Φόρτωση Text-to-Speech…
Των Σταύρου Παπαντωνίου, Δώρας Αντωνίου
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χθες στο διάγγελμά του, όπου άνοιξε και επίσημα τη συζήτηση για τη συνταγματική αναθεώρηση, ανέφερε σε μια αποστροφή του λόγου του πως βασική επιδίωξη της επικείμενης αναθεώρησης είναι «να τολμήσουμε μεγάλες τομές που θα ενισχύουν το κύρος των θεσμών και την εμπιστοσύνη των πολιτών, εισάγοντας ρυθμίσεις για την καλύτερη λειτουργία του πολιτεύματος απέναντι στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής και συμβαδίζοντας με νέα δεδομένα, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κλιματική κρίση». Σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», ένα θέμα που σχεδιάζεται να ενσωματωθεί στην επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση είναι το θέμα των fake news, που αυξάνονται με την τεχνητή νοημοσύνη. Η φιλοσοφία είναι πως η ΑΙ έχει ταυτόχρονα δύο διαστάσεις: όσο μπορεί να αξιοποιηθεί υπέρ του πολίτη, άλλο τόσο πρέπει, όσο αυξάνεται η χρήση της, να προστατεύονται οι πολίτες από την κατάχρησή της. Σε αυτό το πλαίσιο σχεδιάζεται να υπάρχει διάταξη που θα λαμβάνει υπόψη την κακή χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, που θα μπορεί σε δεύτερο χρόνο, δηλαδή στην επόμενη Βουλή, να οδηγήσει στη νομοθέτηση ενός παρατηρητηρίου fake news με κυρώσεις για όποιον κάνει σχετική χρήση.
Η πολιτική στόχευση
Ο πρωθυπουργός άνοιξε χθες τη συζήτηση για τη διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης με όρους αναδιαμόρφωσης της πολιτικής ατζέντας όχι μόνο για το άμεσο, τρέχον πολιτικό διάστημα, αλλά και για τους επόμενους αρκετούς μήνες. Ο κ. Μητσοτάκης κατέστησε σαφές ότι η επιδίωξη είναι να διευρυνθεί η συζήτηση και να τεθεί σε αυτή όχι απαραίτητα μικρός αριθμός άρθρων του υφιστάμενου Συντάγματος. Η κυβέρνηση εγκαινίασε χθες τη σχετική διαδικασία με σαφή πολιτική στόχευση: να ανακτήσει το μεταρρυθμιστικό προφίλ, ένα «χαρτί» που θα παίξει και στον δρόμο προς τις εκλογές, να επαναπροσεγγίσει τον χώρο του προοδευτικού Κέντρου, ο οποίος είναι αυτός που έδωσε στη Ν.Δ. την άνετη εκλογική επικράτηση στις αναμετρήσεις του 2019 και του 2023, και να πιέσει το ΠΑΣΟΚ.
Ο πρωθυπουργός επιδιώκει να ενισχύσει το μεταρρυθμιστικό προφίλ του και να επαναπροσεγγίσει τον χώρο του προοδευτικού Κέντρου.
Σε μια συγκυρία που δεν είναι πολιτικά ουδέτερη, αλλά υπάρχουν ανοιχτά ζητήματα, τα οποία έχουν πιέσει την κυβέρνηση και μπορεί να αποδειχθούν ξανά πιεστικά, όπως η επέτειος των Τεμπών και η έναρξη της δίκης τον επόμενο μήνα ή το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και η αναμενόμενη δεύτερη δικογραφία για την υπόθεση, η πλειοψηφία αξιοποιεί τη συνταγματική αναθεώρηση για να φέρει στο προσκήνιο και άλλα θέματα, τα οποία, αν μη τι άλλο, θα ανοίξουν τη βεντάλια της πολιτικής επικαιρότητας. Μάλιστα, με περιεχόμενο που ξεφεύγει από τα συνήθη, τα οποία μπαίνουν κάθε φορά που ανοίγει η συζήτηση για τη συνταγματική αναθεώρηση, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, το θέμα της προσιτής στέγης, η επιφυλακτικότητα απέναντι στη νέα γενιά, και διαμορφώνουν μια νέα ατζέντα, η οποία δείχνει προσανατολισμένη στο νεότερης ηλικίας πολιτικό ακροατήριο. Ενα κοινό που θα μπορούσε να ενδιαφερθεί για μια τέτοια συζήτηση και να κινητοποιηθεί αν θεωρήσει ότι η συνταγματική αναθεώρηση εισέρχεται σε ζητήματα που επηρεάζουν τη ζωή του.
