“Το να αρνείσαι μια σύγκρουση δεν την κάνει να εξαφανιστεί. Την μετατρέπει σε υπόγειο πόλεμο.” – Harriet B. Braiker
Τι είναι η παθητική επιθετικότητα;
Η παθητική επιθετικότητα αποτελεί μια συγκαλυμμένη μορφή έκφρασης αρνητικών συναισθημάτων, όπως θυμού, δυσαρέσκειας ή απογοήτευσης, χωρίς άμεση αντιπαράθεση. Σε αντίθεση με την εμφανή επιθετικότητα, όπου η δυσαρέσκεια εκφράζεται με σαφήνεια, η παθητική επιθετικότητα λειτουργεί έμμεσα, καθιστώντας δύσκολο για τους άλλους να αναγνωρίσουν την πραγματική πρόθεση του ατόμου που την εκδηλώνει. Συχνά εκδηλώνεται μέσω ειρωνείας, σαρκασμού, καθυστερήσεων στην εκπλήρωση υποχρεώσεων ή έλλειψης συνεργασίας.
Advertisment
Ο ψυχολόγος Daniel K. Hall-Flavin της Mayo Clinic εξηγεί ότι η παθητική επιθετικότητα μπορεί να είναι ένας μηχανισμός άμυνας που χρησιμοποιείται από άτομα που δυσκολεύονται να εκφράσουν ανοιχτά τις ανάγκες και τα συναισθήματά τους. Αυτή η συμπεριφορά παρατηρείται συχνά σε καταστάσεις όπου η άμεση αντιπαράθεση θεωρείται απειλητική ή ανεπιθύμητη, όπως στον χώρο εργασίας ή μέσα σε οικογένειες με αυστηρούς κανόνες επικοινωνίας.
Αίτια και παράγοντες που επηρεάζουν την παθητική επιθετικότητα
Η παθητική επιθετικότητα δεν εμφανίζεται τυχαία. Ένα από τα κύρια αίτια είναι η ανατροφή και το οικογενειακό περιβάλλον. Παιδιά που μεγαλώνουν σε οικογένειες όπου η άμεση έκφραση θυμού δεν είναι αποδεκτή, ενδέχεται να μάθουν να εκφράζουν τη δυσαρέσκειά τους με έμμεσους τρόπους. Αντί να λένε ανοιχτά τι τους ενοχλεί, μπορεί να καταφεύγουν σε υπαινιγμούς ή σαρκαστικά σχόλια.
Επιπλέον, η παθητική επιθετικότητα μπορεί να είναι αποτέλεσμα του φόβου σύγκρουσης. Άτομα που αισθάνονται ότι δεν έχουν τη δύναμη να αντιμετωπίσουν μια κατάσταση άμεσα μπορεί να επιλέξουν πιο έμμεσες μορφές αντίδρασης. Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές στον εργασιακό χώρο, όπου οι ιεραρχικές σχέσεις μπορούν να αποτρέψουν κάποιον από το να εκφράσει ανοιχτά τις αντιρρήσεις του. Για παράδειγμα, ένας υπάλληλος που νιώθει αδικημένος μπορεί να καθυστερεί σκόπιμα τις εργασίες του ή να εκδηλώνει αδιαφορία ως τρόπο διαμαρτυρίας.
Advertisment
Ένας άλλος παράγοντας που ενισχύει την παθητική επιθετικότητα είναι η χαμηλή αυτοπεποίθηση. Όταν ένα άτομο δεν νιώθει αρκετά δυνατό για να υπερασπιστεί τις απόψεις του, μπορεί να χρησιμοποιήσει έμμεσους τρόπους για να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του. Η έλλειψη αυτοεκτίμησης από την άλλη, οδηγεί σε εσωτερική σύγκρουση μεταξύ της επιθυμίας να ικανοποιηθεί ο κοινωνικός περίγυρος και της ανάγκης να εκφραστούν πραγματικά συναισθήματα.
