prisoner exchange in a video address on Sunday, as Russia and Ukraine concluded the largest prisoner swap of the war so far. ⤵ pic.twitter.com/GdHGE3UirG
— Novaya Gazeta Europe (@novayagazeta_en) May 26, 2025
Μετάλλια Νόμπελ και Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος
Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τα μετάλλια Νόμπελ συνδέθηκαν με μια σειρά από έκτακτες ενέργειες λόγω των συνθηκών πολέμου.
In German-occupied Denmark, chemist George de Hevesy wanted to stop the Nazis seizing gold Nobel prize medals of dissident German scientists Max von Laue & James Franck- so he has dissolved them in aqua regia, hiding in plain sight on his laboratory shelf. pic.twitter.com/YGZRCpEOcY
— Second World War tweets from 1941 (@RealTimeWWII) December 11, 2024
Οι Δανοί φυσικοί Νιλς Μπορ και Όγκουστ Κρογκ είχαν διαθέσει τα μετάλλιά τους, τα οποία είχαν κερδίσει το 1922 και το 1920 αντίστοιχα, για τη συγκέντρωση χρημάτων υπέρ των Φινλανδών πολιτών κατά τον Χειμερινό Πόλεμο του 1939-1940.
Την ίδια περίοδο, οι Γερμανοί φυσικοί Μαξ φον Λάουε και Τζέιμς Φρανκ παρέδωσαν τα μετάλλιά τους στον Νιλς Μπορ, προκειμένου να αποφευχθεί η κατάσχεσή τους από τις ναζιστικές αρχές.
Ο Ούγγρος χημικός Γκέοργκ ντε Χέβεσι διέλυσε τα μετάλλια σε οξύ για να αποτραπεί η κατάσχεση του χρυσού. Μετά τη λήξη του πολέμου, το Ίδρυμα Νόμπελ ανακατασκεύασε τα μετάλλια και τα επέστρεψε στις οικογένειες των βραβευμένων.
Νόμπελ Ειρήνης στα χέρια ενός ναζί
Στην ιστορία των Νόμπελ καταγράφονται και περιπτώσεις που συνδέθηκαν με σκοτεινές πολιτικές επιλογές των βραβευμένων.
Ο Νορβηγός συγγραφέας Κνουτ Χάμσουν, κάτοχος του Νόμπελ Λογοτεχνίας του 1920, φέρεται να παρέδωσε το μετάλλιό του στον Γιόζεφ Γκέμπελς κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Ο Χάμσουν είχε συναντηθεί με τον Αδόλφο Χίτλερ και τον Γκέμπελς το 1943 και είχε εκφράσει δημόσια τη στήριξή του στη γερμανική κατοχή της Νορβηγίας.
Knut Hamsun giving his Nobel prize to no other than Joseph Goebbels. History repeating itself today. pic.twitter.com/MsyeiqjW6L
— Tõnu Runnel (@runnel) January 16, 2026
Η περίπτωση του Τζέιμς Ντ. Γουάτσον
Ο Τζέιμς Ντ. Γουάτσον, ο οποίος είχε τιμηθεί με το Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής το 1962 μαζί με τους Φράνσις Κρικ και Μόρις Γουίλκινς για την ανακάλυψη της δομής του DNA, πούλησε το μετάλλιό του το 2014 μέσω του οίκου Christie’s.
Το μετάλλιο πωλήθηκε για περίπου 4,8 εκατομμύρια δολάρια.
Αγοραστής ήταν ο Ρώσος επιχειρηματίας Αλισέρ Ουσμάνοφ, ο οποίος το επέστρεψε στον Γουάτσον το 2015 σε επίσημη τελετή στη Μόσχα. Αργότερα, το 2022, η Ευρωπαϊκή Ένωση επέβαλε κυρώσεις στον Ουσμάνοφ λόγω των δεσμών του με τη ρωσική κυβέρνηση.
Δωρεές χρηματικών επάθλων αντί μεταλλίων
Πέρα από τα μετάλλια, αρκετοί βραβευμένοι επέλεξαν να διαθέσουν το χρηματικό έπαθλο του Νόμπελ. Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, βραβευμένος με το Νόμπελ Φυσικής το 1921, παραχώρησε τα χρήματα του βραβείου στην πρώτη του σύζυγο και στα παιδιά τους, βάσει προγενέστερης συμφωνίας διαζυγίου.
Η Μητέρα Τερέζα, που τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης το 1979, ζήτησε την ακύρωση του επίσημου δείπνου και τη διάθεση των χρημάτων στους φτωχούς.
Αντίστοιχα, ο Πολ Γκρινγκάρντ και ο Γκούντερ Μπλόμπελ διέθεσαν τα χρηματικά τους έπαθλα για επιστημονικά και πολιτιστικά έργα.
Το χρηματικό έπαθλο σήμερα
Σήμερα, το Βραβείο Νόμπελ συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο ύψους περίπου 11 εκατομμυρίων σουηδικών κορωνών, ποσό που έχει μεταβληθεί κατά τη διάρκεια των δεκαετιών.
Το θεσμικό πλαίσιο, ωστόσο, παραμένει σταθερό ως προς τον διαχωρισμό μεταξύ της τιμής του βραβείου και της υλικής υπόστασης του μεταλλίου.
Όσον αφορά τον Τραμπ, ο ίδιος είχε εμμονικά εκφράσει την επιθυμία του να του απονεμηθεί ένα Νόμπελ Ειρήνης, και είχε μάλιστα δηλώσει πως το αξίζει περισσότερο από τη Ματσάδο.
Και μετά την εισβολή του στη Βενεζουέλα, οι πολιτικές συνθήκες τα έφεραν έτσι ώστε να πάρει αυτό που ήθελε.
Ίσως όχι τον τίτλο, αλλά τουλάχιστον τον χρυσό…
