Φόρτωση Text-to-Speech…
«Ο Πέδρο Σάντσεθ θα υποδυθεί τον επόμενο Τζέιμς Μποντ και θα αποχωρήσει από την πολιτική», έγραφε το 2022 μία από τις πιο επιτυχημένες σατιρικές στήλες των Βρυξελλών, το «Le Chou», που λάτρευε να ασχολείται με την εξωτερική εμφάνιση του Ισπανού πρωθυπουργού. Λίγους μήνες μετά, τον Νοέμβριο του 2023, ο «Πέρρο», όπως είναι το ψευδώνυμό του (σκύλος στα ισπανικά), εξελέγη για τρίτη φορά και σήμερα έχει αναδειχθεί στον κατεξοχήν πολέμιο του Τραμπ στην Ευρώπη.
Ο Σάντσεθ βρίσκεται σήμερα σε παρόμοια θέση με τον πρώην Γάλλο πρόεδρο Ζακ Σιράκ, ο οποίος αναδείχθηκε ως ο πιο ανυπότακτος Ευρωπαίος ηγέτης το 2003, αντιτασσόμενος στην αμερικανική εισβολή στο Ιράκ και εμπνέει την Αριστερά ανά την Ευρώπη, η οποία δεν βρίσκεται στην καλύτερη φάση της. Η εγχώρια πολιτική σκηνή, που ακόμη αναζητάει μια προσωπικότητα για να στοιχιστεί πίσω της, τον επικαλείται –κάποιος θα έλεγε, «τον ιδιοποιείται»– τις τελευταίες ημέρες ως υπόδειγμα.
Προσαρμοστικότητα
Ο γοητευτικός πολιτικός ξεκίνησε ως outsider μέσα στο σοσιαλιστικό κόμμα PSOE οργώνοντας το 2015 όλη την Ισπανία με το Peugeot του και πλέον βρίσκεται στον όγδοο χρόνο διακυβέρνησης. Η προσαρμοστικότητα της ιδεολογίας του έχει αποκτήσει δικό της ορισμό, «Sanchismo», τον οποίο οι αντίπαλοί του χρησιμοποιούν για να υπονοήσουν την έλλειψη αρχών και την επιδίωξη εξουσίας με κάθε κόστος, ενώ οι υποστηρικτές του ως ρεαλιστική, προοδευτική και σίγουρα ανθεκτική στρατηγική διακυβέρνησης.
«Ο Σάντσεθ έκανε ό,τι ο Ανδρέας του 1977-1985. Αλλαξε το Αριστερά-Δεξιά σε Δεξιά-Αντιδεξιά», λέει ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Ηλίας Ντίνας.
Ξεκίνησε σε συνεργασία με το κεντροδεξιό Ciudadanos και όταν πλέον αυτό δεν έβγαινε πολιτικά, στη δεύτερη θητεία του στράφηκε στους αριστερούς Podemos, ενώ στην τρίτη θητεία συνεργάζεται με την αριστερή πλατφόρμα Sumar, μια ένωση διαφόρων μικρών δυνάμεων της Αριστεράς και της Οικολογίας. «Ο Σάντσεθ έκανε ό,τι ο Ανδρέας του 1977-1985. Αλλαξε το Αριστερά-Δεξιά σε Δεξιά-Αντιδεξιά», λέει ο Ηλίας Ντίνας, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης και κάτοχος της ελβετικής έδρας στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας. Σήμερα βρίσκεται αρκετά πιεσμένος, καθώς οι πιο στενοί του σύμμαχοι στο κόμμα έχουν βρεθεί μπλεγμένοι σε οικονομικά σκάνδαλα και έχουν εξαναγκαστεί σε παραίτηση. Πριν από λίγες εβδομάδες, το PSOE υπέστη σοβαρή ήττα στις εκλογές της περιφέρειας της Αραγωνίας, μιας περιοχής-βαρόμετρου, με το συντηρητικό PP να έρχεται πρώτο και το ακροδεξιό Vox να αυξάνει σημαντικά τη δύναμή του.
Το «No pasarán»
Ο Σάντσεθ είναι αυτή τη στιγμή ο μόνος Ευρωπαίος ηγέτης που αμφισβήτησε ευθέως τις επιλογές του Αμερικανού προέδρου στον πόλεμο κατά του Ιράν, χαρακτηρίζοντάς τον αδικαιολόγητο, επικίνδυνο και παράνομο, και απαγόρευσε στα αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη να χρησιμοποιούν ισπανικές βάσεις. Ο Ντόναλντ Τραμπ επέκρινε την κυβέρνηση της Μαδρίτης ως «απαίσια» και «εχθρική», απείλησε να διακόψει κάθε εμπορική συναλλαγή, ενώ είπε πως αν θέλει να χρησιμοποιήσει τις βάσεις της, απλά θα το κάνει.
