Η Αϊέσα, ένα 18χρονο κορίτσι στο Αφγανιστάν, πηγαίνει σε ένα μυστικό σχολείο έξι ημέρες την εβδομάδα, κυρίως για να συνεχίσει να βλέπει ανθρώπους εκτός του σπιτιού της. Είναι ο μόνος τρόπος να αποφύγει την πλήρη απομόνωση υπό το καθεστώς των Ταλιμπάν, λέει.
Είναι ο μόνος τρόπος να νιώθει ζωντανή.
«Χωρίς αυτή τη σύνδεση», είπε, «δεν ξέρω τι θα μου συνέβαινε».
Η Αϊέσα κάποτε ονειρευόταν να σπουδάσει ψυχολογία στο πανεπιστήμιο. Οι Ταλιμπάν σκότωσαν σε αυτό το όνειρο όταν απαγόρευσαν την επίσημη εκπαίδευση για τα κορίτσια μετά την έκτη τάξη το 2022.
Όμως η Αϊέσα αψηφά τους κανόνες των Ταλιμπάν εδώ και χρόνια, παρακολουθώντας μαθήματα σε μια αίθουσα κρυμμένη πίσω από τους διαδρόμους ενός δημοτικού σχολείου.
Χιλιάδες τέτοια προγράμματα λειτουργούν σε όλη τη χώρα χωρίς να γίνονται αντιληπτά από τους Ταλιμπάν.
Τα κρυφά σχολεία θεωρούνταν κάποτε μια προσωρινή λύση, ένας τρόπος για τα κορίτσια να συνεχίσουν την εκπαίδευσή τους μέχρι να φύγουν οι Ταλιμπάν.
Όμως, πέντε χρόνια μετά, οι Ταλιμπάν βρίσκονται ακόμα στην εξουσία λσχεδόν 2,5 εκατομμύρια κορίτσια στο Αφγανιστάν έχουν αποκλειστεί από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Μπορούν να πάνε σε θρησκευτικά σχολεία ή να σπουδάσουν στο σπίτι με ιδιωτικά μαθήματα. Ωστόσο, σε ολόκληρη τη χώρα, τα κορίτσια διακινδυνεύουν τη ζωή τους πηγαίνοντας κρυφά στο σχολείο.
Άλλες αποτυγχάνουν σκόπιμα στην έκτη τάξη, για να παραμείνουν στις τάξεις τους όσο το δυνατόν περισσότερο.
Το μάθημα μαθηματικών της Αϊέσα σε μια μυστική αίθουσα διδασκαλίας
Πηγή: The New York Times
Οι Αφγανοί συνεχίζουν να πολεμούν για τα κορίτσια τους
Οι διευθυντές, οι δάσκαλοι και οι γονείς λειτουργούν τα σχολεία κρυφά, παλεύοντας για κάτι που φοβούνται ότι μπορεί να είναι χαμένη υπόθεση: να σώσουν μια γενιά κοριτσιών από την αμάθεια.
Οι ηγέτες των Ταλιμπάν δεν φαίνονται πρόθυμοι να άρουν την απαγόρευση, ακόμη και ενώ ορισμένοι τοπικοί αξιωματούχοι ανέχονται τα κρυφά σχολεία, φοβούμενοι μήπως στερήσουν την εκπαίδευση από τις δικές τους κόρες.
Σε συνεντεύξεις του The New York Times με περισσότερους από 50 μαθήτριες, εκπαιδευτικούς, θεραπευτές και γονείς, πολλοί δήλωσαν ότι φοβούνται ότι η απαγόρευση θα προκαλέσει μόνιμη ζημιά — στα κορίτσια και στον κοινωνικό ιστό του Αφγανιστάν.
Ωστόσο, ακόμη και τα κορίτσια που ολοκληρώνουν τις σπουδές τους έχουν ελάχιστες προοπτικές.
Οι Ταλιμπάν έχουν απαγορεύσει στις γυναίκες την πρόσβαση στις περισσότερες θέσεις εργασίας, ενώ οι ευκαιρίες για μετάβαση στο εξωτερικό είναι σπάνιες.
Σύμφωνα με εκπαιδευτικούς και ανθρωπιστικές οργανώσεις, αυξάνονται οι αναφορές για αυτοκτονικές σκέψεις, αυτοτραυματισμούς και τα ποσοστά γάμων ανηλίκων.
Παρ’ όλα αυτά, ορισμένα κορίτσια αρνούνται να εγκαταλείψουν τον αγώνα τους για εκπαίδευση.
«Είμαστε κι εμείς μέρος αυτής της κοινωνίας», είπε η Αϊέσα.
«Απλά αφήστε μας να είμαστε αυτό που θέλουμε να είμαστε».
Δασκάλες συμπληρώνουν διοικητικά έγγραφα, σε ένα σχολείο όπου μια οθόνη CCTV παρακολουθεί τις αίθουσες διδασκαλίας.
Πηγή: The New York Times
Το κρυφό μονοπάτι
Πρόσφατα, αργά ένα βράδυ, η Αϊέσα έλαβε ένα μήνυμα από τη φίλη της Ζουχάλ, 17 ετών, η οποία της είπε ότι δεν θα ερχόταν στο μάθημα την επόμενη μέρα.