Επιπτώσεις της παθητικής επιθετικότητας
Η παθητική επιθετικότητα μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις τόσο στις προσωπικές όσο και στις επαγγελματικές σχέσεις. Σε διαπροσωπικό επίπεδο, αυτή η συμπεριφορά οδηγεί σε σύγχυση και απογοήτευση. Οι άνθρωποι που γίνονται αποδέκτες παθητικά επιθετικών συμπεριφορών αισθάνονται αβέβαιοι για το τι πραγματικά σκέφτεται ή θέλει το άλλο άτομο, γεγονός που διαβρώνει την εμπιστοσύνη στις σχέσεις.
Στον χώρο εργασίας, η παθητική επιθετικότητα υπονομεύει την ομαδικότητα και την παραγωγικότητα. Εργαζόμενοι που αποφεύγουν τις ευθύνες τους, καθυστερούν σκόπιμα ή προσποιούνται συνεργασία, προκαλούν δυσλειτουργίες στην ομάδα. Σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, η παθητική επιθετικότητα στον εργασιακό χώρο σχετίζεται με υψηλότερα επίπεδα επαγγελματικής εξουθένωσης και μειωμένη δέσμευση των εργαζομένων στην επίτευξη κοινών στόχων.
Σε ψυχολογικό επίπεδο, η παθητική επιθετικότητα έχει αρνητικές επιπτώσεις τόσο για το άτομο που την εκδηλώνει όσο και για τους γύρω του. Η καταπίεση του θυμού και η αδυναμία έκφρασης των πραγματικών συναισθημάτων μπορεί να προκαλέσουν άγχος, κατάθλιψη ή σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκεφάλους και αυξημένη αρτηριακή πίεση. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Journal of Behavioral Medicine έδειξε ότι άτομα που καταπιέζουν τα συναισθήματά τους είναι πιο επιρρεπή σε καρδιαγγειακά προβλήματα.
Τρόποι αντιμετώπισης της παθητικής επιθετικότητας
Η αντιμετώπιση της παθητικής επιθετικότητας απαιτεί αυτογνωσία και στρατηγικές επικοινωνίας. Ένα πρώτο βήμα είναι η αναγνώριση της αυτής της συμπεριφοράς, είτε στον εαυτό μας είτε στους άλλους. Αν κάποιος συνειδητοποιήσει ότι χρησιμοποιεί παθητικά επιθετικές αντιδράσεις, μπορεί να δουλέψει πάνω στην ανοιχτή και ειλικρινή επικοινωνία.
Η προώθηση της διαφάνειας στις σχέσεις είναι κρίσιμη. Ενθαρρύνοντας ένα περιβάλλον όπου οι άνθρωποι νιώθουν ασφαλείς να εκφράσουν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους, μειώνεται η ανάγκη για έμμεση επιθετικότητα. Η αποτελεσματική επικοινωνία, όπου οι διαφωνίες εκφράζονται με σαφήνεια και σεβασμό, μπορεί να αποτρέψει τη δημιουργία ενός τοξικού περιβάλλοντος.
Η διαχείριση θυμού είναι επίσης σημαντική. Τα άτομα που εκδηλώνουν παθητική επιθετικότητα μπορούν να επωφεληθούν από τεχνικές διαχείρισης συναισθημάτων, όπως η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία, η οποία βοηθά στην αναγνώριση και την αλλαγή δυσλειτουργικών μοτίβων συμπεριφοράς.
Τέλος, η θέσπιση ορίων είναι απαραίτητη για την προστασία των προσωπικών και επαγγελματικών σχέσεων. Όταν κάποιος αντιμετωπίζει παθητική επιθετικότητα από άλλους, είναι χρήσιμο να θέτει σαφή όρια και να απαιτεί ειλικρινή επικοινωνία. Αυτό μπορεί να γίνει με ήρεμο αλλά σταθερό τρόπο, ώστε να αποτραπεί η διαιώνιση της αρνητικής συμπεριφοράς.
“Η συναισθηματική χειραγώγηση μέσω της παθητικής επιθετικότητας είναι ένας τρόπος να ελέγχεις χωρίς να αναλαμβάνεις ευθύνη.” – Preston Ni
