Φαίνεται ότι εδώ και μέρες ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ενεργοποιήσει ένα χρονόμετρο που μετρά αντίστροφα τις μέρες, ίσως και τις ώρες, για να αρχίσει η νέα επίθεση στο Ιράν, μετά από δεκάδες απειλές προς το καθεστώς της Τεχεράνης.
Η στάση απέναντι στο Ιράν μπορεί να θυμίζει τις προετοιμασίες του αμερικανικού στρατού πριν την επέμβαση στη Βενεζουέλα, πλην όμως δεν έχει καμία σχέση κυρίως σε επίπεδο κλίμακας. Η συγκέντρωση τόσο μεγάλης ισχύος στρατευμάτων στην περιοχή δεν οδηγεί σε «στοχευμένη επέμβαση» όπως έγινε στο Καράκας, όπου ο βασικός στόχος ήταν η «απαγωγή» του Νικολάς Μαδούρο.
Όλη η κινητικότητα των τελευταίων εβδομάδων οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο αμερικανός πρόεδρος έχει αποφασίσει «να πατήσει το κουμπί». Αν και ορισμένες φορές οι κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ δεν μπορούν να ερμηνευτούν απολύτως ορθολογικά, μια επιχείρηση αυτής της κλίμακας έχει ένα κόστος δισεκατομμυρίων, που για να είναι αποφασισμένος κάποιος να το πληρώσει, είναι αποφασισμένος να τραβήξει και την σκανδάλη.
Το δόγμα «eγώ ορίζω τους κανόνες του παιχνιδιού»
Μπορεί ο ακήρυχτος πόλεμος μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν να κρατά αμείωτος από το 1979, όταν επικράτησε η Ισλαμική Επανάσταση, το νέο του επεισόδιο όμως είναι «υποχρεωτικό» να παιχθεί με τους όρους του Ντόναλντ Τραμπ. Οι προειδοποιήσεις και τα deadline προς το Ιράν άρχισαν από τις πρώτες μέρες της θητείας του. Σε στενή συνεργασία με το Ισραήλ οι ΗΠΑ είχαν ως στόχο την αποδυνάμωση της ενίσχυσης οργανώσεων όπως η Χεζμπολάχ, που στηρίζονται από το Ιράν και ως προς αυτό το σκέλος τα χτυπήματα και των δύο χωρών ήταν η υπενθύμιση ότι δεν είναι ανεκτός για κανέναν άλλον ο πρωταγωνιστικός ρόλος στην περιοχή.
Τα χτυπήματα Ισραήλ και ΗΠΑ τον Ιούνιο του 2025 μπορεί να έδωσαν το μήνυμα έμοιαζαν όμως με ένα παιχνίδι προσυνενοημένο. Το Ιράν δέχθηκε τα χτυπήματα, απάντησε σε μικρή κλίμακα, αφού προηγουμένως είχε προειδοποιήσει τους Αμερικανούς. Όλοι ακολούθησαν την πολιτική τους και το αφήγημά τους για το εσωτερικό των χωρών και τους και η κατάσταση επέστρεψε στην προσδοκία ενός νέου γύρου διαπραγματεύσεων, που πράγματι λίγο αργότερα ξεκίνησαν.
Διπλωματία σε συνεχές αδιέξοδο
Το σίριαλ των συναντήσεων μεταξύ Αμερικανών και Ιρανών κρατά εδώ και εβδομάδες με κύριο αντικείμενο τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν τον πλήρη τερματισμό του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης, καθώς και περιορισμούς στο βαλλιστικό της πρόγραμμα, καθώς και τον περιορισμό της στήριξης περιφερειακών ένοπλων οργανώσεων.
Από την πλευρά του το Ιράν απορρίπτει μια συνολική συμφωνία και έχει μέχρι στιγμής προσφέρει περιορισμένες παραχωρήσεις, επαναλαμβάνοντας ότι δεν έχει επιδιώξει ποτέ την απόκτηση πυρηνικού όπλου.
