Ποιός θα περίμενε ότι η κατά πλειονότητα σουνιτική Τουρκία θα υπερασπιζόταν το κατά πλειονότητα σιιτικό Ιράν, με το οποίο έχει εντελώς διαφορετικά συμφέροντα σε Συρία, Ιράκ και Λίβανο και όχι μόνο. Αρκετοί που παρακολουθούν τις εξελίξεις, καθώς η Άγκυρα έχει πολλούς καλούς λόγους να μην θέλει εξωτερικές επεμβάσεις και κατάρρευση του Ιράν λόγω των μαζικών διαδηλώσεων.
Μεγάλα τμήματα το ιρανικού έχουν βγει στους δρόμους, καθώς οι οικονομικές συνθήκες έχουν επιδεινωθεί στη χώρα, σε μεγάλο βαθμό των των δυτικών κυρώσεων
Την ίδια στιγμή όμως, Τελ Αβίβ και Ουάσιγκτον καραδοκούν «δουλεύοντας» σχέδια για ταυτόχρονα πλήγματα εναντίον του Ιράν, όσο η κυβέρνηση προσπαθεί να διαχειριστεί –ακόμα και βίαια- τη λαϊκή οργή.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ «είναι έτοιμες να βοηθήσουν» τους Ιρανούς, κραδαίνοντας την απειλή μιας στρατιωτικής επέμβασης. «Αν σκοτώσουν διαδηλωτές, θα αντιμετωπίσουν κόλαση», έγραψε σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Σύμφωνα με τους New York Times που επικαλούνται Αμερικανούς αξιωματούχους, ο Τραμπ εξετάζει τόσο διπλωματικές όσο και στρατιωτικές επιλογές όσον αφορά το Ιράν. Την Τρίτη 13 Ιανουαρίου, το Πεντάγωνο παρουσίασε ευρύτερο φάσμα πιθανών στόχων, περιλαμβάνοντας το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, πέραν των αεροπορικών επιθέσεων των ΗΠΑ που το έπληξαν τον Ιούνιο του 2025 και τις εγκαταστάσεις βαλλιστικών πυραύλων, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, πιο πιθανές επιλογές είναι μια κυβερνοεπίθεση ή μια επίθεση κατά του ιρανικού μηχανισμού εσωτερικής ασφάλειας, ο οποίος χρησιμοποιεί θανατηφόρα βία εναντίον των διαδηλωτών, ανέφερε ο αξιωματούχος.
Σε καμία περίπτωση ανατροπή της κυβέρνησης
Ωστόσο, όλα αυτά η Άγκυρα τα βλέπει με κάτι παραπάνω από σκεπτικισμό, ακόμα και φόβο. Τη Δευτέρα 12 Ιανουαρίου, ο Ομέρ Τσελίκ, εκπρόσωπος του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP), δήλωσε ότι η Τουρκία αναγνωρίζει το βάθος των εσωτερικών προβλημάτων του Ιράν, αλλά προειδοποίησε ενάντια σε κάθε εξωτερική παρέμβαση.
«Η λύση σε αυτά τα προβλήματα πρέπει να προέλθει … μέσω της ίδιας της εθνικής βούλησης του ιρανικού κράτους», δήλωσε ο Τσελίκ στους δημοσιογράφους μετά από κομματική συνεδρίαση υπό την προεδρία του Ερντογάν.
Μια βίαιη ανατροπή της ιρανικής κυβέρνησης θα μπορούσε να οδηγήσει στο χάος μια τεράστια χώρα με πολυεθνικό πληθυσμό 90 εκατ. Τα δύο κράτη μοιράζονται σύνορα μήκους άνω των 530 χλμ., με τρία ενεργά σημεία διέλευσης, γεγονός που καθιστά το Ιράν βασική πύλη για το εμπόριο και τη διαμετακόμιση.
«Η Άγκυρα ανησυχεί για την αποσταθεροποίηση του Ιράν γενικά, όχι ειδικά για το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας, και για την πιθανή διολίσθηση της χώρας στο χάος», εξήγησε Σερχάν Αφατζάν, πρόεδρος του Κέντρου Ιρανικών Μελετών στην Άγκυρα, προσθέτοντας ότι «αποφεύγει ενέργειες που θα μπορούσαν να ανοίξουν τον δρόμο για ένα τέτοιο ενδεχόμενο».
