Φόρτωση Text-to-Speech…
Την επομένη της επίθεσης στο Ιράν, αριστερά κόμματα και συλλογικότητες πραγματοποίησαν συγκέντρωση έξω από την αμερικανική πρεσβεία. Ανάλογα καλέσματα -με την αναμενόμενη συμμετοχή- καταγράφηκαν και χτες, την ώρα που η πόλωση για την πολεμική ανάφλεξη «φουσκώνει» στην αρένα των σόσιαλ μίντια. Από ποια σκοπιά η ελληνική Αριστερά διαβάζει τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή; Ταυτίζεται η αντιπολεμική κινητοποίηση με στήριξη στο θεοκρατικό, αυταρχικό καθεστώς των μουλάδων, όπως κάποιοι υποστηρίζουν; Υπάρχει εν έτει 2026 κάποιο νήμα που να συνδέει την ελληνική Αριστερά με την Ισλαμική Επανάσταση και τους επιγόνους της;
Πράγματι, τα γεγονότα του 1978-1979 που οδήγησαν στην πτώση του σάχη και στην εγκαθίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας είχαν αναλυθεί τότε από σημαντική μερίδα της Αριστεράς, μέσα από ένα σαφώς θετικό πρίσμα. Οπως σημειώνει στην «Κ» ο Κώστας Ελευθερίου, επ. καθηγητής Πολιτικής και Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, «η Ισλαμική Επανάσταση θεωρούνταν ότι στις απαρχές της είχε ορισμένα χαρακτηριστικά χειραφέτησης από το καθεστώς του σάχη». Πολλοί παραπέμπουν μέχρι και σήμερα στα περίφημα ρεπορτάζ του Μισέλ Φουκώ για την Corriere della Sera. Κείμενα στα οποία ο Γάλλος φιλόσοφος έγραφε για μια «άλλη» μορφή εξέγερσης, γοητευμένος από την «πνευματικότητα» και την «αφοβιά» των πρωταγωνιστών της. Ο Φουκώ θα δεχόταν στη συνέχεια πάμπολλες επικρίσεις -μεταξύ άλλων- και για το γεγονός ότι δεν διέβλεψε τα φονταμενταλιστικά και αυταρχικά χαρακτηριστικά που θα λάμβανε το καθεστώς πολύ σύντομα.
Εκτός των -έτσι κι αλλιώς- «αιρετικών» προσεγγίσεων του Φουκώ, ο καθηγητής Ιστορίας στο Baruch College και στο Graduate Center του City University of New York Ερβάντ Αμπραχαμιάν στο βιβλίο του «Η Σύγχρονη Ιστορία του Ιράν» (κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Σάλτο) υποστηρίζει ότι «με το ξέσπασμα της επανάστασης του 1979, ο σιιτισμός μετατράπηκε δραστικά σε ένα άκρως πολιτικοποιημένο δόγμα που έμοιαζε περισσότερο με ριζοσπαστική ιδεολογία παρά με ευσεβή και συντηρητική θρησκεία». Κάποιοι είχαν αρχίσει να ταυτίζουν τον ιμάμη Χουσεΐν -εγγονό του Μωάμεθ και σημαντική μορφή του Ισλάμ- με έναν πρώιμο Τσε Γκεβάρα, αναφέρει χαρακτηριστικά ο Αμπραχαμιάν.
Σε κάθε περίπτωση, όπως σημειώνει ο κ. Ελευθερίου, ουσιαστική σύνδεση ιδεολογικού χαρακτήρα της ελληνικής Αριστεράς και του καθεστώτος του Ιράν δεν μπορούμε να εντοπίσουμε. Αντίθετα, προσθέτει ο ίδιος, σε πολλά τμήματά της -ιδιαίτερα στην ανανεωτική Αριστερά- καταγράφεται διαχρονικά σαφής διάθεση στήριξης σε κινητοποιήσεις των Ιρανών κατά του καθεστώτος των μουλάδων σε ζητήματα διεκδίκησης ή προάσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών.