Ο πατέρας της Ζουχάλ την είχε χτυπήσει, λέγοντας ότι δεν είχε νόημα να παρακολουθεί ένα κρυφό σχολείο.
Η Αϊέσα θυμάται ότι έκλαψε καθώς διάβαζε το μήνυμα της Ζουχάλ.
Είπε ότι προσευχήθηκε στο δωμάτιό της και παρότρυνε τη Ζουχάλ να επιστρέψει. «Αν μείνεις στο σπίτι, όλα τελείωσαν για σένα», της είπε η Αϊέσα. «Κανείς άλλος δεν θα κάνει τίποτα για σένα».
Η Ζουχάλ επέστρεψε στο σχολείο λίγες μέρες αργότερα, αλλά είπε ότι θα μπορούσε να έρχεται μόνο όταν ο πατέρας της θα λείπει.
Η μυστική αίθουσα διδασκαλίας είναι κρυμμένη μέσα σε ένα επίσημο δημοτικό σχολείο. Η αυλή είναι γεμάτη από τις φωνές των μικρότερων μαθητριών, και εκατοντάδες μικροσκοπικά, πολύχρωμα παπούτσια είναι παραταγμένα στην είσοδο του κτιρίου.
Όμως, πέρα από τις αίθουσες διδασκαλίας τους, μια πόρτα οδηγεί σε ένα κρυφό πέρασμα, το οποίο οδηγεί στη μυστική αίθουσα διδασκαλίας για τα μεγαλύτερα κορίτσια.
Για να αποφύγουν να εντοπιστούν, οι μαθήτριες αλλάζουν τις διαδρομές τους προς το σχολείο και αποφεύγουν να περπατούν σε ομάδες.
Παρ’ όλα αυτά, πού και πού, οι Ταλιμπάν εισβάλλουν στο σχολείο χωρίς προειδοποίηση, όπως συνέβη ένα πρωί του Ιουλίου.
Ο διευθυντής κλείδωσε τις μαθήτριες μέσα, και 14 νεαρές γυναίκες συνέχισαν να γράφουν σιωπηλά.
Η αίθουσα παραμένει απαρατήρητη.
Υπήρχε μια εποχή, εξήγησαν μαθήτριες και μια καθηγήτρια, που μια επιθεώρηση των Ταλιμπάν τις έκανε να τρέχουν να κρυφτούν στο υπόγειο, όπου κλειδώνονταν στο σκοτάδι.
Καθώς οι μαθήτριες μεγάλωσαν, οι επισκέψεις των Ταλιμπάν δεν τις τρομάζουν πια τόσο πολύ. Πολλές δήλωσαν ότι αισθάνονται περιφρόνηση για την ομάδα.
«Περιμένουν η χώρα να αναπτυχθεί στερώντας την εκπαίδευση από το μισό πληθυσμό;», είπε η Παλβάσα, μια από τις συμμαθήτριες της Αϊέσα.
«Δεν θέλουμε τίποτα άλλο παρά τα βασικά δικαιώματα που μας έδωσε το Ισλάμ».
Μόνο ένα ελάχιστο ποσοστό κοριτσιών στο Αφγανιστάν μπορεί να λάβει δευτεροβάθμια εκπαίδευση μέσω μυστικών σχολείων· ακόμη λιγότερες, όπως η Αϊέσα και η Παλβάσα, ακολουθούν διεθνές πρόγραμμα σπουδών και μιλούν άπταιστα αγγλικά.
Η Παλβάσα θέλει να λανσάρει τη δική της μάρκα ρούχων. Η Αϊέσα γνωρίζει ότι δεν θα μπορέσει να σπουδάσει ψυχολογία σε πανεπιστήμιο του Αφγανιστάν όταν αποφοιτήσει, γι’ αυτό παρέχει συμβουλές στις συμμαθήτριές της.
Αυτή είναι η έκταση της κοινωνικής ζωής της Αϊέσα, και θα εξαφανιστεί σε λίγους μήνες.
Δεν υπάρχει κρυφό σχολείο μετά την 12η τάξη.
«Κορίτσια, είστε εδώ τώρα», θυμήθηκε η Αϊέσα να λέει η δασκάλα τους καθώς κάθονταν για τις ενδιάμεσες εξετάσεις.
«Αλλά την ίδια εποχή του χρόνου, θα είστε στο σπίτι σας.»
Πληροφορική και Duolingo
Οι Ταλιμπάν έχουν αναλάβει την ευθύνη για ένα μέτρο επιτυχίας στον τομέα της εκπαίδευσης: η εγγραφή κοριτσιών στο δημοτικό σχολείο αυξήθηκε από 78% το 2021 σε 87% το 2024, σύμφωνα με την UNESCO και την UNICEF.
Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η καθημερινή ασφάλεια έχει βελτιωθεί σε ολόκληρο το Αφγανιστάν από τότε που ο πόλεμος έληξε με την αποχώρηση των ΗΠΑ το 2021. Τα σχολεία που είχαν κλείσει άνοιξαν ξανά, και το να διασχίσει κανείς έναν δρόμο για να φτάσει στην τάξη δεν αποτελεί πλέον καθημερινό κίνδυνο.