Κατά τον Αφατζάν, η Άγκυρα δεν μπορεί να πάρει θέση που η Τεχεράνη θα μπορούσε να εκλάβει ως ευθυγράμμιση με τις ισραηλινές και αμερικανικές εκκλήσεις για ανατροπή της κυβέρνησης, κάτι που δεν έχει πράξει ούτε στο παρελθόν.
Διαχείριση των προβλημάτων όχι κατάρρευση
Το Σάββατο 10 Ιανουαρίου, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν ανέφερε ότι το Ιράν πληρώνει το τίμημα των φιλόδοξων περιφερειακών και παγκόσμιων πολιτικών του τα τελευταία 30 χρόνια, οι οποίες οδήγησαν σε σκληρές δυτικές οικονομικές κυρώσεις. Πρόσθεσε ότι το Ιράν διαθέτει έναν νέο, ζωντανό και μορφωμένο πληθυσμό που αντιμετωπίζει οικονομικές και καθημερινές δυσκολίες. Οι διαδηλώσεις, όπως είπε, «στέλνουν ένα πολύ ισχυρό μήνυμα στο καθεστώς». «Είμαι βέβαιος ότι το καθεστώς θα το καταλάβει», πρόσθεσε.
Ωστόσο, ο Φιντάν δεν αναμένει [δεν θέλει] κατάρρευση της ιρανικής κυβέρνησης ως αποτέλεσμα αυτών των διαδηλώσεων, χαρακτηρίζοντάς τες μικρότερης κλίμακας από το κίνημα διαμαρτυρίας του 2022. Υπενθυμίζεται ότι στη διάρκεια 12ήμερου πολέμου μεταξύ Ιράν και Ισραήλ τον Ιούνιο του 2025, η Τουρκία ανησύχησε για ενδεχόμενη εισροή προσφύγων από το Ιράν.
Τότε, η Τουρκία είχε ενισχύσει τα σύνορα, στέλνοντας ανεπίσημα το μήνυμα ότι δεν θα ήταν τόσο φιλόξενη όσο κατά τη διάρκεια του συριακού εμφυλίου πολέμου, που οδήγησε τη χώρα να φιλοξενήσει 4-5 εκατ. Σύρους πρόσφυγες.
«Το κόστος που θα μπορούσε να επιβάλει η αστάθεια στο Ιράν στην Τουρκία υπερβαίνει ζητήματα συνοριακής ασφάλειας, όπως η μετανάστευση ή η διακίνηση ναρκωτικών», πρόσθεσε ο Τζανέρ. «Παρά την υποβόσκουσα ένταση και τον ανταγωνισμό στις σχέσεις Ιράν–Τουρκίας, η διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας και της σταθερότητας του Ιράν αποτελεί προτεραιότητα για την Τουρκία», δήλωσε ο Μουσταφά Τζανέρ, αναλυτής για το Ιράν και την περιοχή, συνδεδεμένος με το think tank SETA.
Φόβος για Ισραήλ – «Αυτό θέλει η Μοσάντ»
Στην Άγκυρα, εξάλλου είναι πεπεισμένοι ότι το Ισραήλ -ο μεγαλύτερος εχθρός στην περιοχή και αντικειμενικά παράγοντας αποσταθεροποίησης- θα εκμεταλλευτεί την λαϊκή οργή για να πλήξει ή να καταστρέψει το Ιράν.
«Η Μοσάντ δεν το κρύβει, καλούν τον ιρανικό λαό να εξεγερθεί κατά του καθεστώτος», είπε ο Φιντάν, σημειώνοντας ότι δεν αναμένει να προκύψει το αποτέλεσμα που επιθυμεί το Ισραήλ -δηλαδή η ανατροπή της ιρανικής κυβέρνησης- ως συνέπεια των διαδηλώσεων.
