Φόρτωση Text-to-Speech…
Τα κακόβουλα λογισμικά είναι το ίδιο ή και περισσότερο καταστροφικά από τις οβίδες και τα παραδοσιακά οπλικά συστήματα, λέει ο Θάνος Ντόκος, γενικός γραμματέας Εθνικής Ασφαλείας και σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας του πρωθυπουργού, εξηγώντας στην «Κ» το βάθος και την πολυπλοκότητα των νέων υβριδικών απειλών, οι οποίες προστίθενται στις πάγιες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα. Ο κ. Ντόκος υπογραμμίζει ότι η Γ.Γ. την οποία διευθύνει έχει τον ρόλο της διευκόλυνσης της συνεργασίας ανάμεσα στους πολλούς και συχνά συναρμόδιους φορείς, ενώ τονίζει ότι ως συμβουλευτικό όργανο δεν έχει κάποιον ρόλο στη διαδικασία αποφάσεων για τα εξοπλιστικά.
– Εχει δημιουργηθεί τελευταία αρκετή σύγχυση για το έργο και τον σκοπό της Γενικής Γραμματείας Εθνικής Ασφαλείας, της οποίας είστε ο πρώτος επικεφαλής. Ποιος ο κύριος ρόλος της; Θα αποκτήσει η Ελλάδα Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας;
– Πράγματι, υπάρχει μια μικρή σύγχυση στο θέμα αυτό. Η πραγματικότητα είναι ότι η Ελλάδα διαθέτει από το 2019 Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, καθώς το Κυβερνητικό Συμβούλιο Εξωτερικών και Αμυνας μετονομάστηκε σε Κυβερνητικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας. Αυτό που έλειπε μέχρι πρότινος ήταν ένα θεσμικό όργανο που θα υποστήριζε σε καθημερινή βάση τον πρωθυπουργό και τη λειτουργία του ΚΥΣΕΑ. Το κενό αυτό καλύφθηκε με τη δημιουργία της Γενικής Γραμματείας Εθνικής Ασφαλείας που συστάθηκε στην Προεδρία της Κυβέρνησης με το Π.Δ. 38/2025 και έχει αποστολή την υποστήριξη του πρωθυπουργού και του ΚΥΣΕΑ σε θέματα που αφορούν την ασφάλεια της χώρας και ιδίως την εκπόνηση και επικαιροποίηση της στρατηγικής εθνικής ασφαλείας. Ακόμη, η Γ.Γ. Εθνικής Ασφαλείας υποστηρίζει τη λειτουργία του ΚΥΣΕΑ (γραμματέας του οποίου είναι ο γ.γ. Εθνικής Ασφαλείας) όσον αφορά τις τακτικές και έκτακτες συνεδριάσεις του οργάνου και την υλοποίηση των αποφάσεων, παρακολουθεί διυπουργικές πολιτικές αρμοδιότητας του ΚΥΣΕΑ που αφορούν υβριδικές απειλές και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της χώρας και υποστηρίζει διοικητικά την επιτροπή συντονισμού για θέματα κυβερνοασφάλειας. Στα βραχυπρόθεσμα παραδοτέα της Γ.Γ. Εθνικής Ασφαλείας περιλαμβάνονται μια σειρά από θεσμικά κείμενα (στρατηγική εθνικής ασφαλείας, στρατηγική για υβριδικές απειλές, εθνική εκτίμηση κινδύνου, εγχειρίδιο διαχείρισης κρίσεων εθνικής ασφαλείας), η δημιουργία ενός κέντρου επίγνωσης κατάστασης για τον πρωθυπουργό, η τεχνολογική αναβάθμιση του συστήματος ασφαλών επικοινωνιών (σε συνεργασία με την ΕΥΠ που είναι η Εθνική Αρχή Ασφάλειας Επικοινωνιών – INFOSEC), ενώ ιδιαίτερη βαρύτητα δίδεται σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες για στελέχη της δημόσιας διοίκησης, του ιδιωτικού τομέα (κρίσιμες οντότητες) και της περιφερειακής και τοπικής αυτοδιοίκησης για τη δημιουργία κουλτούρας εθνικής ασφαλείας στην κατεύθυνση της ολιστικής προσέγγισης και την αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών. Τελικός στόχος είναι η δημιουργία μιας Ακαδημίας Εθνικής Ασφαλείας, η οποία θα είναι σε μεγάλο βαθμό ψηφιακή και θα εμπλέκει το σύνολο των εκπαιδευτικών και ερευνητικών ιδρυμάτων της χώρας όσον αφορά σε θέματα εθνικής ασφαλείας.
