«Οι καλύτερες σχέσεις είναι αυτές όπου και οι δύο μπορούν να εξελίσσονται χωρίς να φοβούνται ότι θα χάσουν τον άλλον» – Carl Rogers
Δεν υπάρχει σχέση που να αφήνει τον άνθρωπο ίδιο. Από τη στιγμή που δύο άνθρωποι μοιράζονται τη ζωή τους, μικρές ή μεγάλες αλλαγές είναι αναπόφευκτες. Άλλες φορές γίνονται αθόρυβα, χωρίς καν να το καταλάβουμε: αλλάζουμε τον τρόπο που τρώμε, το πώς οργανώνουμε τη μέρα μας, τις λέξεις που χρησιμοποιούμε. Άλλες φορές, όμως, οι αλλαγές μοιάζουν να ταράζουν βαθιά τον εσωτερικό μας κόσμο. Και τότε εμφανίζεται η ερώτηση: μέχρι πού είναι υγιές να αλλάζουμε για τον άλλον;
Advertisment
Αν η σχέση είναι ένας χορός, η αλλαγή είναι το βήμα που κάνει ο καθένας μας για να μη χάσει τον ρυθμό του άλλου. Ο συμβιβασμός είναι το άνοιγμα χώρου. Κι όμως, όσο φυσικό είναι να αλλάζουμε, άλλο τόσο επικίνδυνο είναι να σβήνουμε τον εαυτό μας. Πότε λοιπόν η αλλαγή είναι δώρο στη σχέση και πότε γίνεται πληγή;
Οι μικρές αλλαγές της καθημερινότητας
Κανείς δεν μένει ακριβώς ο ίδιος όταν μπαίνει σε μια σχέση. Η συνύπαρξη απαιτεί μικρές προσαρμογές. Μαθαίνουμε να κοιμόμαστε λίγο πιο αργά ή πιο νωρίς, να χωράμε το πρόγραμμα του άλλου στο δικό μας, να αποδεχόμαστε συνήθειες που πριν μας φαινόντουσαν περίεργες.
Αυτές οι αλλαγές είναι τα μικρά «ναι» που λέει η καθημερινότητα. Είναι το να αφήσεις τον καναπέ στη μέση της ταινίας για να φτιάξεις ένα ζεστό τσάι, το να κάνεις χώρο στο ντουλάπι για τα βιβλία του άλλου, το να μάθεις μια καινούρια συνταγή επειδή την αγαπά εκείνος. Είναι αλλαγές που χτίζουν το «μαζί» χωρίς να ακυρώνουν το «εγώ».
Advertisment
Κι αν κάποτε μας φανεί πως γίνονται πολλές, αρκεί να θυμηθούμε τι σημαίνει συμβίωση. Δύο δέντρα που μεγαλώνουν πλάι-πλάι και τα κλαδιά τους αγγίζονται, αλλά το καθένα διατηρεί τον κορμό του.
Ο συμβιβασμός που θρέφει και ο συμβιβασμός που πληγώνει
Ο συμβιβασμός συχνά ακούγεται σαν μια λέξη βαριά κι αρνητική. Σαν να πρόκειται για ήττα. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι η πιο στέρεη απόδειξη αγάπης όταν γίνεται με σεβασμό.
Υγιής συμβιβασμός σημαίνει να βάζω σε προτεραιότητα όχι μόνο το δικό μου θέλω, αλλά και το δικό σου. Να επιλέγω να χαμηλώσω τη φωνή μου για να σε ακούσω. Να δέχομαι να κάνουμε διακοπές εκεί που προτιμάς, επειδή ξέρω ότι την άλλη φορά θα δώσεις χώρο και στο δικό μου όνειρο. Είναι μια ανταλλαγή. Δεν χάνω τον εαυτό μου· επενδύω στη σχέση. Και η σχέση, όταν στηρίζεται σε τέτοιες κινήσεις, γίνεται γερή, γιατί δεν βασίζεται στον εγωισμό αλλά στη φροντίδα.
Όμως υπάρχει και η άλλη πλευρά. Όταν οι αλλαγές δεν είναι μικρές, αμοιβαίες προσαρμογές, αλλά μεγάλες παραχωρήσεις από τη μία πλευρά. Όταν κάποιος σιγά-σιγά σβήνει τα θέλω του, τις συνήθειές του, ακόμα και τα όνειρά του, για να κρατήσει τη σχέση. Αυτή δεν είναι αγάπη· είναι φόβος. Φόβος μήπως χαθεί ο άλλος, φόβος μήπως μείνουμε μόνοι. Και ο φόβος μεταμφιέζεται σε θυσία. Το αποτέλεσμα, όμως, είναι ότι μια μέρα ξυπνάμε και δεν αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας.
Η ίδια πράξη μπορεί να είναι είτε αγάπη είτε φόβος, ανάλογα με το κίνητρο. Αν αλλάζω επειδή θέλω να χωρέσω τον άλλον στη ζωή μου, αυτό είναι αγάπη. Αν αλλάζω επειδή φοβάμαι ότι θα με αφήσει, αυτό είναι φόβος. Η αγάπη ανοίγει, ο φόβος στενεύει. Η αγάπη δίνει φτερά, ο φόβος βάζει δεσμά. Και στη σχέση, οι αλλαγές που πηγάζουν από φόβο δεν κρατούν πολύ· στο τέλος ξεσπούν σαν χρέος που ζητάει εξόφληση.
