Οι πρόσφατες εξελίξεις στις συμφωνίες με τη Mercosur, την Ινδία και την Αυστραλία αποτυπώνουν ακριβώς αυτή τη διπλή προσέγγιση. Οι Βρυξέλλες εμφανίζονται πρόθυμες να δώσουν ελεγχόμενη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά για ορισμένα γεωργικά προϊόντα, αλλά ταυτόχρονα επιδιώκουν πιο ευνοϊκούς όρους για την εξαγωγή ευρωπαϊκών κρασιών και την προστασία των ονομασιών προέλευσής τους.
Η πιο έντονη αντίδραση μέχρι στιγμής έχει προκληθεί από τη συμφωνία με τις χώρες της Mercosur, δηλαδή την Αργεντινή, τη Βραζιλία, την Παραγουάη και την Ουρουγουάη. Εκεί, ο βασικός φόβος των Ευρωπαίων παραγωγών αφορά την αύξηση των εισαγωγών κρέατος από τη Νότια Αμερική σε χαμηλότερες τιμές, κάτι που θα μπορούσε να πιέσει σημαντικά τους ντόπιους κτηνοτρόφους. Η συμφωνία προβλέπει σημαντικές ποσοστώσεις για βοδινό, χοιρινό και πουλερικά, γεγονός που έχει ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, αλλά και καθυστερήσεις στην πορεία επικύρωσής της.
Παράλληλα, αυτή ακριβώς η πίεση από τον πρωτογενή τομέα εξηγεί γιατί η ΕΕ προσπαθεί να ισορροπήσει τις παραχωρήσεις της με ισχυρά ανταλλάγματα σε άλλους κλάδους. Και σε αυτό το σημείο το κρασί αποκτά ξεχωριστή βαρύτητα. Δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα ακόμη εξαγώγιμο προϊόν, αλλά ως μέρος της οικονομικής και πολιτιστικής ταυτότητας της Ευρώπης.
Στη συμφωνία με την Ινδία, αυτό γίνεται ιδιαίτερα σαφές. Η ινδική αγορά παραμένει δύσκολη και ιδιαίτερα προστατευμένη, ειδικά στον αγροτικό τομέα. Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι διαπραγματευτές κατάφεραν να πετύχουν κάτι που για τον κλάδο του οίνου θεωρείται ουσιαστικής σημασίας: τη σημαντική μείωση των δασμών στο κρασί. Οι δασμοί για τα κρασιά υψηλής ποιότητας προβλέπεται να υποχωρήσουν από το εξαιρετικά υψηλό 150% στο 20%, ενώ για τα κρασιά μεσαίας κατηγορίας θα μειωθούν στο 30% μέσα στα επόμενα επτά χρόνια.
Εν συνεχεία, για τον ευρωπαϊκό αμπελοοινικό τομέα, αυτή η εξέλιξη μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική. Η Ινδία είναι μια τεράστια αγορά με αναπτυσσόμενη μεσαία τάξη και αυξανόμενο ενδιαφέρον για προϊόντα με διεθνές κύρος. Αν οι δασμοί μειωθούν όπως προβλέπεται, τα ευρωπαϊκά κρασιά θα αποκτήσουν πολύ καλύτερες προϋποθέσεις πρόσβασης σε ένα κοινό που μέχρι σήμερα παρέμενε σε μεγάλο βαθμό εκτός εμβέλειας λόγω κόστους. Με απλά λόγια, η ΕΕ επιχειρεί να μετατρέψει το κρασί σε έναν από τους βασικούς ωφελημένους των νέων εμπορικών ανοιγμάτων της.
Αντίστοιχα, η συμφωνία με την Αυστραλία δεν αφορά μόνο τους δασμούς ή τις ποσοστώσεις σε αγροτικά προϊόντα. Έχει ιδιαίτερη σημασία και για την προστασία των ευρωπαϊκών γεωγραφικών ενδείξεων. Περισσότερες από 1.600 ευρωπαϊκές ονομασίες που σχετίζονται με κρασί και οινοπνευματώδη ποτά αποκτούν ενισχυμένη προστασία, ενώ ενσωματώνονται και δεκάδες νέες ονομασίες από κράτη μέλη της ΕΕ.
Ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία των διαπραγματεύσεων ήταν το Prosecco. Η χρήση του όρου είχε εξελιχθεί σε πεδίο αντιπαράθεσης, καθώς Αυστραλοί παραγωγοί τον χρησιμοποιούσαν για κρασιά που συνδέονταν με τοπική ποικιλία. Η συμφωνία προβλέπει ότι η ονομασία θα μπορεί να συνεχίσει να χρησιμοποιείται μόνο στην εσωτερική αυστραλιανή αγορά και όχι στις εξαγωγές, οι οποίες θα πρέπει να σταματήσουν μέσα σε μία μεταβατική περίοδο. Πρόκειται για μια εξέλιξη με σαφές συμβολικό αλλά και εμπορικό βάρος, καθώς δείχνει ότι η Ευρώπη επιμένει να προστατεύει όχι μόνο το ίδιο το προϊόν, αλλά και την ονομασία, την ιστορία και τη φήμη που το συνοδεύουν.
Αυτό είναι και το βασικό νόημα της ευρωπαϊκής στρατηγικής γύρω από το κρασί. Η Ένωση θεωρεί ότι ο οίνος, η Champagne, το Prosecco και γενικότερα οι κατοχυρωμένες ευρωπαϊκές ονομασίες αποτελούν κεφάλαιο διεθνούς κύρους. Δεν πρόκειται απλώς για εξαγωγές με οικονομικό ενδιαφέρον, αλλά για προϊόντα που ενισχύουν την εικόνα της Ευρώπης στις παγκόσμιες αγορές και δημιουργούν υπεραξία για ολόκληρες περιφέρειες.
Την ίδια στιγμή, όμως, το άλλο σκέλος αυτής της πολιτικής δεν παύει να προκαλεί ανησυχία. Οι ευρωπαϊκές αγροτικές οργανώσεις εκφράζουν αμφιβολίες για το κατά πόσο οι ρήτρες διασφάλισης και οι αμυντικοί μηχανισμοί μπορούν στην πράξη να προστατεύσουν αποτελεσματικά τους παραγωγούς σε περίπτωση διαταραχής της αγοράς. Όπως επισημαίνουν, η απόδειξη της ζημίας από τις εισαγωγές παραμένει συχνά μια δύσκολη και χρονοβόρα διαδικασία.
Έτσι, το μήνυμα που βγαίνει από τις τελευταίες συμφωνίες είναι σαφές. Η ΕΕ αποδέχεται περιορισμένες παραχωρήσεις σε ευαίσθητους τομείς, αλλά ζητά ισχυρά ανταλλάγματα εκεί όπου διαθέτει ξεκάθαρο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Και ανάμεσα σε όλα τα ευρωπαϊκά προϊόντα, το κρασί φαίνεται να έχει προνομιακή θέση.
Τέλος, όσον αφορά το νέο εμπορικό τοπίο που διαμορφώνεται, ο ευρωπαϊκός οίνος δεν λειτουργεί απλώς ως εξαγώγιμο αγαθό. Λειτουργεί ως εργαλείο επιρροής, ως φορέας ταυτότητας και ως ένας από τους πιο ισχυρούς πρεσβευτές της ευρωπαϊκής ποιότητας στο εξωτερικό. Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί, σε κάθε νέα συμφωνία, οι Βρυξέλλες μπορεί να διαπραγματεύονται για το κρέας, αλλά φροντίζουν πάντα να έχουν το κρασί στην πρώτη γραμμή.
