Τραμπ και Ιράν: Επίδειξη ισχύος ή αλλαγή ατζέντας; – Τα στενά στρατιωτικά περιθώρια των ΗΠΑ

Παρότι η απροβλεψιμότητα αποτελεί σταθερό γνώρισμα της σημερινής αμερικανικής προεδρίας, τα δεδομένα που προκύπτουν από τις εξελίξεις των τελευταίων μηνών —και ιδίως από τις προηγούμενες εμπλοκές του Τραμπ με το Ιράν— καταδεικνύουν ότι τα στρατιωτικά περιθώρια της Ουάσιγκτον στον Περσικό Κόλπο είναι περιορισμένα και συνοδεύονται από σημαντικά ρίσκα, σύμφωνα με το CNNi.

Η σταδιακή ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε ξεκάθαρες επιλογές δράσης.

Αντιθέτως, η συγκυρία φέρνει τον Λευκό Οίκο αντιμέτωπο με ένα εξασθενημένο αλλά ακόμη επικίνδυνο ιρανικό καθεστώς, καθιστώντας κάθε πιθανή απόφαση περισσότερο περίπλοκη.

Τι σηματοδοτεί η αυξημένη συγκέντρωση στρατιωτικών δυνάμεων των ΗΠΑ στον Περσικό

Η συγκέντρωση αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων στα ανοικτά και γύρω από τις ιρανικές ακτές εξελίσσεται με αργό και προβλέψιμο τρόπο. Ο Τραμπ έχει προαναγγείλει πιθανή στρατιωτική δράση εδώ και περίπου 19 ημέρες, από τότε που ανήρτησε το μήνυμα «HELP IS ON ITS WAY» και ακύρωσε συναντήσεις με Ιρανούς αξιωματούχους, επικαλούμενος τη βίαιη καταστολή και τη σφαγή διαδηλωτών. Εκείνη την περίοδο, οι ΗΠΑ δεν διέθεταν επαρκή στρατιωτική ισχύ στην περιοχή για μια μεγάλης κλίμακας επίθεση. Η εικόνα αυτή αλλάζει σταδιακά.

Κατά την επίθεση του Ιουνίου στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, στην περιοχή βρίσκονταν δύο ομάδες αεροπλανοφόρων, περισσότερο ως αποτρεπτικός παράγοντας έναντι πιθανών ιρανικών αντιποίνων, παρά για άμεση συμμετοχή στην επιχείρηση.

Σήμερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν μία ομάδα αεροπλανοφόρου και πληθώρα άλλων μέσων, τα περισσότερα από τα οποία είναι εύκολα εντοπίσιμα μέσω ανοικτών πηγών.

Η συγκέντρωση αυτή έχει στερήσει από το Πεντάγωνο το στοιχείο του αιφνιδιασμού, αν και αυτό ενδέχεται να μην έχει καθοριστική σημασία. Το ιρανικό καθεστώς βρίσκεται σε αυξημένη επιφυλακή εδώ και επτά μήνες, μετά τη 12ήμερη, ευρείας κλίμακας και ιδιαίτερα καταστροφική επίθεση του Ισραήλ.

Παρότι το Ιράν έχει πιθανότατα ανακάμψει σε κάποιο βαθμό, τα αποθέματα πυραύλων του και η δομή διοίκησής του παραμένουν αποδυναμωμένα. Ο Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με έναν εξασθενημένο αντίπαλο — γεγονός που δεν απλοποιεί τις επιλογές του, αλλά ενδέχεται να τις καθιστά πιο σύνθετες.

Το αβέβαιο τοπίο μετά τον Χαμενεΐ

Ένα πρώτο δίδαγμα από τις εξελίξεις του Ιανουαρίου είναι ότι ενδέχεται να μη συμβεί απολύτως τίποτα. Πολλές αναλύσεις των ηχηρών —και νομικά αμφισβητήσιμων— δηλώσεων του Τραμπ για τη Γροιλανδία υποστήριζαν ότι είχε εγκλωβιστεί σε μια κατάσταση που απαιτούσε δράση. Ωστόσο, η υποτιθέμενη «αδιάλλακτη» στάση του κατέρρευσε σχεδόν ακαριαία, ταχύτερα απ’ όσο ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, θα μπορούσε να ψιθυρίσει τη λέξη «Daddy».

Στην περίπτωση του 47ου προέδρου των ΗΠΑ, το θέαμα συχνά φαίνεται να είναι αυτοσκοπός. Ανακοίνωσε μέσω Truth την «σύλληψη» του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, σε 74 λέξεις· έκανε πίσω στο ζήτημα της Γροιλανδίας με μια εξίσου σύντομη ανάρτηση. Και για τέταρτη φορά μέσα σε έναν μήνα, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί κάθε νέα του ανάρτηση για να διαπιστώσει αν, αυτή τη φορά με το Ιράν, πρόκειται για FAFO ή για TACO.

