Αναμφίβολα, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει να ανοίξει οπωσδήποτε τα Στενά του Ορμούζ, καθώς πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, αντιλαμβανόμενος την γεωπολιτική τους σημασία. Την ίδια ώρα, διατυπώνονται ακόμα και ιδέες για την… παράκαμψή τους, που ακούγονται ακόμα και παρανοϊκές, όπως η χρήση επιστράτευση πυρηνικών.
Προ ημερών, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι πιστεύει πως θα πρέπει να βρεθούν εναλλακτικές διαδρομές αντί των Στενών του Ορμούζ,
Το Reuters μάλιστα σχολιάζει ότι ο Νετανιάχου αφήνει να εννοηθεί ότι μια παρατεταμένη διακοπή λειτουργίας του Ορμούζ θα μπορούσε να αποδειχθεί ωφέλιμη για το Ισραήλ.
«Αρκεί να υπάρχουν πετρελαιαγωγοί, αγωγοί φυσικού αερίου, που να κατευθύνονται δυτικά μέσω της Αραβικής Χερσονήσου, κατευθείαν προς το Ισραήλ, μέχρι τα μεσογειακά μας λιμάνια, και έτσι θα έχετε εξαλείψει για πάντα τα σημεία ασφυξίας», είπε ο Ισραηλινός ηγέτης. «Το βλέπω αυτό ως μια πραγματική αλλαγή που θα προκύψει από αυτόν τον πόλεμο».
Είναι όμως δυνατή μια τέτοια αλλαγή, ώστε να μετατραπεί το Ισραήλ σε βασικό ενεργειακό παίχτη στην ευρύτερη περιοχή;
Τα υπάρχοντα δεν αρκούν
Προς το παρόν οι διαθέσιμες εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγής πετρελαίου που παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ είναι δύο: Η μία είναι ο αγωγός Abu Dhabi Crude Oil Pipeline (ADCOP) στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η άλλη το σύστημα αγωγών Abqaiq–Yanbu (Petroline) στη Σαουδική Αραβία που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Περσικό Κόλπο.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η διαθέσιμη χωρητικότητα σε εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγής είναι περιορισμένη.
Όσον αφορά το LNG από το Κατάρ και τα ΗΑΕ περνούν από τα Στενά του Ορμούζ ο ΔΟΕ είναι επίσης ξεκάθαρος πως δεν υπάρχουν ουσιαστικές εναλλακτικές διαδρομές για αυτές τις εξαγωγές. Υπάρχει ο αγωγός Dolphin προς ΗΑΕ και Ομάν, αλλά με περιορισμένη χωρητικότητα, ενώ οι εγκαταστάσεις LNG του Ομάν λειτουργούν σχεδόν στο μέγιστο.
Από το Ορμούζ περνούν καθημερινά περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, ενώ θεωρητικά από τις δυο εναλλακτικές μόνο 6,8. Στην πραγματικότητα μεταφέρεται μια ποσότητα περίπου 3,5 με 5,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Συνεπώς, το σύνολο των ρεαλιστικά διαθέσιμων εναλλακτικών ανέρχεται σε μόλις 18% έως 27% της ροής που περνά από τον Ορμούζ, πράγμα που σημαίνει ότι περίπου το 73% έως 82% των ποσοτήτων δεν μπορεί να ανακατευθυνθεί.
Συνεπώς, χώρες με ήδη καλές υπάρχουσες υποδομές δεν μπορούν να αντικαταστήσουν ως προς τη χωρητικότητα τα στενά του Ορμούζ.
Οι δύο υπάρχουσες εναλλακτικές μεταφοράς ενέργειας των Στενών του Ορμούζ, σε Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Γεωπολιτικός κίνδυνος
Η θέση του Ισραηλινού πρωθυπουργού παραβλέπει ότι στο παρελθόν έχουν διακόψει τη λειτουργία του αγωγοί στη Μέση Ανατολή λόγω εντάσεων. Όπως αναφέρει έκθεση του Ινστιτούτου (IFI) του Αμερικανικού Πανεπιστημίου στη Βυρητό «οι πολιτικές συγκρούσεις εντός των χωρών παραγωγής ή των κρατών διέλευσης, καθώς και οι μεταξύ τους διακρατικές αντιπαραθέσεις, παραμένουν» συνεπώς, «στην πραγματικότητα, οι περισσότεροι αγωγοί που διασχίζουν κρατικά σύνορα έχουν πέσει θύματα των πολιτικών ανταγωνισμών και συγκρούσεων της περιοχής».
Υπενθυμίζεται ότι η γραμμή που κατασκευάστηκε πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο προς τη Χάιφα (στη σημερινή κατεχόμενη Παλαιστίνη) έκλεισε οριστικά το 1948, ως αποτέλεσμα της πρώτης αραβοϊσραηλινής σύγκρουσης, ενώ οι γραμμές προς την Τρίπολη του Λιβάνου και τη Μπανιάς της Συρίας υπέστησαν επανειλημμένα (και συνεχίζουν να υφίστανται) τις συνέπειες του ιρακινο-συριακού ανταγωνισμού.
«Κατά συνέπεια, παρότι δεκαετίες κατασκευής αγωγών έχουν διαφοροποιήσει τις διαδρομές εξαγωγής πετρελαίου στη Μέση Ανατολή, μειώνοντας σημαντικά την ευαλωτότητά τους, οι απειλές πολιτικής διακοπής στις χώρες παραγωγής ή/και διέλευσης εξακολουθούν να είναι έντονες. Αυτό μπορεί να ενισχυθεί περαιτέρω από πολλούς παράγοντες αστάθειας στην περιοχή και θα μπορούσε να οδηγήσει στο κλείσιμο περισσότερων αγωγών». Έτσι, το σχέδιο Νετανιάχου φαντάζει περισσότερο πύργο στην μεσανατολίτικη άμμο.