Η ανάγνωση της τρέχουσας συγκυρίας δείχνει ότι η έλλειψη εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στους θεσμούς διαρκώς ενισχύεται. Προβάλλοντας την ανάγκη ενίσχυσης των θεσμών, η κυβερνητική πλειοψηφία επιδιώκει να εμφανιστεί ως μέρος της απάντησης σε αυτή την αγωνία των πολιτών. Η αναθεώρηση του άρθρου 86 περί ευθύνης υπουργών και η αλλαγή του τρόπου επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Είναι και θέματα στα οποία δείχνει να υπάρχει μεγαλύτερο περιθώριο για επίτευξη συναινέσεων, καθώς αυτά τα ζητήματα έχουν τεθεί σχεδόν από το σύνολο του πολιτικού κόσμου, με διαφοροποιήσεις, όμως, όσον αφορά το περιεχόμενο των αλλαγών. Πιο δύσκολα είναι τα θέματα των μη κρατικών πανεπιστημίων και της μονιμότητας στο Δημόσιο. Εκεί η πλειοψηφία επενδύει για να αναδείξει το μεταρρυθμιστικό προφίλ και να πλησιάσει το ανάλογο ακροατήριο, δείχνοντας ότι δεν φοβάται να αναλάβει το ρίσκο του πολιτικού κόστους, και εκεί αναμένεται να τεθούν και σαφείς διαχωριστικές γραμμές με τα κόμματα της αντιπολίτευσης, ενώ πάνω σε αυτά η κυβέρνηση θα επιδιώξει να πιέσει περισσότερο το ΠΑΣΟΚ.
Αντίστοιχα, τα ζητήματα της συνταγματικής κατοχύρωσης ισοσκελισμένων προϋπολογισμών και της συνταγματικής πρόβλεψης για την κοστολόγηση των κομματικών προγραμμάτων αναμένεται ότι θα αναδειχθούν σε πεδία σύγκρουσης.
«Κλειδί» ο αριθμός των 180 βουλευτών
Του Γιώργου Μπουρδάρα
Η αντίστροφη μέτρηση για την κορυφαία και διαδοχικών φάσεων κοινοβουλευτική διαδικασία αναθεώρησης του καταστατικού χάρτη της χώρας άρχισε ουσιαστικά χθες με τις σχετικές πρωθυπουργικές ανακοινώσεις. Tα θεσμικά βήματα εκκινούν από τη Βουλή με τη σημερινή σύνθεσή της, αλλά θα ολοκληρωθούν από εκείνη που θα προέλθει μετά τις επόμενες εθνικές εκλογές. Δύο είναι οι βασικές διαφορές μεταξύ των δύο αυτών φάσεων:
• Η τωρινή («προτείνουσα») Βουλή αποφασίζει ποιες συνταγματικές διατάξεις θα πρέπει να αναθεωρηθούν, ενώ η επόμενη («αναθεωρητική») για το περιεχόμενο των αλλαγών.
• Το εύρος της πλειοψηφίας με την οποία λαμβάνονται οι όποιες αποφάσεις τόσο κατά την πρώτη όσο και κατά τη δεύτερη φάση της διαδικασίας. Συγκεκριμένα: Για να κριθεί το ποια άρθρα του Συντάγματος πρέπει να αλλάξουν, χρειάζεται στην παρούσα Βουλή πλειοψηφία τουλάχιστον 151 βουλευτών. Σε αυτή την περίπτωση το Σύνταγμα προβλέπει ότι για να επιτευχθεί αλλαγή της όποιας διάταξης στην επόμενη Βουλή θα απαιτείται πλειοψηφία τουλάχιστον 180 θετικών ψήφων.
