Οι 6 «πόρτες» για να μπει κανείς στο Ιράν – Παραβιάζεται άραγε καμία;

Πρόσφατα ο αρμόδιος Πολέμου των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ «καρατόμησε» τον Αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Στρατού, στρατηγό Ράντι Τζορτζ. Ο Χέγκσεθ ψάχνει στρατιωτικούς που «θα υλοποιήσουν το όραμα του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και του ίδιου για τον στρατό». Εάν όμως το όραμά του περιλαμβάνει εισβολή στο Ιράν, τότε ποιες είναι οι επιλογές του;

Κοιτάζοντας κανείς τον χάρτη του Ιράν, φαίνεται να προσφέρονται πολλαπλά σημεία εισόδου, από τον Περσικό Κόλπο και τον Κόλπο του Ομάν έως τις δυτικές παραμεθόριες περιοχές.

Ωστόσο, αυτή είναι μια ψευδαίσθηση για τον διακεκριμένο επισκέπτη καθηγητή διεθνών σχέσεων και στρατηγικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο Ταφτ των ΗΠΑ Arash Reisinezhad, ο οποίο σε ανάλυσή του στο Foreign Policy υποστηρίζει ότι αυτό που μοιάζει με κατάλογο επιλογών είναι, στην πραγματικότητα, ένας «χάρτης συνεπειών».

Για να εξηγεί ο Ιρανός καθηγητής τους λόγους που θεωρεί τη στρατιωτική γεωγραφία του Ιράν θανάσιμη για έναν εισβολέα επιλέγει τις έξι κύριες επιλογές που φαίνεται εκ πρώτης όψεως να προσφέρουν πρόσβαση.

1. Νήσος Kharg: Παγκόσμιες συνέπειες

Πρώτος πειρασμός είναι η νήσος Kharg, από την οποία περνά περίπου το 90% των εξαγωγών αργού του Ιράν. Σχετικά απομονωμένο από το ιρανικό εσωτερικό και με μήκος περίπου 8 χιλιόμετρα και πλάτος 4 έως 5 χιλιόμετρα, το Kharg είναι εκτεθειμένο και πυκνά συγκεντρωμένο με κρίσιμες υποδομές. Είναι το οικονομικό κέντρο βάρους του Ιράν, γεγονός που το καθιστά τον πιο συγκεντρωμένο κόμβο οικονομικής ισχύος και ευαλωτότητας στη χώρα. Από καθαρά επιχειρησιακή σκοπιά, υπόσχεται τη μέγιστη διατάραξη χωρίς άμεση βαθιά διείσδυση στην ιρανική επικράτεια.

«Αυτό που φαίνεται να είναι η πιο άμεση διαδρομή προς το Ιράν είναι, συνεπώς, και η πιο εκρηκτική, με κίνδυνο να προκαλέσει έναν ευρύτερο πόλεμο τόσο στο Ιράκ όσο και στο Ιράν».

Αλλά για τον Reisinezhad ακριβώς γι’ αυτό είναι τόσο επικίνδυνο. «Ένα πλήγμα στο Kharg δεν θα παρέμενε μια τοπική στρατιωτική ενέργεια. Χτυπώντας τη ραχοκοκαλιά των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, θα επεκτεινόταν αμέσως στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και θα ενίσχυε τους ευρύτερους φόβους για την ασφάλεια των υποδομών του Περσικού Κόλπου. Εξίσου σημαντικό, θα προκαλούσε κλιμάκωση, πιθανότατα ωθώντας το Ιράν σε αντίποινα κατά περιφερειακών ενεργειακών εγκαταστάσεων».

Έτσι, εισβάλλοντας ή ισοπεδώνοντας οι Αμερικανοί στο νησί αυτό θα διεθνοποιήσουν ακόμα περισσότερο την κρίση.

2. Τα Στενά του Ορμούζ: Πολύ σύνθετο

Δεύτερος φαινομενικά εύκολος στόχος είναι τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία περνάει το το 1/5 των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και συνεπώς ο έλεγχός τους υπόσχεται τεράστια στρατηγική επιρροή.

