Όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων που ηγείται ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ σε μια προσπάθεια να τερματιστεί η σύγκρουση, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει επαναπροσδιορίσει την ΕΕΕ, σύμφωνα με τη Le Monde, η οποία αναπαράγει το ίδιο φιλοπολεμικό κλίμα που επικρατεί στις Βρυξέλλες.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία σηματοδότησε, πρώτα απ’ όλα, το τέλος της άρνησης και της αφέλειας. Σύμφωνα με τη Ναταλί Τότσι, διευθύντρια του ιταλικού think tank Istituto Affari Internazionali, «η κύρια αλλαγή που επέβαλε ο πόλεμος στην Ευρώπη είναι ο ίδιος ο πόλεμος, δηλαδή το γεγονός ότι η ειρήνη δεν είναι δεδομένη στην Ευρώπη».
Η αφύπνιση ήρθε αργά, μόλις το 2025, σημείωσε, «μια κρίσιμη μάζα Ευρωπαίων συνειδητοποίησε ότι ο πόλεμος δεν είναι κάτι μακριά, στην Ουκρανία, αλλά είναι ένας πόλεμος στην Ευρώπη που ξεκινά (αλλά μπορεί να μην τελειώσει) στην Ουκρανία».
Την άποψη αυτή συμμερίζεται ο Χίσκι Χάουκαλα, επικεφαλής του Φινλανδικού Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων αναφέρει η Le Monde: «[Ο πόλεμος στην Ουκρανία] έβαλε τέλος στην περίοδο της δεδομένης ασφάλειας και του εφησυχασμού στην Ευρώπη. Αντίθετα, η ασφάλεια δεν είναι κάτι που μπορεί ή πρέπει να θεωρείται δεδομένο, αλλά κάτι που χρειάζεται διαρκή ενίσχυση μέσω επενδύσεων στην άμυνα και στην ευρύτερη ασφάλεια, καθώς και ακλόνητη βούληση να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας. Με τις συνεχιζόμενες αλλαγές στις ΗΠΑ, η ευθύνη αυτή πέφτει όλο και περισσότερο στους Ευρωπαίους. Πρόκειται για μια τεράστια φιλοσοφική και πολιτική αλλαγή και για ένα οικονομικό βάρος».
Ωστόσο, η γαλλική εφημερίδα υπογραμμίζει την αδύναμη στρατιωτική ισχύ της Ευρώπης, σημειώνοντας ενδεικτικά ότι μέσα σε μία εβδομάδα το 2022, «η Ρωσία και η Ουκρανία εκτόξευσαν περισσότερα βλήματα απ’ όσα παρήγαγε ολόκληρη η Ευρώπη σε έναν χρόνο», Ενώ η Ευρώπη παρείχε μαζική οικονομική βοήθεια στην Ουκρανία, τα δικά της αποθέματα όπλων και πυρομαχικών είχαν αδειάσει.
Έγινε γεωστρατηγική δύναμη
Η Ουκρανία, εξήγησε ο Μουτζτάμπα Ραχμάν της συμβουλευτικής εταιρείας Eurasia Group στο Λονδίνο, «έκανε την Ευρώπη πιο γεωστρατηγική δύναμη και αφύπνισε τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες στη συνειδητοποίηση ότι ένα μοντέλο διακυβέρνησης βασισμένο αποκλειστικά στη “ήπια ισχύ” δεν επαρκεί πλέον».
Η προσπάθεια επανεξοπλισμού, που ξεκίνησε από την Πολωνία και τα κράτη της Βαλτικής αλλά προχωρά πιο αργά αλλού, θα αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία από το 2025 και μετά, χάρη στους μηχανισμούς χρηματοδότησης της άμυνας που θέτει σε εφαρμογή οι Βρυξέλλες. Πρόκειται για έναν από τους απτούς μετασχηματισμούς που επέβαλε η Ουκρανία στην Ευρώπη, η οποία αναγκάστηκε να αλλάξει οπτική απέναντι στη Ρωσία.
Η ΕΕ έπρεπε να προσαρμοστεί σε μια νέα κατάσταση, την οποία οι πιο αισιόδοξοι περιγράφουν ως «ούτε ειρήνη ούτε πόλεμο», αλλά οι ρεαλιστές ήδη θεωρούν κατάσταση πολέμου. «Η Ρωσία βρίσκεται σε πόλεμο μαζί μας, ενώ εμείς προτιμάμε να προσποιούμαστε ότι δεν είμαστε σε πόλεμο με τη Ρωσία», είπε η Πολωνή πολιτική επιστήμονας Μόνικα Σους, αναφερόμενη στον υβριδικό πόλεμο.