Εάν ο Τραμπ θεωρήσει ότι οφείλει να προχωρήσει σε στρατιωτική δράση, η πορεία είναι δύσβατη. Τα περιορισμένα, στοχευμένα πλήγματα συνάδουν με το μοτίβο προηγούμενων προεδρικών αποφάσεων. Όταν επιλέγει τη στρατιωτική οδό —παρά την επιφύλαξη της βάσης του America First— οι επιχειρήσεις του χαρακτηρίζονται συνήθως από εντυπωσιακή εκτέλεση και μια φαινομενικά ψύχραιμη εκτίμηση των κινδύνων.

Η «σύλληψη» του Μαδούρο, η δολοφονία του επικεφαλής της Δύναμης Κουντς, Κασέμ Σουλεϊμανί, και τα πλήγματα κατά του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος βασίστηκαν σε σωστή αξιολόγηση της αδυναμίας των αντιπάλων να αμυνθούν ή να απαντήσουν αποτελεσματικά. Και στις τρεις περιπτώσεις, η αμερικανική στρατιωτική υπεροχή επιδείχθηκε μέσα σε ένα σύντομο αλλά ισχυρό χρονικό παράθυρο: έναν και μόνο ειδησεογραφικό κύκλο έντονης δράσης, με ελάχιστη μέριμνα για την επόμενη ημέρα.

Παρά τους ισχυρισμούς του Τραμπ ότι οι ΗΠΑ θα «διοικούσαν» τη Βενεζουέλα μετά τον Μαδούρο, δεν υπήρξε ποτέ συγκεκριμένο σχέδιο, πέρα από τη διατήρηση πίεσης στην ίδια κυβερνητική δομή στο Καράκας.

Ο υπουργός Εξωτερικών και στενός του συνεργάτης, Μάρκο Ρούμπιο, έχει παραδεχθεί ανοιχτά ότι η Ουάσιγκτον δεν διαθέτει σαφή εικόνα για το τι θα ακολουθούσε σε περίπτωση απομάκρυνσης του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.

Ένα ενδεχόμενο σενάριο περιορισμένης στρατιωτικής δράσης θα περιλάμβανε πλήγματα κατά όσων απομένουν από την ιρανική ηγεσία: ανώτατα στελέχη των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης ή ακόμη και τον ίδιο τον Χαμενεΐ. Μια τέτοια ενέργεια θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως αντίποινα για τη δολοφονία δεκάδων χιλιάδων διαδηλωτών από το καθεστώς — ανθρώπων τους οποίους ο Τραμπ είχε ενθαρρύνει να εξεγερθούν και να «Κάνουν το Ιράν Μεγάλο Ξανά», αλλά που πλέον φαίνονται λιγότερο κεντρικοί στις απαιτήσεις του προς την Τεχεράνη.

Ωστόσο, οι Φρουροί της Επανάστασης ανασυγκροτήθηκαν ταχύτατα μετά τον 12ήμερο πόλεμο που αποδεκάτισε τις τάξεις τους. Επιπλέον, το τοπίο μετά τον Χαμενεΐ παραμένει εξαιρετικά ασαφές.

Είναι εξαιρετικά απίθανο έναn ηλικιωμένο θεοκράτη να τον διαδεχθεί ένας νέος, φιλελεύθερος δημοκράτης. Το καθεστώς θα συσπειρωθεί για να διασφαλίσει την επιβίωσή του, ενώ κάθε διάδοχος θα πρέπει να επιδείξει έντονο αντιαμερικανισμό για να εξασφαλίσει τη στήριξη της βάσης. Ό,τι ακολουθήσει ενδέχεται να αποδειχθεί χειρότερο, καθώς το ιρανικό σύστημα εξουσίας δεν εξαντλείται σε ένα μόνο πρόσωπο.

Μια εναλλακτική επιλογή θα ήταν νέα πλήγματα κατά των υπολειμμάτων του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, επιλογή που συνάδει με τους διαχρονικούς στόχους της αμερικανικής πολιτικής. Ωστόσο, μια τέτοια κίνηση θα υπονόμευε τις προηγούμενες δηλώσεις του ίδιου του Τραμπ περί επιτυχίας των επιθέσεων του Ιουνίου: γιατί να πληγεί ο ίδιος στόχος δύο φορές, αν η πρώτη επίθεση ήταν επιτυχής;

Η διεύρυνση των πληγμάτων σε στρατιωτικές και κατασταλτικές υποδομές θα μπορούσε θεωρητικά να αποδώσει περισσότερο, αλλά όσο παρατείνεται και επεκτείνεται μια βομβαρδιστική εκστρατεία, τόσο μειώνεται η ακρίβειά της.