Σε αντίθεση με χώρες της Λατινικής Αμερικής, όπως η Κούβα που σαγήνευε ως ένα ρομαντικό σοσιαλιστικό πείραμα, ή με τον «μπααθισμό» στον αραβικό κόσμο που είχε κεντρίσει το ενδιαφέρον του πρώιμου ανδρεϊκού ΠΑΣΟΚ, στην περίπτωση του Ιράν «δεν καταγράφεται κάποιος θετικός προσεταιρισμός του καθεστώτος ή της ιδεολογίας του», συμπεραίνει ο κ. Ελευθερίου.
Αξίζει να σημειωθεί ότι μόλις λίγους μήνες μετά την Ιρανική Επανάσταση, ο σημαντικός διανοούμενος της Αριστεράς, Αγγελος Ελεφάντης, σε άρθρο του στο περιοδικό «Πολίτης» με τίτλο «Ποιος δεν φοβάται τους Αγιατολλάδες;», είχε εν πολλοίς σκιαγραφήσει θεμελιώδεις προβληματισμούς για τη μετέπειτα τροπή των πραγμάτων στο Ιράν, καυτηριάζοντας παράλληλα τους βιαστικούς πανηγυρισμούς μεγάλης μερίδας της Αριστεράς.
«Η σκοπιά από την οποία η ελληνική Αριστερά δηλώνει την αλληλεγγύη της στο Ιράν διαχρονικά σχετίζεται με το γεγονός ότι η χώρα αυτή εναντιώνεται στον “δυτικό ιμπεριαλισμό” και δέχεται επίθεση από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Αυτό είναι το περισσότερο επαρκές πλαίσιο που μπορεί να στοιχειοθετήσει μια σχέση: η σκοπιά του αντιιμπεριαλισμού. Αν υπάρχει μια ισχυρή συμβολική διάσταση στο πώς η ελληνική Αριστερά διαβάζει τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή αυτή εντοπίζεται στο Παλαιστινιακό», λέει στη συνέχεια ο Κώστας Ελευθερίου, χωρίς να παραβλέπει το γεγονός ότι υπάρχει και ένα μειοψηφικό κομμάτι που «στη λογική αυτή εκφράζει στήριξη σε όποιον τοποθετείται απέναντι στις ΗΠΑ και αυτό σχετίζεται και με μια φιλορωσική λογική. Ο αντιιμπεριαλισμός μπορεί να δημιουργήσει και ορισμένες αντιφατικές τάσεις», παρατηρεί.
Αντιφατικές τάσεις ή και -μάλλον- γραφικές εικόνες όπως εκείνη του πρώην υπουργού της πρώτης κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, Παναγιώτη Λαφαζάνη με ένα πορτρέτο του Χαμενεΐ στη συγκέντρωση της Πέμπτης.
Σε κάθε περίπτωση, υπάρχουν και ουσιαστικά παρακλάδια αυτής της συζήτησης. Ανάμεσα τους, η γραμμή που χωρίζει τον αντισημιτισμό από τον αντισιωνισμό ή η κριτική ότι τμήματα της Αριστεράς εκφράζουν ισλαμοφιλικές, αντιδυτικές θέσεις.
Ομως, έτσι κι αλλιώς, για ποιον αντιιμπεριαλισμό μπορούμε να μιλάμε σε μια συγκυρία που οι γεωπολιτικές σταθερές εξαϋλώνονται και οι ανατοποθετήσεις στη διεθνή σκακιέρα είναι συνεχείς; «Ο μεταπολιτευτικός αντιιμπεριαλισμός της Αριστεράς διαμορφώθηκε σε εποχές που υπήρχαν οργανωμένα μπλοκ σε αντιπαράθεση. Τώρα μπαίνουμε σε μια “χομπεσιανή” φυσική κατάσταση (σ.σ.: σε μια κατάσταση ανασφάλειας και βίας). Μπροστά σε τόσο ταχείες και ραγδαίες εξελίξεις, η κατακερματισμένη ελληνική Αριστερά δυσκολεύεται να ξεδιπλώσει ένα ενιαίο, συνεκτικό και θεωρητικά επεξεργασμένο αφήγημα», καταλήγει ο κ. Ελευθερίου.