«Συσπείρωσε ένα μεγάλο τμήμα του εκλογικού σώματος, που εκτείνεται από την Κεντροαριστερά και τη σοσιαλδημοκρατία έως τη ριζοσπαστική Αριστερά, ιδιαίτερα ευαίσθητο σε ζητήματα διεθνούς δικαίου και πολυμερούς διπλωματίας», αναφέρει ο Κωστής Κορνέτης, επίκουρος καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης και σύμβουλος της ισπανικής κυβέρνησης σε θέματα ιστορικής μνήμης. Ωστόσο, σημειώνει, η απήχηση της στάσης του δεν περιορίζεται μόνο σε αυτό τον πολιτικό χώρο. Σύμφωνα με πρόσφατη μεγάλη δημοσκόπηση της El País, περίπου το 70% των Ισπανών δηλώνει ότι συμφωνεί με τους χειρισμούς του στον πόλεμο.
Aλλωστε, μόλις το 2003 η δεξιά κυβέρνηση του Χοσέ Μαρία Αθνάρ είχε εντάξει την Ισπανία στον πόλεμο του Ιράκ στη «συμμαχία των προθύμων», δίπλα στους Τζορτζ Μπους και Τόνι Μπλερ. Οι τρομοκρατικές επιθέσεις της Αλ Κάιντα στη Μαδρίτη το 2004, με σχεδόν 200 νεκρούς, και η αρχική προσπάθεια της κυβέρνησης να αποδώσει την ευθύνη στoυς Βάσκους, τραυμάτισαν βαθιά τη χώρα. «Το σύνθημα “Oχι στον πόλεμο” (No a la guerra), που κυριάρχησε στις μεγάλες διαδηλώσεις του 2003, εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερο βάρος στην ισπανική συλλογική μνήμη», εξηγεί ο κ. Κορνέτης.
«Η συμμετοχή σε πόλεμο στη Μέση Ανατολή που μπορεί να εκθέσει την Ισπανία σε κίνδυνο, είναι και για το Σοσιαλιστικό Κόμμα ήδη ιστορικά πολιτικοποιημένο θέμα», υπογραμμίζει ο Βαγγέλης Λιάρας, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο ΙΕ της Μαδρίτης. «Δεν υπάρχουν πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες που τολμούν να κάνουν αυτό που κάνει ο Σάντσεθ. Η Ισπανία περνάει εξάλλου μια περίοδο που η οικονομία της πηγαίνει καλά, δεν εξαρτάται τόσο άμεσα από τις ΗΠΑ και αυτό δίνει άνοιγμα στον Σάντσεθ να χτίσει αυτό το προφίλ». Πέρα από τα θέματα εξωτερικής πολιτικής, ο Σάντσεθ έχει προχωρήσει τα τελευταία χρόνια σε πολιτικές αναδιανομής και αύξησης του κατώτατου μισθού.
Επίδοξοι αντιπρόσωποι
Μετά την αναπτέρωση της ελπίδας που έφερε η νίκη του Ζόραν Μαμντάνι στον δήμο της Νέας Υόρκης, που υποχώρησε όμως γρήγορα, η Αριστερά και η Κεντροαριστερά προσπαθούν τώρα να πιαστούν από τη δημοφιλία του Πέδρο Σάντσεθ και να την εισαγάγουν στο εσωτερικό. Πίσω από την αντιπολεμική ρητορική του έχουν παραταχθεί μεταξύ άλλων –με αρκετές διαβαθμίσεις– ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, ο πρόεδρος της Νέας Αριστεράς Αλέξης Χαρίτσης, ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας, αλλά και η υπεύθυνη προγράμματος του ΠΑΣΟΚ Aννα Διαμαντοπούλου. Και όσο το αντίπαλο ρεύμα προσπαθεί να τον παρουσιάσει ως «τζάμπα μάγκα» –επειδή η Ισπανία έχει πιο προβλέψιμους γείτονες από την Ελλάδα– ή «κωλοτούμπα», επειδή η Ισπανία έστειλε πλοίο για την άμυνα της Κύπρου, τόσο πιο έντονα φορτίζονται σύμμαχοι και αντίπαλοι του «Πέρρο».
Βέβαια, και αυτό κατάφερε τελικά να διασπάσει τον χώρο της Κεντροαριστεράς, με τον Οδυσσέα Κωνσταντινόπουλο να τονίζει ότι η Ισπανία κείται μακράν και πουλάει πολεμικούς εξοπλισμούς στην Τουρκία. Αυτή ήταν μία από τις αιτίες που οδήγησε στη διαγραφή του το βράδυ της Πέμπτης, με πηγές από τη Χαριλάου Τρικούπη να επισημαίνουν ότι υιοθέτησε πλήρως τη γραμμή της Νέας Δημοκρατίας «με μόνο σκοπό να θολώσει το μήνυμα του ΠΑΣΟΚ και να προσφέρει υπηρεσίες στην κυβέρνηση, λαμβάνοντας τα δημόσια συγχαρητήρια του κ. Γεωργιάδη».