Ωστόσο, αυτό είναι παραπλανητικό για τον ειδικό. «Το Ορμούζ δεν είναι ένα ενιαίο σημείο που μπορεί να καταληφθεί αλλά ένα σύνθετο θαλάσσιο-εδαφικό σύστημα. Οποιαδήποτε ουσιαστική απόπειρα ελέγχου του θα απαιτούσε επιχειρήσεις κατά του Bandar Abbas, όπου βρίσκεται το μεγαλύτερο λιμάνι του Ιράν, καθώς και κατά του Qeshm, του μεγαλύτερου νησιού του Ιράν. Και τα δύο αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της αμυντικής αρχιτεκτονικής του Ιράν στον Περσικό Κόλπο. Ο έλεγχος των Στενών, στην πράξη, σημαίνει είσοδο σε πόλεμο για έδαφος».

Για να ελέγχουν λοιπόν τα νησιά οι Αμερικανοί θα πρέπει να εξουδετερώσουν παράκτιες άμυνες, τις πυραυλικές δυνατότητες της περιοχής, τις ασύμμετρες ναυτικές δυνατότητες και να διατηρούν εκεί μόνιμα στρατιωτικές δυνάμεις. «Αυτό που φαίνεται να προσφέρει επιρροή χωρίς πλήρους κλίμακας εισβολή, πιθανότατα θα εξελισσόταν σε μια παρατεταμένη και απαιτητική σε πόρους εκστρατεία, άμεσα συνδεδεμένη με τις επίγειες άμυνες του Ιράν, με μακροχρόνια αστάθεια στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και στις αλυσίδες εφοδιασμού».

3. Τα τρία νησιά: συμβολική αξία

Τρίτη επιλογή είναι τα νησιά Abu Musa, Greater και Lesser Tunbs δυτικά του Ορμούζ τα οποία έχουν γεωπολιτικό βάρος, όχι όμως οικονομικό.

Η κατάληψή τους δεν άλλαζε σημαντικά τη στρατιωτική κατάσταση, αλλά θα έπληττε το Ιράν στο πλαίσιο των της μακροχρόνιας διαμάχης κυριαρχίας με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Αυτό όμως για τον καθηγητή θα μπορούσε να διευρύνει τον πόλεμο χωρίς να βελτιώσει τη στρατηγική θέση των ΗΠΑ. «Η λογική συμβαδίζει με το ευρύτερο μοτίβο: υψηλή συμβολική αξία χωρίς αποφασιστικό στρατηγικό όφελος. Όσο ευκολότερος είναι ο στόχος, τόσο λιγότερο συμβάλλει στη στρατηγική επιτυχία, και τόσο περισσότερο κινδυνεύει να επεκτείνει τον πόλεμο με δυσμενείς όρους».

4. Chabahar-Konarak: Εύκολο… στην αρχή

Τέταρτη επιλογή εισόδου θα μπορούσε να είναι στα νοτιοανατολικά ο διάδρομος Chabahar-Konarak, καθώς εκ πρώτης όψεως είναι γεωγραφικά πιο ανοιχτός και λιγότερο πυκνός και προσφέρεται για επιχειρήσεις εισβολής.

Αλλά αυτή η προσβασιμότητα συνοδεύεται από έναν θεμελιώδη περιορισμό, συνεχίζει ο ειδικός. Το Chabahar προσφέρει πρόσβαση χωρίς επιρροή, είναι μακριά από τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του Ιράν, δεν ελέγχει ένα κρίσιμο παγκόσμιο σημείο συμφόρησης, έχει χαμηλότερη συγκέντρωση κρίσιμων υποδομών, ενώ εξακολουθεί να περιέχει φυσικά αμυντικά εμπόδια.

Το βασικό της πρόβλημα όμως είναι η απόσταση. «Ένα προγεφύρωμα εκεί θα άφηνε και πάλι οποιαδήποτε δύναμη εισβολής μακριά από τα οικονομικά και πολιτικά κέντρα βάρους του Ιράν, μετατρέποντας την αρχική πρόσβαση σε μια μακρά και υλικοτεχνικά δαπανηρή εκστρατεία. Ένας τόπος που μοιάζει επιχειρησιακά ευκολότερος για είσοδο είναι στρατηγικά πιο αδύναμος» σημειώνει ο Reisinezhad.