– Η Γενική Γραμματεία Εθνικής Ασφαλείας έχει έναν ρόλο συντονισμού ανάμεσα στις διάφορες υπηρεσίες που έχουν σχέση με την εθνική ασφάλεια. Υπάρχει κουλτούρα συνεργασίας ανάμεσα στα υπουργεία; Πόσο δύσκολος είναι ο συγκερασμός αντιλήψεων ανάμεσα σε διαφορετικές υπηρεσίες;
– Η Γ.Γ. Εθνικής Ασφαλείας –ένα προσωπικό στοίχημα του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη– δεν δημιουργήθηκε για να αντικαταστήσει ή να υποκαταστήσει οποιονδήποτε φορέα ή υπηρεσία. Σχεδιάστηκε για να συμπληρώσει και να βοηθήσει στην αποτελεσματική λειτουργία του ιδιαίτερα ευαίσθητου για οποιαδήποτε χώρα τομέα εθνικής ασφαλείας. Φιλοδοξεί να διευκολύνει τη συνεργασία και τη σύνθεση απόψεων, ιδιαίτερα σε διυπουργικά ζητήματα όπου η ανάγκη συντονισμού είναι αυξημένη. Η διαρκώς αυξανόμενη συνεργασία και ώσμωση βοηθάει όλους τους δρώντες να προσαρμόζονται σταδιακά στο νέο περιβάλλον εθνικής και διεθνούς ασφαλείας και να αναζητούν συνεργασίες στη λογική του αμοιβαίου οφέλους και όχι του μηδενικού αθροίσματος. Βεβαίως, υπάρχουν ακόμη προβλήματα και νοοτροπίες τεχνητών διαχωριστικών γραμμών («σιλό»), αλλά το ποτήρι είναι σαφώς μισογεμάτο και θα συνεχίσει να γεμίζει.
– Η Γ.Γ. Εθνικής Ασφαλείας έχει κάποια αρμοδιότητα σε ό,τι αφορά τα εξοπλιστικά;
– Οχι, καθώς αποτελεί συμβουλευτικό και όχι εκτελεστικό όργανο. Οπως προβλέπεται από την εθνική νομοθεσία, τα Γενικά Επιτελεία εισηγούνται στον υπουργό Εθνικής Αμυνας όσον αφορά τον βέλτιστο τρόπο κάλυψης των αναγκών σε οπλικά συστήματα, η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία ενημερώνουν τις αρμόδιες επιτροπές της Βουλής, το ΚΥΣΕΑ εγκρίνει τα εξοπλιστικά προγράμματα και η Γενική Διεύθυνση Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων (ΓΔΑΕΕ) υλοποιεί τις συμβάσεις. Η –συμβουλευτικού τύπου– εμπλοκή της Γ.Γ. Εθνικής Ασφαλείας περιορίζεται σε περιπτώσεις «διυπουργικών» προγραμμάτων, όπως π.χ. το «εθνικό πλοίο», ο εθνικός τηλεπικοινωνιακός δορυφόρος, η προστασία υποθαλάσσιων κρίσιμων υποδομών και τα συμβατά συστήματα επικοινωνιών ανάμεσα στα σώματα ασφαλείας.
Ψηφιακός κίνδυνος. Τα bots είναι εξίσου επικίνδυνα με τις σφαίρες και τα κακόβουλα λογισμικά το ίδιο ή και περισσότερο καταστροφικά από τις οβίδες και τα παραδοσιακά οπλικά συστήματα.