Εσωτερικά ζητήματα
Τρίτον, μπορεί άραγε ο Νετανιάχου να ξεπεράσει προβλήματα πολιτικής φύσεως που υπάρχουν και στο εσωτερικό; Ακόμα και η υπογεγραμμένη τον Οκτώβριο του 2020, συμφωνία Med–Red -η οποία θα επέτρεπε στο αργό πετρέλαιο των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να φτάνει στις δυτικές αγορές μέσω του Ισραήλ- θα μετέφερε μόλις περίπου 14 εκατ. τόνους αργού πετρελαίου τον χρόνο.
Ωστόσο, αυτή η ισραηλινή «χερσαία γέφυρα», έμεινε στα χαρτιά λόγω κυρίως εσωτερικών περιβαλλοντικών αντιδράσεων στο Ισραήλ. Έτσι, ακόμη και εκεί όπου τα ισραηλινά και τα εμιρατινά συμφέροντα συμπίπτουν, η πολιτική διαδικασία στο Ισραήλ θα μπορούσε να δυσχεράνει ή και να αποτρέψει την προώθηση κοινών έργων» εξηγούσε η δεξαμενή σκέψης Chatham House.
Τα ισραηλινά σχέδια συμφέρουν;
Το κόστος κατασκευής ενός αγωγού φυσικού αερίου IMEC (Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης) που θα συνδέει τη Μέση Ανατολή με την Ευρώπη, με πρόσθετες και διευρυμένες εξαγωγές μέσω μελλοντικών τερματικών σταθμών LNG στην Ανατολική Μεσόγειο από τη Σαουδική Αραβία προς το Ισραήλ, κυμαίνεται μεταξύ 2 και 4 δισεκ. δολ.
Παρότι ένας αγωγός φυσικού αερίου του IMEC θα μείωνε το συνολικό κόστος μεταφοράς παραδοσιακών ορυκτών καυσίμων και θα αποτελούσε μια εναλλακτική για τους Ευρωπαίους, υπάρχουν προβλήματα.
Σύμφωνα με το Ατλαντικό Συμβούλιο «η συνολική σκοπιμότητα και ο αντίκτυπος ενός τέτοιου αγωγού για εξαγωγές αερίου προς την Ευρώπη εκτιμάται ότι θα είναι περιορισμένα σε σχέση με το κόστος και τις απαιτούμενες επενδύσεις, ιδίως λόγω της μετατόπισης της ευρωπαϊκής ζήτησης από το φυσικό αέριο προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς και της αύξησης των αμερικανικών εξαγωγών».
Φτιάξτε διώρυγα με πυρηνικά
Πέραν όμως των ευφάνταστων ιδεών του Ισραηλινού πρωθυπουργού, ακούγονται ακόμα πιο ακραίες και επικίνδυνες απόψεις.
Ο πρώην Ρεπουμπλικάνος Πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων και νεοφιλελεύθερος φιλελευθερισμού Νιουτ Γκίνγκριτς έκανε την εξής πρόταση: να παρακαμφθεί το Στενό του Ορμούζ βομβαρδίζοντας τμήματα «φιλικού εδάφους» -πιθανότατα τα ΗΑΕ και το Ομάν- με πυρηνικά όπλα.
Πρόκειται πιθανώς για μια τακτική που πειραματίστηκαν οι Αμερικανοί στον Ψυχρό Πόλεμο (Project Plowshare) σύμφωνα με την οποία στην πραγματικότητα θα εξαϋλώνονταν τόνοι εδάφους και βράχων με πυρηνικές εκρήξεις στη σειρά ως να δημιουργηθεί ένα κανάλι.
Βέβαια εκείνες οι δοκιμές είχε απελευθερώσει ραδιενεργό ατμό ακριβώς πάνω από τον χώρο όπου είχαν συγκεντρωθεί δημοσιογράφοι για να επιβεβαιώσουν την ασφάλειά του, ενώ είχε ραδιενεργό νέφος σκόνης σε ύψος (3.700 μέτρων) και κατευθύνθηκε προς τον ποταμό Μισισιπή. Επίσης καταγράφηκαν υποβαθμισμένες εκτάσεις γης, μετακινήσεις κοινοτήτων, νερό μολυσμένο με τρίτιο, ραδιενέργεια και ραδιενεργό κατάλοιπο (fallout) από συντρίμμια που εκτοξεύθηκαν ψηλά στην ατμόσφαιρα. Θα δεχτούν άραγε μια τέτοια επιλογή οι σύμμαχοι των ΗΠΑ;
«Αν και η ιδέα χρήσης πυρηνικών όπλων στην έρημο του Ομάν δεν αποτελεί ρεαλιστική πολιτική, αποκαλύπτει μια βαθύτερη ανησυχία στο αμερικανικό κατεστημένο εξωτερικής πολιτικής: ότι η νεοφιλελεύθερη εποχή έχει φτάσει στα όριά της. Αν η καλύτερη «εκτός κουτιού» λύση για τη διατήρηση του status quo είναι η αναδιάταξη της γεωγραφίας με πυρηνικά, τότε το ίδιο το status quo πιθανότατα πλησιάζει στο τέλος του» εκτιμά σε ανάλυσή του ο Αμερικανός αναλυτής εξωτερικής πολιτικής Γκρέγκορι ΜακΜίλεν.