Το λεπτό όριο ανάμεσα στο «εγώ» και στο «εμείς»
Η μεγαλύτερη πρόκληση στις σχέσεις είναι το πώς θα κρατήσουμε το «εγώ» και το «εμείς» σε ισορροπία. Γιατί χωρίς το «εγώ», το «εμείς» είναι άδειο· και χωρίς το «εμείς», το «εγώ» είναι μοναξιά.
Υπάρχουν στιγμές που χρειάζεται να θυμίσω στον εαυτό μου ότι έχω δικαίωμα να θέλω, να ονειρεύομαι, να διαφωνώ. Κι εσύ έχεις το ίδιο δικαίωμα. Το «εμείς» δεν είναι να συμφωνούμε σε όλα, αλλά να βρίσκουμε τρόπο να συναντιόμαστε χωρίς να καταργούμε ο ένας τον άλλον.
Η σχέση είναι ένα σπίτι, όπου ο καθένας φέρνει τον εαυτό του, με τα χρώματα, τις γωνίες, τα τραύματα και τα όνειρά του. Και το θαύμα είναι, ότι αντί να σβήνονται, αυτά τα στοιχεία μπορούν να δέσουν και να φτιάξουν κάτι καινούριο.
Η εξέλιξη μέσα στον χρόνο
Οι άνθρωποι αλλάζουν έτσι κι αλλιώς. Ακόμη κι αν δεν ήμασταν σε σχέση, θα αλλάζαμε με τον χρόνο από τις εμπειρίες, τις αποτυχίες, τις χαρές και τις λύπες μας. Η σχέση απλώς γίνεται ο τόπος όπου αυτές οι αλλαγές διασταυρώνονται. Το κρίσιμο ερώτημα είναι, αλλάζουμε παράλληλα ή απομακρυνόμαστε;
Μια σχέση αντέχει όταν και οι δύο έχουν διάθεση να εξελίσσονται μαζί. Αυτό δεν σημαίνει να γίνονται ίδιοι· σημαίνει να διατηρούν έναν διάλογο. Να μπορείς να πεις «Δεν είμαι πια ο ίδιος, αλλά θέλω να σε πάρω μαζί σ’ αυτή τη νέα εκδοχή μου» και να ακούσεις «Κι εγώ αλλάζω, αλλά θέλω να μείνεις δίπλα μου».
Όταν λείπει αυτή η διάθεση, οι αλλαγές γίνονται ρωγμές. Και τότε, ακόμη κι αν η σχέση συνεχίζεται εξωτερικά, εσωτερικά έχει ήδη σπάσει.
Δεν είναι εύκολο να μείνουμε ο εαυτός μας μέσα σε μια σχέση. Γιατί θέλουμε να αρέσουμε, να ταιριάξουμε, να αποφύγουμε τις συγκρούσεις. Όμως η αληθινή αγάπη δεν ζητά αντίγραφα. Ζητά αυθεντικότητα.
Μια σχέση αξίζει όταν μπορώ να πω τι πραγματικά νιώθω, τι ονειρεύομαι, τι με πονάει, χωρίς φόβο ότι θα απορριφθώ. Και όταν κι εσύ επίσης μπορείς να κάνεις το ίδιο. Αν αυτό το πετύχουμε, τότε οι αλλαγές που φέρνει η σχέση δεν μας ακυρώνουν· μας εμπλουτίζουν.
Η κοινός δρόμος
«Πόσο άλλαξες… – Πόσο άλλαξα…». Η φράση αυτή μπορεί να ειπωθεί με παράπονο, αλλά και με θαυμασμό. Γιατί η αλλαγή είναι αναπόφευκτη. Το ζήτημα είναι αν γίνεται μέσα σε αγάπη ή μέσα σε φόβο.
Καμία σχέση δεν είναι στατική. Οι άνθρωποι μεγαλώνουν, μετακινούνται, πειραματίζονται, ωριμάζουν. Το μυστικό δεν είναι να μείνουμε ίδιοι, αλλά να μαθαίνουμε να αλλάζουμε μαζί.
Ο υγιής συμβιβασμός είναι η τέχνη του «μαζί χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας». Είναι η ικανότητα να κάνουμε χώρο ο ένας για τον άλλον χωρίς να αδειάζουμε οι ίδιοι. Είναι το να κρατάμε το «εμείς» ζωντανό χωρίς να θυσιάζουμε το «εγώ».
Ίσως τελικά η πιο όμορφη μαρτυρία αγάπης να είναι αυτή: ναι, άλλαξα δίπλα σου. Όχι επειδή έπρεπε, αλλά επειδή ήθελα. Και μέσα σ’ αυτή την αλλαγή, βρήκα έναν εαυτό πιο πλούσιο, πιο αληθινό.
«Η αγάπη ωριμάζει όταν δύο άνθρωποι στέκονται δίπλα-δίπλα, ο καθένας ολόκληρος και ελεύθερος, και διαλέγουν να μοιραστούν τον δρόμο τους.» – Rollo May
Πηγές και έμπνευση
- Esther Perel, Mating in Captivity – για την ισορροπία ανάμεσα στην οικειότητα και την ελευθερία.
- John Gottman, The Seven Principles for Making Marriage Work – για τις δυναμικές που κάνουν τις σχέσεις να αντέχουν.
- Erich Fromm, The Art of Loving – για την αγάπη ως στάση ζωής και ελευθερίας.
- Harriet Lerner, The Dance of Intimacy – για τα όρια και την αυτονομία μέσα στις σχέσεις.