– Ποιες είναι οι προκλήσεις εθνικής ασφαλείας που αντιμετωπίζει η χώρα;
– Ο κατάλογος δυστυχώς είναι μακρύς, καθώς η Ελλάδα βρίσκεται σε μια δύσκολη και λίαν ασταθή περιοχή. Ωστόσο, οι προκλήσεις δεν είναι αποκλειστικά γεωγραφικής ή «παραδοσιακής» προέλευσης. Ιδιαίτερη αναφορά θα πρέπει να γίνει στον τουρκικό αναθεωρητισμό, στο δημογραφικό πρόβλημα, στην κλιματική κρίση, στις υβριδικές απειλές, καθώς και στο ενδεχόμενο ανεξέλεγκτων ή εργαλειοποιημένων μεταναστευτικών ροών. Θα πρέπει να γίνει μια πρόσθετη αναφορά σε έναν σχετικά νέο τύπο πρόκλησης ασφαλείας, τις λεγόμενες υβριδικές απειλές (με σημαντικότερες την κυβερνοασφάλεια και την παραπληροφόρηση), καθώς τα bots είναι εξίσου επικίνδυνα με τις σφαίρες και τα κακόβουλα λογισμικά το ίδιο ή και περισσότερο καταστροφικά από τις οβίδες και τα παραδοσιακά οπλικά συστήματα. Η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο λόγω της δυσκολίας έγκαιρου εντοπισμού και κατανόησης για το αν πρόκειται για τυχαίο γεγονός ή σκόπιμη ενέργεια, για μεμονωμένο περιστατικό ή τμήμα ενός ευρύτερου σχεδίου. Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών –αλλά και κάθε άλλης απειλής– είναι απαραίτητη η στενή συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και εμπλοκή ολόκληρης της κοινωνίας. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι βαίνει συνεχώς βελτιούμενη η συνεργασία τόσο μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων σε θέματα παραπληροφόρησης (συμπεριλαμβανομένης της γ.γ. Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, της Ειδικής Γραμματείας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού και της ΕΥΠ) όσο και των φορέων κυβερνοασφάλειας.
– Ως προς την κύρια πρόκληση εθνικής ασφαλείας, δηλαδή την Τουρκία, πόσο μπορούμε να πούμε ότι έχει εξελιχθεί;
– Η γεωγραφία δεν μπορεί να αλλάξει… Επί του πεδίου παρατηρείται μια ασφαλώς καλοδεχούμενη ύφεση, με ορισμένες εξαιρέσεις. Δεν είμαστε όμως αφελείς ότι η Τουρκία έχει αλλάξει βασικές της θέσεις. Είναι γνωστές οι θέσεις της. Γνωστές είναι και οι θέσεις της Ελλάδας. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα δεν επιδιώκει ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με την Τουρκία. Προτεραιότητα είναι πάντα η προστασία της εθνικής μας κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων. Ταυτόχρονα θα εξαντληθούν οι όποιες πιθανότητες εξομάλυνσης των σχέσεων και η αποσυμπίεση εντάσεων και κρίσεων σε διπλωματικό επίπεδο προκειμένου να μη μεταφέρονται στο πεδίο. Βασικό εργαλείο θα αποτελέσει η «θετική ατζέντα», ενώ απαραίτητη προϋπόθεση για «ηρεμία στο Αιγαίο» θα συνεχίσει να είναι η διατήρηση και ενίσχυση της αποτρεπτικής μας ικανότητας (με έμφαση στις νέες τεχνολογίες) και οι ισχυρές συμμαχίες.