Το αδιέξοδο, το οποίο Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ολοένα και περισσότερο ότι δύσκολα θα αρθεί, σε συνδυασμό με τη στρατιωτική ενίσχυση των ΗΠΑ στην περιοχή, αυξάνει τις πιθανότητες στρατιωτικής δράσης.
Το σενάριο του «περιορισμένου πλήγματος»
Καθώς κανείς δεν μπορεί να βρίσκεται στο μυαλό του Ντόναλντ Τραμπ δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα αν έχει αποφασίσει το χτύπημα
Στο τραπέζι βρίσκονται επιλογές που κυμαίνονται από εβδομαδιαία εκστρατεία βομβαρδισμών με στόχο την αλλαγή καθεστώτος έως περιορισμένης κλίμακας επιθέσεις σε κυβερνητικές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Αμερικανοί αξιωματούχοι και αναλυτές προειδοποιούν ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να πυροδοτήσει ιρανικά αντίποινα, οδηγώντας τις ΗΠΑ σε ευρύτερη στρατιωτική εμπλοκή στη Μέση Ανατολή και θέτοντας σε κίνδυνο περιφερειακούς συμμάχους.
Η συζήτηση περί «περιορισμένου πλήγματος» θυμίζει αντίστοιχη εσωτερική διαβούλευση κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Τραμπ, όταν εξεταζόταν ένα λεγόμενο «bloody nose» χτύπημα κατά της Βόρεια Κορέα.
Το 2018, εν μέσω οξυμένης πυρηνικής ρητορικής μεταξύ Ουάσιγκτον και Πιονγκγιάνγκ, η αμερικανική κυβέρνηση είχε μελετήσει προληπτική, περιορισμένη επίθεση για να καταδείξει την αποφασιστικότητά της ως προς τον τερματισμό του πυρηνικού προγράμματος. Τελικά, ο Τραμπ επέλεξε τη διπλωματική οδό και συναντήθηκε τρεις φορές με τον ηγέτη της χώρας, Κιμ Γιονγκ Ουν, χωρίς όμως να επιτευχθεί συμφωνία για εγκατάλειψη των πυρηνικών όπλων.
Ο ρόλος της χαμηλής τιμής του πετρελαίου
Το Ιράν ως μία από τις μεγάλες πετρελαιοπαραγωγούς χώρες παίζει σημαντικό ρόλο στην διαμόρφωση της διεθνούς τιμής του. Ένα αμερικανικό χτύπημα στο Ιράν είναι βέβαιο ότι θα ήταν, υπό μία έννοια, μια στρατηγική επιλογή αύξησης της τιμής του.
Καθώς όμως δεν υπάρχει πρόβλημα προσφοράς, η ζήτηση είναι προβλέψιμη και οι ΗΠΑ μπορούν οι ίδιες ή μέσω των συμμάχων να χειραγωγήσουν την αγορά, μπορούν να οδηγήσουν μέσω του χτυπήματος σε «λελογισμένα κέρδη». Οι χώρες του κόλπου που παράγουν πετρέλαιο δεν θα έβλεπαν με κακό μάτι μια αύξηση της τιμής του πετρελαίου, αρκεί αυτή να μην είναι ανεξέλεγκτη.
Είναι γεγονός ότι οι τιμές θα εκτοξεύονταν πολύ σε περίπτωση χτυπήματος. Αλλά η άνοδος πιθανότατα θα ήταν περιορισμένη και ως προς τις τιμές και ως προς τη διάρκεια.
Το όπλο του Ιράν θα ήταν κάτι που έχει κάνει και στο παρελθόν. Η επιλογή του να κλείσει τα στενά του Ορμούζ, δηλαδή το σημείο απ’ όπου περνά το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Μπορεί να αποτελεί για το Ιράν έχει ισχυρό χαρτί, πλην όμως παρά τις επανειλημμένες απειλές να το κλείσει εντελώς από τη δεκαετία του 1980, ακόμη και κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής επίθεσης του περασμένου έτους δεν το έχει κάνει.