Δεκάδες εκατομμύρια Ιρανοί εξαρτώνται οικονομικά από το καθεστώς, ενώ δεκάδες χιλιάδες υπηρετούν στις δυνάμεις ασφαλείας που θα στοχοποιούνταν. Οργή και προσωπικό πένθος σπάνια μεταφράζονται σε αποδοχή γεωπολιτικών αναγκαιοτήτων. Οι ΗΠΑ κινδυνεύουν έτσι να αποξενώσουν ένα σημαντικό τμήμα της ιρανικής κοινωνίας που υποτίθεται ότι επιδιώκουν να προσεταιριστούν, ενισχύοντας τελικά το καθεστώς που θέλουν να αποδυναμώσουν.

Υπαρξιακή δοκιμασία για το ιρανικό καθεστώς

Όσο πιο παρατεταμένη είναι μια στρατιωτική εκστρατεία, τόσο περισσότερο αποκαλύπτονται τα όριά της. Οι ηγέτες του Ιράν αντιλαμβάνονται ότι πρόκειται για μια υπαρξιακή στιγμή για τη θεοκρατία τους και θα συνεχίσουν να θέτουν την επιβίωσή της πάνω από κάθε άλλη προτεραιότητα.

Η προοπτική παράδοσης μέσα από τα καπνίζοντα ερείπια της Τεχεράνης παραμένει εξαιρετικά απίθανη: πρόκειται για μια βίαιη και αδίστακτη ελίτ, με ελάχιστους πλέον συμμάχους και με την πλάτη στον τοίχο.

Παράλληλα, παραμένει διαδεδομένη η πλάνη ότι ένα καθεστώς μπορεί να καταρρεύσει αποκλειστικά μέσω βομβαρδισμών, μια αντίληψη που ο Λευκός Οίκος φάνηκε να αποδέχεται μετά τη «σύλληψη» του Μαδούρο, όταν ενθάρρυνε την αντιπρόεδρό του, Ντέλσι Ροντρίγκες, να αναλάβει την εξουσία.

Σήμερα, ο Τραμπ δεν διαθέτει τον απαραίτητο στρατιωτικό εξοπλισμό στην περιοχή για να υποστηρίξει εβδομάδες εντατικών πληγμάτων. Παράλληλα, φαίνεται να στερείται και της πολιτικής βούλησης για μια πραγματική ανατροπή μέσω αποστολής χερσαίων δυνάμεων — μια τεράστια επιχείρηση που θα απαιτούσε χρόνια, αντίστοιχη με την προετοιμασία που προηγήθηκε της εισβολής στο Ιράκ το 2003.

Καθώς οι μακροπρόθεσμες επιλογές είναι δυσμενείς, ο Τραμπ βρίσκεται ενώπιον της γνώριμης επιλογής: αλλαγή ατζέντας ή μια σύντομη, εντυπωσιακή επίδειξη στρατιωτικής ισχύος. Ενδέχεται να επιλέξει το δεύτερο, εκτιμώντας ότι το Ιράν είναι αποδυναμωμένο.

Ωστόσο, η επιτυχία των τριών προηγούμενων αιφνιδιαστικών επιχειρήσεων —δύο κατά του Ιράν και μίας κατά της Βενεζουέλας— ενδέχεται να οδηγήσει σε υπερβολική αυτοπεποίθηση και λανθασμένους υπολογισμούς.

Η απώλεια ακόμη και λίγων Αμερικανών στρατιωτών από ιρανικό πύραυλο ή drone θα μπορούσε να σύρει τις ΗΠΑ σε μήνες κλιμακούμενων αντιποίνων, δημιουργώντας ένα νέο βάρος εξωτερικής εμπλοκής για έναν πρόεδρο που αυτοπροσδιορίζεται ως πρόεδρος της ειρήνης, σε αντίθεση με τη βάση του MAGA.

Έτσι, οι επιλογές πέρα από ένα ταχύ και περιορισμένο πλήγμα περιορίζονται δραστικά: μια δύσκολη έξοδος ή απλώς αλλαγή θέματος. Οι έξοδοι είναι ελάχιστες, καθώς το ιρανικό καθεστώς επιμένει στη σύγκρουση.

Η εξωτερική πολιτική του Τραμπ, ωστόσο, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την οπτική του παρατηρητή. Η υπόθεση της Γροιλανδίας δεν οδήγησε σε κάποια απτή μεταβολή της αμερικανικής θέσης, αλλά κατάφερε να απομακρύνει την κρίση από την επικαιρότητα, δημιουργώντας χώρο για το Ιράν.

Οι διεθνείς κρίσεις μοιάζουν να κορυφώνονται και να υποχωρούν, υπενθυμίζοντας τον καθοριστικό ρόλο του ίδιου του Τραμπ. Το βλέμμα στρέφεται κάθε φορά στον αντίχειρά του — αν θα στραφεί προς τα πάνω ή προς τα κάτω. Και αυτό το θέαμα, όπως φαίνεται, είναι συχνά ο πραγματικός στόχος.