«Είναι επίσης γεγονός ότι οι διαδηλώσεις χειραγωγούνται από τους αντιπάλους του Ιράν στο εξωτερικό. Ναι, αυτή είναι η πραγματικότητα. Η Μοσάντ δεν το κρύβει· καλούν τον ιρανικό λαό να εξεγερθεί κατά του καθεστώτος μέσω των δικών τους διαδικτυακών και λογαριασμών στο Twitter», δήλωσε.
Υποστηρίζοντας ότι το Ισραήλ επιδιώκει να εργαλειοποιήσει την αναταραχή ώστε να προωθήσει αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, ο Ομέρ Τσελίκ, συμπλήρωσε: «Βλέπουμε και προβλέπουμε ότι παρεμβάσεις που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο των στόχων του Ισραήλ θα οδηγήσουν σε μεγαλύτερες κρίσεις και βαθύτερη αναταραχή».
Ο Αφατζάν ανέφερε επίσης ότι η Άγκυρα αισθάνεται άβολα με τη στάση αποσταθεροποίησης που υιοθετεί το Ισραήλ στην περιοχή.
Ο κουρδικός παράγοντας
Φυσικά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το Τουρκία και Ιράν διαθέτουν κουρδικό πληθυσμό, εκ των οποίων 8 εκατομμύρια ζουν στο Ιράν κοντά στα τουρκικά σύνορα.
Η Τουρκία επί του παρόντος, αν και διαχειρίζεται από το 2024 τις διαφορές της με το εγχώριο Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK), ωστόσο, στη Συρία οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) δεν έχουν ακόμα ενσωματωθεί στην φιλοτουρκική κυβέρνηση της Δαμασκού. Έτσι, με αυτή την κατάσταση στα χέρια της, η Τουρκία έχει απέναντί της και το Κόμμα Ελεύθερης Ζωής του Κουρδιστάν (PJAK), το ιρανικό παρακλάδι του PKK, το οποίο αναπτύσσει ένοπλη δραστηριότητα στα ιρανοϊρακινά σύνορα.
«Για να διασφαλιστεί ότι οι επιχειρήσεις της Τουρκίας στη Συρία και το Ιράκ, με επίκεντρο το PKK, δεν θα διαταραχθούν, είναι απαραίτητο να αποτραπεί η ενίσχυση στοιχείων όπως το PJAK, που επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν την αναταραχή στο Ιράν και να επεκτείνουν την επιρροή τους», δήλωσε ο Τζανέρ.
«Πράγματι, η ταχεία κλιμάκωση των διαδηλώσεων σε βία σε περιοχές που κατοικούνται από κουρδικές, βαλούχικες και αραβικές μειονότητες στο Ιράν, μαζί με την οργανωμένη δραστηριότητα που παρατηρείται επί τόπου, δείχνει ότι οι ανησυχίες της Τουρκίας επί του θέματος δεν είναι αβάσιμες», πρόσθεσε.
Τι προτείνει η Τουρκία
Για την Τουρκία, η ιρανική κυβέρνηση πρέπει να επιδιώξει μια επανεκκίνηση των σχέσεών της με τη Δύση. «Υποστηρίζουμε μια συμφωνία με το Ιράν, που θα περιλαμβάνει πρωτίστως βασικούς παράγοντες, ιδιαίτερα τους Αμερικανούς, και θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια κατάσταση αμοιβαίου οφέλους, διότι η σταθερότητα της περιοχής εξαρτάται από αυτό», δήλωσε ο Φιντάν.
Πρόσθεσε ότι το Ιράν πρέπει πλέον να εισέλθει σε μια «πολύ ειλικρινή συμφιλίωση και συνεργασία» με τους περιφερειακούς του γείτονες.
«Το Ιράν πραγματικά χρειάζεται να καταβάλει μια ειλικρινή προσπάθεια προς αυτή την κατεύθυνση. Πρέπει να μπορέσουμε να φτάσουμε σε ένα κοινό έδαφος όπου να συγκλίνουν οι αλήθειες όλων», είπε.
Ο Φιντάν πρόσθεσε ότι ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα μπορούσε να διαδραματίσει ρόλο στο να βοηθήσει το Ιράν να αναπροσαρμόσει τις σχέσεις του με την περιοχή.
Με πληροφορίες από Middle East Eye, Al Monitor