«Συνδυάζει την κυβερνητική αποτελεσματικότητα με την κοινωνική πολιτική», επισημαίνει ο καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας Κωστής Κορνέτης
«Τόσο έντονη ενασχόληση με ηγέτη στην Αριστερά, στην Ευρώπη τουλάχιστον, είχαμε να δούμε από τα χρόνια του Τσίπρα», αναφέρει ο κ. Ντίνας. «Οι πολιτικές προσωπικότητες της Αριστεράς στην Ελλάδα δεν έχουν αυτή την περίοδο τη θεσμική αναγνωρισιμότητα που έχει ο Σάντσεθ. Oμως δεν υπάρχουν πολλά παραδείγματα που κατάφερε κάποιος να πάρει κάτι μέσα από τον ετεροπροσδιορισμό. Αυτό δείχνει περισσότερο μια ανάγκη για στήριγμα και πρότυπο παρά μια στρατηγική στάση, είναι συνταγή αποτυχίας, δείχνει αδυναμία να αντεπεξέλθεις στο βάρος αυτού του προτύπου που πας να αντιγράψεις ή να βασιστείς».
Σύμφωνα με τον κ. Κορνέτη, αυτό που κάνει τόσο διαφορετικές πολιτικές προσωπικότητες στην Ελλάδα να υιοθετήσουν τη γραμμή Σάντσεθ, «είναι πως σε συνδυασμό με τον θαυμασμό για την αυτόνομη στάση της Ισπανίας στη διεθνή σκηνή, συνειδητοποιούν ότι ενσαρκώνει ένα μοντέλο προοδευτικής διακυβέρνησης που συνδυάζει την κυβερνητική αποτελεσματικότητα με την κοινωνική πολιτική. Δείχνει ότι μια προοδευτική δύναμη μπορεί να κυβερνά – όχι μόνο να διαμαρτύρεται».
Αλλη σφαίρα
Οπως εξηγεί ο κ. Ντίνας, τόσο ο Μαμντάνι όσο και ο Σάντσεθ στηρίχθηκαν πολύ στο κοινωνικό κράτος και στην απαλοιφή των ανισοτήτων. «Στην Ελλάδα, ο δημόσιος διάλογος εξαντλείται περισσότερο σε ζητήματα δεύτερης διάστασης, ταυτοτικά, από τις φωτογραφίες της Καισαριανής μέχρι τον γάμο ομόφυλων ζευγαριών. Επίσης, σε αντίθεση με την Ισπανία ή τη Νέα Υόρκη, στα θέματα αυτά ο μέσος ψηφοφόρος είναι στα δεξιά, οπότε είναι δύσκολο για την Αριστερά να δημιουργήσει πόλο έλξης μέσα από αυτά· το περισσότερο που μπορεί να κάνει είναι να πολώσει».
Οι συζητήσεις για τα εθνικά θέματα στην Ελλάδα παραμένουν, εξάλλου, μεγάλο ταμπού και σύμφωνα με τον κ. Ντίνα τα ακροατήρια δεν είναι έτοιμα για μια άλλη οπτική. «Από το ΕΑΜ μέχρι το ΠΑΣΟΚ, η Αριστερά τήρησε στάση πατριωτισμού στα εθνικά ζητήματα που για κάποιον εκτός Ελλάδος θα ήταν απλά παράδειγμα σκληρής εθνικής γραμμής. Δεν είναι εύκολο να αλλάξεις την πραγματικότητα όταν την έχεις τροφοδοτήσει δεκαετίες με το ίδιο αφήγημα από όλες τις πλευρές. Αλλωστε και ο Ελληνας πρωθυπουργός αρχικά έκανε πολλά βήματα για να πάει προς το Κέντρο, όμως κατάλαβε και ο ίδιος ότι έχει μεγαλύτερη απήχηση αν πάει προς τα δεξιά».
Η Ελλάδα βρίσκεται πράγματι σε μια ιδιαίτερη θέση λόγω γεωγραφίας, αναφέρει ο κ. Κορνέτης, τονίζοντας ότι δεν μπορεί να αγνοεί τη διάσταση της ασφάλειας και της αποτροπής. «Είναι φυσικό η ελληνική πολιτική να συμμερίζεται την ανάγκη για μια Ευρώπη που μπορεί να προστατεύσει τον εαυτό της. Ταυτόχρονα, όμως, έχει ζωτικό συμφέρον να επιμένει στο διεθνές δίκαιο». Και καταλήγει: «Αν πρέπει να τοποθετηθούμε στο δίπολο, θα έλεγα ότι η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να αισθάνεται πιο κοντά στη λογική που εκφράζει ο Σάντσεθ: μια Ευρώπη που μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της, αλλά που δεν εγκαταλείπει την πίστη της στους κανόνες, στο διεθνές δίκαιο και στην ιδέα ότι η ευρωπαϊκή ισχύς πρέπει να παραμένει συνδεδεμένη με τη νομιμότητα».
