Την ώρα που ο κόσμος δεν είχε ακόμη προλάβει να χωνέψει την αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα και τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο, με επίκληση στη δημοκρατία και την καταπολέμηση των ναρκωτικών, ο Ντόναλντ Τραμπ μίλησε για το πραγματικό κίνητρό του. Το πετρέλαιο.
«Η πετρελαϊκή παραγωγή στη Βενεζουέλα έχει υποστεί κατάρρευση, ολοκληρωτική κατάρρευση για μεγάλο χρονικό διάστημα. Θα κάνουμε τις πολύ μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες των Ηνωμένων Πολιτειών… να ξοδέψουν δισεκατομμύρια δολάρια, να επισκευάσουν την άσχημα κατεστραμμένη υποδομή… και να αρχίσουν να βγάζουν χρήματα για τη χώρα».
Εκδίκηση ή κάτι άλλο;
Πολλοί είδαν στην ανακοίνωση του Αμερικανού προέδρου την απόφαση να πάρει εκδίκηση. Γιατί, πριν από δεκαοκτώ χρόνια, υπό τον Ούγκο Τσάβες, η Βενεζουέλα εθνικοποίησε το πετρέλαιο και περιουσιακά στοιχεία που ανήκαν σε αμερικανικές και άλλες δυτικές εταιρείες. Ακολούθησαν αγωγές αξίας 60 δισεκατομμυρίων δολαρίων εναντίον της PDVSA, της εθνικής πετρελαϊκής εταιρείας, σε αμερικανικά και διεθνή δικαστήρια. Και στις 16 Δεκεμβρίου, ο Αμερικανός πρόεδρος απαίτησε από τη Βενεζουέλα να επιστρέψει «όλο το πετρέλαιο, τη γη και άλλα περιουσιακά στοιχεία που προηγουμένως μας έκλεψε».
Η θεωρία της εκδίκησης, την οποία ήδη διακινούν μέλη του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, για να δικαιολογήσουν την παράνομη σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο ενέργεια, μοιάζει ωραία. Αλλά δεν είναι επαρκής. Σύμφωνα με τον Economist, o Ντόναλντ Τραμπ έχει μεγαλύτερα σχέδια.
Εξαιτίας υποεπενδύσεων, κακοδιαχείρισης, αλλά και κυρώσεων, η παραγωγή πετρελαίου της Βενεζουέλας έχει μειωθεί κατά δύο τρίτα από τα τέλη της δεκαετίας του 2000. Σήμερα είναι περίπου 1 εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα. Η σκέψη είναι πως αν οι ΗΠΑ κατορθώσουν να εξορύξουν περισσότερο πετρέλαιο, και η Βενεζουέλα θα γίνει πλούσια και οι αμερικανικές τσέπες θα γεμίσουν.
Τάνκερ της Chevron / REUTERS/Isaac Urrutia/File Photo
Η εκτίμηση είναι επίσης ότι η Βενεζουέλα διαθέτει περίπου 300 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου. Δηλαδή το ένα πέμπτο των παγκόσμιων αποθεμάτων σε πετρέλαιο, γεγονός που υποδηλώνει ότι η παραγωγή μπορεί να αυξηθεί περαιτέρω, και για ένα διάστημα. Επίσης, το βαρύ, όξινο αργό πετρέλαιο που διαθέτει η χώρα είναι ακριβώς το είδος στο οποίο τα αμερικανικά διυλιστήρια παρουσιάζουν χρόνια έλλειψη. Και τώρα αυτό έχει γίνει έντονο, καθώς οι σχέσεις ΗΠΑ-Καναδά, από τον οποίο το προμηθεύεται, είναι τεταμένες.
Καλό το πετρέλαιο, αλλά…
Παρ’ όλα αυτά, τα σχέδια του Ντόναλντ Τραμπ δεν έγιναν δεκτά με μεγάλο ενθουσιασμό από τις αμερικανικές πετρελαϊκές. Καμία δεν έσπευσε να δηλώσει υποψηφιότητα να «επενδύσει» στη Βενεζουέλα.
Οι λόγοι είναι πολλοί. Βραχυπρόθεσμα, η παραγωγή αργού πετρελαίου της Βενεζουέλας είναι πιο πιθανό να μειωθεί παρά να ανακάμψει. Οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει εμπάργκο στις αποστολές με πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα από τον Δεκέμβριο, για δεξαμενόπλοια που βρίσκονται στη μαύρη λίστα. Στη συνέχεια, κατέσχεσε ένα από αυτά. Έκτοτε, οι εξαγωγές έχουν μειωθεί κατακόρυφα. Πετρέλαιο, σε τεράστιες ποσότητες, παραμένει εγκλωβισμένο σε αδρανή δεξαμενόπλοια.
Ταυτόχρονα, λόγω των κυρώσεων προς τη Ρωσία, η Βενεζουέλα έχει επίσης έλλειψη νάφθας. Πρόκειται για αραιωτικό, το οποίο χρειάζεται για να καταστήσει το εξαιρετικά θολό αργό πετρέλαιο μεταφερόμενο. Αν δεν αρθεί ο αποκλεισμός, η παραγωγή της Βενεζουέλας θα πρέπει να περιοριστεί περαιτέρω, ίσως σε λιγότερο από 700.000 βαρέλια την ημέρα.