Ο άλλος απτός μετασχηματισμός αφορά την ενέργεια, συνεχίζει η γαλλική εφημερίδα, σημειώνοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να τερματίσει την εξάρτησή της από τους ρωσικούς υδρογονάνθρακες – μια κατάσταση στην οποία αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, με επικεφαλής τη Γερμανία, επέτρεψαν να παγιδευτούν. Η απεξάρτηση αυτή έχει κόστος: την οικονομική ευημερία που κατέστη δυνατή χάρη στην αφθονία φθηνού ρωσικού φυσικού αερίου. Ωστόσο, ενισχύει την ατζέντα της ευρωπαϊκής κυριαρχίας, που ξεκίνησε κατά την κρίση της Covid-19, όταν αποκαλύφθηκε η εξάρτηση της ηπείρου από την Κίνα για φαρμακευτικά προϊόντα.
Ο εχθρός υπήρχε, αλλά δεν τον έβλεπαν
Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, η ΕΕ έχει γίνει πιο «γεωπολιτική», υπογραμμίζει η Le Monde προσθέτοντας το μπλογκ κατάφερε να διατηρήσει την ενότητά του απέναντι στη Ρωσία, παρά ορισμένες χώρες που διαφωνούν – τουλάχιστον αρκετή για να ανανεώσει τις κυρώσεις, να μειώσει την ενεργειακή της εξάρτηση, να χρηματοδοτήσει την άμυνα και ακόμη, με απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 18 Δεκεμβρίου, να χρηματοδοτήσει την Ουκρανία μέσω κοινού δανεισμού.
«Όλα αυτά είναι σημαντικά βήματα και δεν νομίζω ότι θα θεωρούσαμε πριν από τέσσερα χρόνια πως θα συνέβαιναν», είπε η Σους. Πρόκειται για «μια άνευ προηγουμένου επίδειξη ενότητας ως προς την πολιτική και στρατηγική κατεύθυνση της ΕΕ», δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προσθέτοντας: «Ποτέ πριν η ΕΕ δεν είχε εξετάσει το πεπρωμένο της με τόσο ξεκάθαρο τρόπο». Αυτή τη φορά, ο εχθρός έχει κατονομαστεί.
Ο εχθρός αυτός είχε εντοπιστεί εδώ και καιρό από ορισμένα κράτη-μέλη -ιδίως από εκείνα που εντάχθηκαν στην ΕΕ μετά το 2004- ενώ άλλα έκλειναν τα αυτιά τους. Υπό αυτή την έννοια, σημειώνει το γαλλικό δημοσίευμα, η ρωσική επίθεση κατά της Ουκρανίας τους δικαίωσε και οδήγησε σε μια επαναστάθμιση και σε μια νέα ισορροπία μεταξύ των μελών.
«Ψυχολογία αδυναμίας»
Η προοπτική επιστροφής του Τραμπ στον Λευκό Οίκο το 2025, μαζί με τη γοητεία που ασκεί πάνω του ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν, ταρακούνησε επίσης την Ευρώπη. Οι ηγέτες της ηπείρου αναγκάστηκαν να αντιμετωπίσουν την ιδέα μιας πιθανής ανατροπής συμμαχιών και δυσκολεύτηκαν να αποφύγουν τις ταπεινώσεις που τους επέβαλε η Ουάσινγκτον.
Το Παρίσι θα μπορούσε να φανεί διορατικό σε αυτό το πλαίσιο, αλλά, όπως εξήγησε η Τότσι: «Η Γαλλία διέπρεψε πολύ περισσότερο στη σκέψη παρά στη δράση πάνω σε όλα αυτά. Η στρατηγική της κουλτούρα, συμπεριλαμβανομένης της άμυνας, αλλά και η μακροχρόνια πίστη της στη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, της έδωσαν προβάδισμα στην κατανόηση της πραγματικότητας. Όμως η δράση ήταν υποτονική, ιδίως σε σύγκριση με τη Γερμανία», κυρίως λόγω δημοσιονομικών περιορισμών.
Είναι, λοιπόν, η Ευρώπη πραγματικά «γεωστρατηγική»; Όχι αρκετά, ιδίως σε μια εποχή όπου η συζήτηση για την παρακμή της Δύσης έχει γίνει σχεδόν κλισέ.
Ο Στίβεν Έβερτς, επικεφαλής του Ινστιτούτου Μελετών Ασφαλείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του επίσημου think tank της ΕΕ, εξέφρασε τη λύπη του για το γεγονός ότι η Ευρώπη, παραλυμένη από τον φόβο κλιμάκωσης των εντάσεων με τον Τραμπ, δεν έχει ακόμη απαλλαγεί πλήρως από την «ψυχολογία αδυναμίας» που τη βασανίζει εδώ και καιρό.
Σύμφωνα με τον Χάουκαλα, οι Ευρωπαίοι αντιμετωπίζουν «τον κίνδυνο πλήρους περιθωριοποίησης» αν δεν κατανοήσουν ότι οι παλιές μέθοδοι λειτουργίας δεν παράγουν πλέον τις λύσεις που απαιτούνται. Ανίκανη να αξιοποιήσει πλήρως την οικονομική και εμπορική της ισχύ, η Ευρώπη παραμένει ένας γεωπολιτικός παίκτης με δεμένα χέρια.
