Σύμφωνα με νέα έκθεση, οι Φινλανδοί αναπνέουν έναν από τους καθαρότερους αέρες στην Ευρώπη, με τη χώρα να φιλοξενεί τον μεγαλύτερο αριθμό πόλεων που καταγράφουν ασφαλή επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης.
Η εικόνα αυτή ενισχύει τη φήμη της Βόρειας Ευρώπης ως πρότυπο περιβαλλοντικής διαχείρισης, σύμφωνα με το euronews.
Ωστόσο, παρά τις θετικές επιδόσεις σε τοπικό επίπεδο, η χώρα στο σύνολό της δεν κατάφερε να συμμορφωθεί πλήρως με τις κατευθυντήριες γραμμές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τα ασφαλή επίπεδα PM2,5, δηλαδή των λεπτών αιωρούμενων σωματιδίων που αποτελούν βασικό δείκτη ποιότητας του αέρα.
Λίγες χώρες εντός ορίων
Μόνο τρεις ευρωπαϊκές χώρες συμμορφώθηκαν πλήρως με τα όρια αυτά το 2025, σύμφωνα με την Έκθεση για την Παγκόσμια Ποιότητα του Αέρα της IQAir. Πρόκειται για την Εσθονία, την Ισλανδία και την Ανδόρα, γεγονός που υπογραμμίζει πόσο δύσκολη παραμένει η επίτευξη καθαρού αέρα σε ευρωπαϊκή κλίμακα.
Παράλληλα, η Ευρώπη συγκαταλέγεται στις περιοχές με την πιο ολοκληρωμένη παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα παγκοσμίως, σε αντίθεση με άλλες περιοχές όπου η πρόσβαση σε δεδομένα σε πραγματικό χρόνο είναι περιορισμένη. Αυτό επιτρέπει μια πιο σαφή εικόνα της κατάστασης, αλλά και των προκλήσεων που εξακολουθούν να υπάρχουν.
Η έκθεση ανέλυσε συνολικά 2.303 πόλεις σε 43 ευρωπαϊκές χώρες – αριθμός αυξημένος σε σχέση με το 2024. Από αυτές, 1.182 πόλεις κατέγραψαν αύξηση στις μέσες ετήσιες συγκεντρώσεις PM2,5, ενώ 886 σημείωσαν μείωση. Μόλις 104 πόλεις κατάφεραν να παραμείνουν εντός των ασφαλών ορίων του ΠΟΥ, γεγονός που δείχνει ότι η πρόοδος δεν είναι ομοιόμορφη.
Οι «καθαρές» πρωταθλήτριες
Η Φινλανδία βρέθηκε στην κορυφή της κατάταξης, με 25 πόλεις κάτω από το όριο ασφαλείας.
Ακολούθησαν η Σουηδία με 15 πόλεις και η Ισπανία με 12, επιβεβαιώνοντας ότι οι χώρες με ισχυρές περιβαλλοντικές πολιτικές και χαμηλότερη βιομηχανική επιβάρυνση έχουν σημαντικό πλεονέκτημα.
Η επιτυχία της Φινλανδίας αποδίδεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων: ευνοϊκή γεωγραφία, χαμηλή πυκνότητα πληθυσμού, αυστηρούς ελέγχους εκπομπών και υψηλή χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, που ξεπερνά το 54%. Το μοντέλο αυτό θεωρείται παράδειγμα προς μίμηση για άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Η Φινλανδία καταλαμβάνει τις μισές από τις δέκα πρώτες θέσεις στη λίστα των πιο καθαρών πόλεων, με το νησί Ούτο να βρίσκεται στην κορυφή, καταγράφοντας εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα PM2,5.
Ακολουθούν πόλεις όπως το Μουόνιο, το Κιτίλα και το Ρανουά, ενώ παρουσία έχουν επίσης η Ισλανδία, η Σουηδία και η Πορτογαλία. Οι περιοχές αυτές χαρακτηρίζονται από καθαρή ενέργεια, περιορισμένη βιομηχανική δραστηριότητα και φυσικές συνθήκες που ευνοούν τη διάχυση των ρύπων.