Η παραγωγή μπορεί να ανακάμψει σε λίγους μήνες. Υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρξει ομαλή πολιτική μετάβαση και θα αρθούν οι αμερικανικές κυρώσεις στη Βενεζουέλα. Και πως θα γίνουν βασική συντήρηση και επισκευές. Τότε, η παραγωγή σε πετρέλαιο θα μπορούσε να φτάσει τα 1,2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μέχρι το τέλος του 2026. Αλλά, σύμφωνα με την Kpler, εταιρεία δεδομένων, η ποσότητα αυτή θα ήταν αρκετά χαμηλότερη από τη μέγιστη δυνητική παραγωγή της χώρας. Και θα άφηνε τη Βενεζουέλα λίγο πίσω από τη Λιβύη, που είναι η 18η μεγαλύτερη παραγωγός στον κόσμο.
Τρία προβλήματα
Για να αντλήσει περισσότερο πετρέλαιο η Βενεζουέλα, επισημαίνει ο Economist, θα πρέπει να ξεπεράσει τρία προβλήματα: την έντονη ανάγκη για κεφάλαια, την έλλειψη εργατικού δυναμικού και την κορεσμένη παγκόσμια αγορά.
Σύμφωνα με την εταιρεία συμβούλων Rystad Energy, θα απαιτηθούν 110 δισ. σε κεφαλαιουχικές δαπάνες για να επαναφέρουν την παραγωγή της χώρας στο επίπεδο που ήταν πριν από 15 χρόνια. Το ποσό αυτό είναι διπλάσιο από αυτό που επένδυσαν συνολικά οι μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες της Αμερικής παγκοσμίως το 2024.
Η αμερικανική Chevron, η οποία είναι ήδη παρούσα στη Βενεζουέλα και εξάγει περίπου 200.000 βαρέλια την ημέρα στην Αμερική βάσει απαλλαγής από τις κυρώσεις, μπορεί κάλλιστα να επεκτείνει τις δραστηριότητές της. Οι υπόλοιπες όμως, δεν έχουν ξεχάσει τι συνέβη στο παρελθόν. Εξ ου και η έως τώρα σιωπή τους. Συνεπώς, η επιτυχία των σχεδίων του Ντόναλντ Τραμπ για το πετρέλαιο δεν είναι εγγυημένη.
Επίσης, σύμφωνα με τον Ζαν-Φρανσουά Λαμπέρ, σύμβουλο, ούτε οι χρηματιστές που ασχολούνται με τα εμπορεύματα, δείχνουν να ενδιαφέρονται. Οι τράπεζες και οι ασφαλιστικές εταιρείες, οι οποίες θα χρειάζονταν για τη χρηματοδότηση και την εξασφάλιση των αποστολών, θα αργήσουν ακόμη περισσότερο να επιστρέψουν στη Βενεζουέλα.
Επιπλέον, η βιομηχανία έχει υποστεί τα τελευταία χρόνια τεράστια διαρροή εγκεφάλων. Δεκάδες χιλιάδες εξειδικευμένοι εργαζόμενοι στο πετρέλαιο, από μηχανικούς μέχρι γεωλόγους, έχουν εγκαταλείψει τη χώρα. Η PDVSA διοικείται πλέον σε μεγάλο βαθμό από τις ένοπλες δυνάμεις. Για να σχηματίσει βιώσιμες κοινοπραξίες με δυτικές εταιρείες, η εταιρεία των 70.000 εργαζομένων θα πρέπει να αναμορφωθεί. Μπορεί να μην είναι σε θέση να χρησιμεύσει ως βιώσιμος εταίρος για πολλά χρόνια.
Τέλος, ό,τι επιπλέον πετρέλαιο μπορεί να αντλήσει η Βενεζουέλα θα εισρεύσει σε μια κορεσμένη αγορά. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας αναμένει ότι η παγκόσμια προσφορά αργού θα ξεπεράσει τη ζήτηση τουλάχιστον μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Αιτία, η ισχυρή παραγωγή σε χώρες όπως η Βραζιλία, η Γουιάνα και οι ΗΠΑ, σε συνδυασμό με την αναιμική αύξηση της ζήτησης. Πολλοί αναλυτές αναμένουν ότι τα πλεονάσματα θα μειώσουν τις παγκόσμιες τιμές πετρελαίου προς τα 50 δολάρια το βαρέλι. Μπορεί και χαμηλότερα. Η τιμή αυτή είναι χαμηλότερη από την ελάχιστη που παίρνει το πετρέλαιο της Βενεζουέλας σήμερα.
Και ένα αισιόδοξο σενάριο
Σύμφωνα με την Kpler, το πιο αισιόδοξο σενάριο προβλέπει ότι η παραγωγή της Βενεζουέλας μπορεί να αυξηθεί σε 1,7-1,8 εκατ. βαρέλια την ημέρα έως το 2028. Αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει μια αξιοσημείωτη αναδιάρθρωση των εμπορικών ροών. Τα αμερικανικά διυλιστήρια είναι πιθανό να δουν κάποια επιπλέον ποσότητα σε πετρέλαιο.
Η Κούβα, που αγόραζε πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα με ευνοϊκούς όρους, θα στραφεί στο Μεξικό και τη Ρωσία για βοήθεια. Τα διυλιστήρια της Κίνας, τα οποία αγόραζαν το μεγαλύτερο μέρος των προμηθειών της Βενεζουέλας με έκπτωση, ενδέχεται να αποκοπούν από το εμπόριο. Ίσως οι κρατικές πετρελαϊκές εταιρείες της να μειώσουν και την τοπική τους παρουσία.
Αλλά όλα αυτά θα μπορούσαν να ωφελήσουν τις ΗΠΑ μόνο οριακά. Συνεπώς, η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο μπορεί να ήταν ταχεία και θεαματική, αλλά δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο για τις οικονομικές απολαβές.