Οι απαιτούμενες πλειοψηφίες, τα δύο στάδια της κοινοβουλευτικής διαδικασίας πριν και μετά τις προσεχείς εκλογές και η Βουλή της «μιας ημέρας».
Στο θεωρητικό –αλλά μη αναμενόμενο υπό τις παρούσες συνθήκες– ενδεχόμενο στην «προτείνουσα» Βουλή να επιτευχθεί πλειοψηφία 180 βουλευτών, η «αναθεωρητική» Βουλή θα μπορεί να αποφασίσει μόνο με 151 για το περιεχόμενο των αλλαγών.
Ολων αυτών, «τυπικά», θα έχουν προηγηθεί:
α. Υποβολή πρότασης που θα συνυπογράφουν τουλάχιστον 50 βουλευτές. Aυτό τον αριθμό βουλευτών στην παρούσα Βουλή διαθέτει μόνο η Ν.Δ., ενώ τα άλλα κόμματα θα πρέπει να συνεργαστούν.
β. Συγκρότηση επιτροπής συζήτησης της πρότασης –ή και των προτάσεων που από διάφορα κόμματα θα υποβληθούν– για το ποιες διατάξεις πρέπει να αναθεωρηθούν.
γ. Λήψη απόφασης επί του «πορίσματος» της επιτροπής σε δύο ψηφοφορίες που θα διεξαχθούν στην παρούσα Βουλή και οι οποίες «θα απέχουν μεταξύ τους τουλάχιστον έναν μήνα».
δ. Στη νέα Βουλή και, μάλιστα, «στην αρχή της πρώτης συνόδoυ της», ο τότε πρόεδρός της «συνιστά Επιτρoπή Aναθεώρησης τoυ Συντάγματoς για την επεξεργασία τoυ περιεχoμένoυ των αναθεωρητέων διατάξεων για τη συζήτηση» επί των σχετικών προτάσεων. Θα ακολουθήσει μία ψηφοφορία.
Υπάρχει, πάντως, και ακόμη μία παράμετρος που αξίζει να σημειωθεί: Ως γνωστόν, στο τραπέζι ενόψει των επόμενων εθνικών εκλογών και λόγω της ρευστότητας των πολιτικών συσχετισμών, υπάρχει το σενάριο προσφυγής σε νέες κάλπες (με διάλυση της Βουλής που θα αναδείξουν οι πρώτες) αν διαπιστωθεί αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης. Δεδομένου ότι το Σύνταγμα προβλέπει ως «αναθεωρητική» την αμέσως επόμενη σύνοδο, εγείρεται από ορισμένες πλευρές το ερώτημα αν η διάλυση της πρώτης Βουλής καταστήσει άπρακτη τη διαδικασία αναθεώρησης που θα αρχίσει τώρα, αφού θα πρόκειται για σύνοδο «της μιας ημέρας» (θα περιλαμβάνει μόνο την ορκωμοσία των βουλευτών) και επομένως θα πρέπει να επανεκκινήσει στο μέλλον «από το μηδέν». Αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα χρονική καθυστέρηση αρκετών ετών για την ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Οι πρώτες ανεπίσημες εκτιμήσεις των συνταγματολόγων φαίνεται να μη συμφωνούν σε κοινή θέση, με κυβερνητικές πηγές, ωστόσο, να εκφέρουν την άποψη ότι η σύγκληση για την ορκωμοσία και μόνο δεν μπορεί να εκληφθεί ως κανονική σύνοδος. Προς τούτο επικαλούνται παλαιότερη εμπειρία, με ανάλογη ερμηνεία επί συζητήσεων περί ενδεχόμενης παραγραφής αδικημάτων σε υποθέσεις ευθύνης υπουργών.