5. Abadan-Khorramshahr: Ο Σαντάμ μπορούσε, όχι όμως σήμερα

Μήπως λοιπόν θα ήταν καλύτερη η επιλογή που ακολούθησε και ο Σαντάμ Χουσεϊν όταν το Ιράκ μπήκε σε πόλεμο με το Ιράν το 1980; Ειδικότερα, ο άξονας Abadan-Khorramshahr στο νοτιοδυτικό Ιράν προσφέρει μια άμεση διαδρομή από τον Περσικό Κόλπο προς στρατηγικά πολύτιμο έδαφος. Οι Αμερικανοί θα ξεκινούσαν από το Κουβέιτ, θα διέσχιζαν το Ιράκ (Βασόρα) και θα εισέβαλαν στο Κουζεστάν του Ιράν

Το 2026 όμως δεν είναι 1980, καθώς δεν πρόκειται πλέον για έναν ακίνδυνο διάδρμο. «Οποιαδήποτε εκστρατεία πιθανότατα θα δεχόταν πίεση από φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές, ιδιαίτερα από τις Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης (Hashd al-Shaabi), πριν καν οι αμερικανικές δυνάμεις φτάσουν σε ιρανικό έδαφος. Το πεδίο μάχης δεν θα περιοριζόταν σε έναν συμβατικό διακρατικό πόλεμο. Θα μπορούσε να αποκτήσει τα χαρακτηριστικά ενός κατακερματισμένου, πολυστρωματικού αγώνα μέσα σε αυτό που είναι, στην ουσία, ένας συνεχής σιιτικός γεωπολιτικός χώρος που εκτείνεται από το νότιο Ιράκ έως το νοτιοδυτικό Ιράν».

6. Αεραποβατική επιχείρηση: Η γεωγραφία ανήκει στους Ιρανούς

Μια έκτη λύση είναι η αερομεταφορά ενδεχομένως εκατοντάδων ή χιλιάδων στρατιωτών και βαρέος εξοπλισμού για να εντοπίσουν, να «σκάψουν» και να ανακτήσουν το ραδιενεργό υλικό του Ιράν, κάτι που θα διαρκούσε ακόμα και εβδομάδες.

«Μια τέτοια επιχείρηση θα ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνη, καθώς περίπου 400 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου ενδέχεται να έχουν ήδη διασπαρεί σε άγνωστες τοποθεσίες, αυξάνοντας τους κινδύνους λανθασμένων υπολογισμών και ταχείας κλιμάκωσης» λέει ο ειδικός.

Επίσης μια επίθεση της αερομαφερόμενης 82^ης Μεραρχίας απευθείας στην Τεχεράνη είναι εξίσου επικίνδυνη, έως αδύνατη. «Οι προσπάθειες παράκαμψης της γεωγραφίας και συμπίεσης της σύγκρουσης θα έρχονταν αντιμέτωπες με ένα σύστημα που έχει προ πολλού προετοιμαστεί για τέτοια σενάρια. Διαμορφωμένη από την επανάσταση και από δεκαετίες ασύμμετρου πολέμου, η Ισλαμική Δημοκρατία είναι προσανατολισμένη στο να απορροφά την πίεση και να μάχεται σε εγγύς απόσταση. Αυτό που ξεκινά ως ταχεία επιχείρηση θα μπορούσε γρήγορα να μετατραπεί σε παρατεταμένη, αποκεντρωμένη, ακόμη και από σπίτι σε σπίτι αντίσταση, εντείνοντας, αντί να επιλύει, το πρόβλημα του ελέγχου».

Όπως σημειώνεται στην ανάλυση του Foreign Policy, το Ιράν, με την πάροδο του χρόνου,  όχι μόνο προσαρμόστηκε στη γεωγραφία του, αλλά την μετέτρεψε σε όπλο. «Βουνά, έρημοι, ακτογραμμές, νησιά και σημεία συμφόρησης δεν είναι παθητικά χαρακτηριστικά του πεδίου μάχης αλλά ενεργά συστατικά μιας αμυντικής στρατηγικής σχεδιασμένης να απορροφά την πίεση, να διασπείρει τη δύναμη και να επιβάλλει κόστος. Με αυτή την έννοια, η γεωγραφία του Ιράν δεν διαμορφώνει απλώς τις στρατιωτικές επιχειρήσεις· τις μετατρέπει σε παγκόσμια γεγονότα».

Συνεπώς, αυτά τα σημεία εισόδου δεν συνιστούν στρατηγική νίκης αλλά χάρτη κλιμάκωσης, καταλήγει ο Reisinezhad. «Καθένα προσφέρει πρόσβαση, αλλά κανένα δεν επιτρέπει περιορισμένη δράση με προβλέψιμα αποτελέσματα. Οι ίδιες διαδρομές που καθιστούν δυνατή την είσοδο διασφαλίζουν ότι η επιτυχία θα είναι δύσκολο να επιτευχθεί και ακόμη δυσκολότερο να διατηρηθεί».