Πού βρίσκονται οι πιο μολυσμένες πόλεις
Στον αντίποδα, οκτώ χώρες καταγράφουν ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα ρύπανσης. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η Βόρεια Μακεδονία, η Σερβία, η Τουρκία, η Μολδαβία, η Ρουμανία, το Μαυροβούνιο και η Πολωνία εμφανίζουν συγκεντρώσεις PM2,5 άνω των 15 μικρογραμμαρίων ανά κυβικό μέτρο, υπερβαίνοντας κατά πολύ το όριο των 5 µg/m³ που θέτει ο ΠΟΥ.
Η Τουρκία ξεχωρίζει αρνητικά, καθώς φιλοξενεί πολλές από τις πιο μολυσμένες πόλεις της περιοχής.
Το φαινόμενο αποδίδεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων, όπως η έντονη εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα, η αυξημένη κυκλοφορία, οι βιομηχανικές εκπομπές και οι μετεωρολογικές συνθήκες που ευνοούν τον εγκλωβισμό των ρύπων.
Χαρακτηριστικά, το Ιγκντίρ κατατάχθηκε πρώτο με μέσο όρο PM2,5 στα 64,4 µg/m³, ενώ η Μπούτσα ακολούθησε με 51,5 µg/m³. Στην πρώτη δεκάδα περιλαμβάνονται επίσης πόλεις όπως το Νόβι Παζάρ στη Σερβία και αρκετές πόλεις της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, επιβεβαιώνοντας τη γεωγραφική συγκέντρωση του προβλήματος.
Κοινός παρονομαστής αυτών των περιοχών είναι η χρήση άνθρακα για παραγωγή ενέργειας, η οικιακή θέρμανση με χαμηλής ποιότητας καύσιμα και η καύση ξύλου σε παλαιού τύπου σόμπες. Η κατάσταση επιδεινώνεται από γεωγραφικούς και κλιματικούς παράγοντες που παγιδεύουν τους ρύπους κοντά στο έδαφος.
Οι επιπτώσεις των PM2,5 στην υγεία
Τα PM2,5 αποτελούν έναν από τους πιο επικίνδυνους ρύπους, καθώς είναι τόσο μικρά που μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στους πνεύμονες και να εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος. Η έκθεση σε αυτά συνδέεται με σοβαρούς κινδύνους για την υγεία, όπως αναπνευστικά προβλήματα, καρδιαγγειακές παθήσεις και χρόνιες ασθένειες, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου.
Ιδιαίτερα στις φτωχότερες περιοχές της Ευρώπης, οι επιπτώσεις είναι εντονότερες, καθώς συχνά συνδυάζονται με περιορισμένη πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη και μεγαλύτερη έκθεση σε ρυπογόνες πηγές.
Πώς να προστατευτείτε από την ατμοσφαιρική ρύπανση
Για όσους ζουν σε περιοχές με υψηλά επίπεδα ρύπανσης, υπάρχουν πρακτικά μέτρα προστασίας. Η παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα σε πραγματικό χρόνο μέσω εφαρμογών, όπως το IQAir και το AirVisual, μπορεί να βοηθήσει στον έγκαιρο εντοπισμό επικίνδυνων συνθηκών.
Όταν τα επίπεδα ρύπανσης αυξάνονται, συνιστάται η παραμονή σε εσωτερικούς χώρους, με κλειστά παράθυρα και πόρτες. Τα συστήματα θέρμανσης και κλιματισμού θα πρέπει να λειτουργούν σε ανακύκλωση αέρα, ενώ οι καθαριστές αέρα μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη μείωση των ρύπων στο εσωτερικό περιβάλλον.
Σε περιπτώσεις που η έξοδος είναι απαραίτητη, η χρήση μάσκας υψηλής προστασίας, όπως η KN95, μπορεί να μειώσει την εισπνοή επικίνδυνων σωματιδίων, προσφέροντας ένα επιπλέον επίπεδο ασφάλειας.