– Τα τελευταία χρόνια η χώρα προσπαθεί να κάνει κάποια άλματα και στην τεχνολογία, ειδικά στον τομέα των μη επανδρωμένων και εσχάτως της τεχνητής νοημοσύνης. Πόσο ενθαρρυντικά είναι τα μηνύματα που λαμβάνετε; Υπάρχει πραγματικά χώρος για την ελληνική καινοτομία;
– Τα μηνύματα είναι ενθαρρυντικά. Το ελληνικό οικοσύστημα άμυνας και ασφάλειας δραστηριοποιείται με στόχο την αξιοποίηση εθνικών και ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων, ενώ είναι εντυπωσιακή η ποιότητα των νεοφυών εταιρειών. Σημαντικός είναι ο ρόλος του Ελληνικού Κέντρου Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ) και του Κλάδου Μετεξέλιξης, Καινοτομίας και Αμυντικής Τεχνολογίας στο ΓΕΕΘΑ και του ερευνητικού κέντρου «Δημόκριτος», ενώ υψηλές είναι οι προσδοκίες από τη νεοσύστατη Ειδική Γραμματεία Τεχνητής Νοημοσύνης στο υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Να σημειωθεί ότι στη χώρα μας θα λειτουργήσει ένα από τα πρώτα επτά εργοστάσια τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη, με την ονομασία «Φάρος». Εξάλλου, είναι επιβεβλημένη η θεώρηση του Διαστήματος ως πολλαπλασιαστή ισχύος για σκοπούς άμυνας και ασφάλειας (ασφαλείς επικοινωνίες, επιτήρηση γης και συλλογή πληροφοριών) και είναι αξιοσημείωτο ότι η χώρα μας αποκτά ορατό διαστημικό «αποτύπωμα». Τη γενικότερη προσπάθεια τεχνολογικής ανάπτυξης θα βοηθήσει η εμβάθυνση της συνεργασίας με πανεπιστήμια (όπως π.χ. με το τμήμα Αεροδιαστημικής Επιστήμης και Τεχνολογίας στο ΕΚΠΑ). Η σημαντικότερη πρόκληση είναι να απλοποιήσουμε σε έναν βαθμό τις γραφειοκρατικές διαδικασίες και να μετατρέψουμε τις πολλές καλές ιδέες και σχέδια σε παραγωγή ανταγωνιστικών οπλικών συστημάτων και συστημάτων διττής χρήσης, που θα καλύψουν τις εθνικές ανάγκες, αλλά θα πωληθούν και σε άλλες χώρες.
– Η Γ.Γ. Εθνικής Ασφαλείας αποτελεί εξέλιξη των τελευταίων ετών και θεσμοθετήθηκε από τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Τι πρέπει να γίνει ώστε αυτή η δομή να επιβιώσει ανεξαρτήτως κυβερνήσεων στις επόμενες δεκαετίες;
– Η επιβίωση του εν λόγω θεσμού προϋποθέτει επαρκή πολιτική συναίνεση. Αυτή μπορεί να εξασφαλιστεί μόνο αν η Γ.Γ. Εθνικής Ασφαλείας πείσει για τη χρησιμότητά της. Τα ταυτοτικά στοιχεία της είναι τα ακόλουθα: Η Γ.Γ. Εθνικής Ασφαλείας είναι ένα πρότζεκτ σε εξέλιξη. Στοχεύει στη διευκόλυνση της διυπουργικής συνεργασίας και τη σύνθεση απόψεων, σε ρόλο έντιμου διαμεσολαβητή. Στηρίχτηκε σε βέλτιστες πρακτικές σημαντικού αριθμού χωρών, απόλυτα προσαρμοσμένες, όμως, στις ελληνικές ανάγκες και ιδιαιτερότητες. Το οργανωτικό μοντέλο είναι μικρό και ευέλικτο (σε πλήρη ανάπτυξη δεν θα ξεπερνάει τα 25-30 άτομα) και στελεχώνεται στη συντριπτική πλειονότητα από στελέχη υπουργείων και υπηρεσιών με απόσπαση στη Γ.Γ., τα οποία έχουν επιλεγεί με απόλυτα αξιοκρατικά κριτήρια. Δίδεται ιδιαίτερη σημασία στην επίγνωση της κατάστασης και στον ρόλο των πληροφοριών και θα στηριχθεί στην αξιοποίηση εξελίξεων στην τεχνητή νοημοσύνη, με έμφαση στην ταχεία ανάλυση μεγάλου όγκου πληροφοριών και δεδομένων και την υποστήριξη στη λήψη αποφάσεων. Επίσης, αξιοποιούνται συστηματικά οι επαφές με συμβούλους Εθνικής Ασφαλείας σε χώρες ενδιαφέροντος. Τέλος, ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο μπορούν να αποτελέσουν οι ασκήσεις επί χάρτου με τη συμμετοχή της πολιτικής ηγεσίας. Η προσωπική μου φιλοδοξία και ευχή είναι να παραδώσω στον επόμενο επικεφαλής τη Γενική Γραμματεία Εθνικής Ασφαλείας στην καλύτερη δυνατή κατάσταση και εκείνος ή εκείνη να έχει επαρκή πολιτική στήριξη για να την αναπτύξει περαιτέρω έτσι ώστε να έχει μια συνεχή και αποτελεσματική συμβολή στην ελληνική εθνική ασφάλεια.
