του Γιώργου Πούμπουρα*
Η αξιοποίηση αυτών των ευκαιριών προϋποθέτει την αύξηση της παραγωγής πρόβειου γάλακτος, η οποία δεν µπορεί να επιτευχθεί αποκλειστικά µέσω της επέκτασης των στάβλων λόγω των υψηλών κεφαλαιακών απαιτήσεων. Αντίθετα, απαιτείται η βελτίωση της παραγωγικότητας των εγχώριων φυλών προβάτων, µέσω της υιοθέτησης καινοτόµων πρακτικών γενετικής βελτίωσης, όπως η γονιδιωµατική επιλογή. Η τελευταία επιτρέπει την έγκαιρη και ακριβή εκτίµηση της γενετικής αξίας των κριαριών, χωρίς να απαιτείται η αναµονή των αποτελεσµάτων από τους απογόνους τους.
Για την επίτευξη υψηλών αποδόσεων στην παραγωγή πρόβειου γάλακτος, η γενετική βελτίωση των εγχώριων φυλών προβάτων πρέπει να συνοδεύεται από την εφαρµογή σύγχρονων συνθηκών σταβλισµού, που διασφαλίζουν την καλή µεταχείριση των προβάτων, τη βιοασφάλεια και την υγιεινή του παραγόµενου προϊόντος. Ωστόσο, σήµερα δεν υπάρχει σαφής στρατηγική για τον ορισµό των «σύγχρονων συνθηκών σταβλισµού».
Τα κείµενα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εστιάζουν διαρκώς στην καλή διαβίωση (µεταχείριση) των ζώων. Στο πλαίσιο της τρέχουσας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), η καλή µεταχείριση των ζώων αποτελεί µέρος του 9ου ειδικού στόχου για τη βελτίωση της ανταπόκρισης της γεωργίας στις κοινωνικές απαιτήσεις**, καθώς και αυτοτελή τοµέα της αιρεσιµότητας. Επιπλέον, στην Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Ένα όραµα για τη γεωργία και τα τρόφιµα – Από κοινού διαµόρφωση ενός ελκυστικού τοµέα γεωργίας και τροφίµων της ΕΕ για τις µελλοντικές γενιές» υπογραµµίζεται η σηµασία της καλής µεταχείρισης των ζώων***.
Η καλή διαβίωση των ζώων αφορά τόσο τα κατασκευαστικά στοιχεία των στάβλων των κτηνοτροφικών εγκαταστάσεων όσο και την εκτροφή των ζώων µετά την ολοκλήρωσή τους. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα κατασκευαστικά στοιχεία των στάβλων των προβατοτροφικών µονάδων διασφαλίζονται µέσω του π.δ. 374/2001, το οποίο ενσωµατώνει την Οδηγία 95/58/ΕΚ στην ελληνική νοµοθεσία (πίνακας 1). Η µη τήρηση των ενωσιακών κατασκευαστικών προτύπων συνεπάγεται τη διακοπή λειτουργίας της εγκατάστασης. Τα πρότυπα αυτά είναι γενικά και οδηγούν σε ποικιλοµορφία στάβλων, γεγονός που οδήγησε το υπουργείο στη θεσµοθέτηση εθνικών προδιαγραφών.
Η ισχύουσα νοµοθεσία αδειοδότησης δεν περιλαµβάνει σαφή αναφορά στην καλή διαβίωση των ζώων, µε αποτέλεσµα να µην αποσαφηνίζεται εάν κατά τη διαδικασία αδειοδότησης πρέπει να λαµβάνονται υπόψη και οι εθνικές προδιαγραφές. Παρ’ όλα αυτά, σύµφωνα µε το Παράρτηµα Ι της µε αριθµ. πρωτ. 1464/67426-2012, καθίσταται υποχρεωτική η τήρηση αποκλειστικά των ενωσιακών προτύπων (βλ. Πίνακα 1), εκτός των περιπτώσεων ίδρυσης ή επέκτασης µονάδων µέσω σχεδίων βελτίωσης, όπου απαιτείται η συµµόρφωση και µε τις εθνικές προδιαγραφές (βλ. Πίνακα 2). Η διαφοροποίηση αυτή οδηγεί στη δηµιουργία µονάδων δύο ταχυτήτων. Επιπλέον, δεν υφίσταται καµία πρόβλεψη σχετικά µε τη βιοασφάλεια.
Οι εθνικές προδιαγραφές εισάχθηκαν πρώτη φορά στα σχέδια βελτίωσης το 2005 µε την υ.α. 306419/2005 και εξακολουθούν να ισχύουν µέχρι σήµερα χωρίς σηµαντικές αλλαγές (πίνακας 2). Ωστόσο, διαπιστώνεται η ανάγκη αναθεώρησης και συµπλήρωσή τους ώστε να ανταποκριθούν στις εξελίξεις του κλάδου καθώς και η δυνατότητα τροποποίησης των προδιαγραφών κατόπιν αιτήσεως για την ενσωµάτωση καινοτόµων κατασκευαστικών λύσεων.
Για να µετατραπεί η στρατηγική για τον ορισµό των «σύγχρονων συνθηκών σταβλισµού» από ένα φιλόδοξο σχέδιο πολιτικής σε πρακτική δράση είναι αναγκαίος ο σαφής προσδιορισµός ενός πρότυπου προβατοτροφικής µονάδας µε ορίζοντα το 2040****. Η πρότυπη αυτή µονάδα οφείλει να διασφαλίζει ταυτόχρονα την οικονοµική, περιβαλλοντική και κοινωνική βιωσιµότητα, την καλή διαβίωση των ζώων, να ενσωµατώνει πρακτικές βιοασφάλειας, να διασφαλίζει την υγιεινή του παραγόµενου γάλακτος και να υποστηρίζει τη δυνατότητα ψηφιακής µετάβασης. Όλες οι προβατοτροφικές µονάδες της χώρας οφείλουν, εντός περιόδου προσαρµογής, να προσανατολιστούν προς αυτό το πρότυπο, το οποίο θα αποτελεί και τη µοναδική επιλέξιµη µορφή για επιδοτήσεις µέσω σχεδίων βελτίωσης και αναπτυξιακών νόµων. Ως εκ τούτου, προτάσεις εκσυγχρονισµού «πρόχειρων καταλυµάτων ζώων» που εξυπηρετούν εκτατικής µορφής προβατοτροφία ή µετακινούµενους προβατοτρόφους (ν. 4859/2021, άρθρο 2, παρ. 2) δεν θα πρέπει να γίνονται αποδεκτές. Αντιθέτως, απαιτείται ο σχεδιασµός ενός ολοκληρωµένου χρηµατοδοτικού πλαισίου που θα επιτρέψει στις υφιστάµενες προβατοτροφικές εγκαταστάσεις να υλοποιήσουν τη µετάβαση στην κτηνοτροφία του 2040.
*Γεωπόνου-Ζωοτέχνη
**«Βελτίωση της ανταπόκρισης της γεωργίας στις απαιτήσεις της κοινωνίας όσον αφορά ……… καθώς και για καλή µεταχείριση των ζώων»
***«Η επιδίωξη από την ΕΕ υψηλών παγκόσµιων προτύπων για την προστασία των οικουµενικών στόχων της προστασίας του περιβάλλοντος, της υγείας του ανθρώπου, της υγείας και της καλής µεταχείρισης των ζώων, …» σελίδα 14 της Ανακοίνωσης.
**** Το 2040 επιλέγεται γιατί είναι το έτος αναφοράς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Για παράδειγµα: Γεωργοί του µέλλοντος
