Φόρτωση Text-to-Speech…
ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η ευθεία απειλή του Ιράν εναντίον της Κύπρου επανέφεραν στην ευρωπαϊκή ατζέντα το ζήτημα της ρήτρας κοινής άμυνας της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ή αλλιώς αυτό που οραματίζονται κάποιοι Ευρωπαίοι ηγέτες ως «ευρωπαϊκό άρθρο 5 του ΝΑΤΟ».
Πριν από λίγες εβδομάδες, με το βλέμμα όμως τότε προς τη Γροιλανδία και τις απειλές προσάρτησής της από τις ΗΠΑ, η πρόεδρος της Κομισιόν προσκάλεσε τα κράτη-μέλη να δώσουν «ζωή» στη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής του άρθρου 42 (7) της συνθήκης της Ε.Ε. «Η αμοιβαία άμυνα δεν είναι προαιρετική για την Ε.Ε. Είναι υποχρέωση, που κατοχυρώνεται στην ίδια μας τη συνθήκη», τόνισε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στη διάσκεψη του Μονάχου για την ασφάλεια.
Η συζήτηση για την «ενεργοποίηση» του άρθρου 42 (7) της συνθήκης άνοιξε για πρώτη φορά όταν ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε να προσαρτήσει τη Γροιλανδία.
Μετά την επίθεση ιρανικών drones στη βρετανική αεροπορική βάση στο Ακρωτήρι, η Λευκωσία ζήτησε από συγκεκριμένα κράτη-μέλη ενίσχυση της επιτήρησης και προστασίας του εναέριου χώρου της, μετά και τις ευθείες απειλές των Φρουρών της Επανάστασης ότι θα συνεχίσουν να εκτοξεύουν πυραύλους στην Κύπρο, έως ότου τα αμερικανικά αεροσκάφη αποχωρήσουν.
Τα διμερή αιτήματα της Κύπρου προς την Ελλάδα, τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία επανέφεραν στις Βρυξέλλες το ερώτημα πιθανής ενεργοποίησης της ρήτρας, καθώς ορίζει ότι σε περίπτωση που κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη-μέλη έχουν ρητή υποχρέωση να παρέχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα διαθέσιμα μέσα. Οι δεσμεύσεις και η συνεργασία θα πρέπει να είναι σύμφωνες με τις δεσμεύσεις απέναντι στο ΝΑΤΟ.
Επειδή εντός της Ε.Ε. υπάρχουν ουδέτερες χώρες, όπως η Αυστρία, η Ιρλανδία, η Μάλτα και η Κύπρος, προκειμένου να διευκολυνθεί η συνδρομή τους, η ρήτρα διευκρινίζει ότι δεν θίγεται «ο ιδιαίτερος χαρακτήρας της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας ορισμένων κρατών-μελών».
Οι χώρες εκτός ΝΑΤΟ
Για χώρα εκτός ΝΑΤΟ, όπως είναι η Κύπρος, η ενεργοποίηση της ρήτρας μοιάζει η πιο προφανής κίνηση, όμως ουσιαστικά «η ισχύς της είναι σημαντικά ασθενέστερη από εκείνη του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ», εξηγεί ευρωπαϊκή διπλωματική πηγή, καθώς ορίζει «αμοιβαία υποχρέωση συνδρομής», αλλά δεν παρέχει «σαφές πλαίσιο συλλογικής άμυνας», κάτι που αποτελεί εδώ και χρόνια αντικείμενο διαβουλεύσεων μεταξύ των κρατών-μελών. Γι’ αυτό, άλλωστε, τέλη Ιανουαρίου η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας επισήμανε ότι ήρθε η ώρα «να καταστήσουμε επιχειρησιακό το άρθρο 42 (7)».
Και ο λόγος είναι ότι «η Ε.Ε. δεν έχει ακόμη μηχανισμό για να αποφασίσει να παράσχει βοήθεια, πέραν της σύγκλησης Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για συντονισμό», αναφέρει διπλωματική πηγή. Λόγω έλλειψης σαφούς πλαισίου «το κράτος-μέλος που ζητάει βοήθεια πρέπει μόνο του να την προσδιορίσει και να συντονίσει την άμυνά του, με την όποια βοήθεια λάβει».
Προσώρας, η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής έχει μια μάλλον συμβολική έννοια, που «κουμπώνει» στη βασική ευρωπαϊκή αρχή της αλληλεγγύης. Γι’ αυτό, άλλωστε, έχει ενεργοποιηθεί μια φορά το 2015 από τη Γαλλία και όχι για αμυντική ενίσχυση, αλλά για συνεργασία των κρατών-μελών ως προς την ανταλλαγή πληροφοριών και επιμερισμό των βαρών των στρατιωτικών γαλλικών αποστολών στο Σαχέλ.
Προς συζήτηση
Σε κάθε περίπτωση, η νέα γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή –που έχει σαφές αντίκτυπο σε κράτη-μέλη της Ε.Ε.– επαναφέρει το ζήτημα της ρήτρας, με την Κομισιόν μάλιστα να επιβεβαιώνει ότι θα τεθεί προς συζήτηση τις επόμενες ημέρες, ενώ πρόσφατα ζήτησε από τα κράτη-μέλη αποσαφήνιση του πλαισίου ενεργοποίησής της, ώστε να γίνει πιο λειτουργικό. Σε μια εποχή διαρκών γεωπολιτικών κρίσεων και στο επίπεδο των διατλαντικών σχέσεων, γίνεται πια ξεκάθαρο στις Βρυξέλλες ότι η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας πρέπει να τεθεί σε επιχειρησιακή βάση, ώστε να μην παραμείνει «κενό γράμμα».