Ωστόσο, η συνολική εικόνα είναι ανησυχητική. Εννέα στα δέκα παιδιά ηλικίας 10 ετών δεν μπορούν να διαβάσουν ένα κείμενο κατάλληλο για την ηλικία τους, σύμφωνα με την UNESCO.
Μόνο μία στις τέσσερις αφγανές γυναίκες είναι εγγράμματη. Τα κορίτσια που θέλουν να συνεχίσουν την εκπαίδευσή τους αντιμετωπίζουν μερικές φορές επιπλέον εμπόδια από τις οικογένειές τους.
Η Λάιλα, 21 ετών, εγγράφηκε πριν από δύο χρόνια σε ένα κρυφό σχολείο για να σπουδάσει πληροφορική και ξένες γλώσσες, σε απόσταση χιλιομέτρων από το σπίτι της, σε μία από τις πιο συντηρητικές επαρχίες του Αφγανιστάν. Είπε ότι απείλησε να αυτοκτονήσει αν η οικογένειά της δεν την άφηνε να φοιτήσει.
Πρόσφατα, ένα πρωί, παρακολουθούσε μαθήματα πληροφορικής και Duolingo σε μια κρυφή αίθουσα της 11ης τάξης.
Στους σκοτεινούς διαδρόμους του σχολείου, οι μαθητές περπατούσαν σιωπηλά μπροστά από πολύχρωμες παρουσιάσεις για το ανθρώπινο σώμα και το ηλιακό σύστημα. Δεκάδες ακόμη μελετούσαν στη βιβλιοθήκη του υπογείου.
Η Λάιλα και εκατοντάδες άλλα κορίτσια παρακολουθούν μαθήματα δια ζώσης την ημέρα και διαδικτυακά τη νύχτα με εθελοντές διδάσκοντες από όλο τον κόσμο, από τις Ηνωμένες Πολιτείες έως την Ολλανδία και το Χονγκ Κονγκ, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι μαθητές λυκείου σε ένα παγκόσμιο δίκτυο αλληλοϋποστήριξης.
Ακόμη και δύο χρόνια μετά την εγγραφή της, η Λάιλα αντιμετωπίζει αιφνιδιαστικές επισκέψεις από τον μικρότερο αδελφό της, ο οποίος της λέει ότι έχει ατιμάσει την οικογένεια επειδή είναι «τόσο ελεύθερη». Ο πατέρας της είναι πιο ανοιχτόμυαλος, αλλά φοβάται τα κουτσομπολιά αν το μάθει κάποιος συγγενής ή γείτονας, είπε η Λάιλα.
Η Λάιλα μιλάει πλέον άπταιστα τέσσερις γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων των αγγλικών, και μαθαίνει κορεατικά. Αν καταφέρει να φύγει από τη χώρα μετά την αποφοίτησή της, είπε ότι θα σπουδάσει γραφιστική στον Καναδά ή στη Νότια Κορέα.
«Θέλω να μοιραστώ αυτές τις ευκαιρίες με άλλα κορίτσια από την επαρχία μου, αλλά δεν μπορώ», είπε η Λάιλα.
Μαθήτριες της 12ης τάξης με τα σακίδια τους.
Πηγή: The New York Times
Οι Ταλιμπάν εθελοτυφλούν
Κατά τη διάρκεια της πρώτης διακυβέρνησής τους, μεταξύ 1996 και 2001, οι Ταλιμπάν απαγόρευσαν τόσο την πρωτοβάθμια όσο και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση για τα κορίτσια, υποστηρίζοντας ότι τα κοσμικά σχολεία ήταν αντίθετα με τη σκληροπυρηνική τους αντίληψη για το Ισλάμ.
Ανέφεραν ότι επρόκειτο για προσωρινό μέτρο, έως ότου καταφέρουν να καθιερώσουν ένα πιο συμβατό εκπαιδευτικό σύστημα, αλλά αυτό δεν συνέβη ποτέ.
Αφού επανήλθαν στην εξουσία το 2021, προέβαλαν παρόμοιους ισχυρισμούς σχετικά με το δημόσιο σχολικό σύστημα που είχε αναπτυχθεί κατά τη διάρκεια της 20ετούς αμερικανικής κατοχής, και εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι η απαγόρευση είναι προσωρινή.
Ωστόσο, πέντε χρόνια μετά την έναρξη της δεύτερης διακυβέρνησής τους, η προσωρινή απαγόρευση φαίνεται για άλλη μια φορά μόνιμη.
Η απαγόρευση προέρχεται απευθείας από το Κανταχάρ, την έδρα εξουσίας της οργάνωσης στο νότο και τόπο διαμονής του μυστικοπαθούς ηγέτη της, Σέιχ Χαϊμπατουλάχ Ακούντζαντα. Πολλοί αξιωματούχοι των Ταλιμπάν δηλώνουν ιδιωτικά ότι θα έπρεπε να αρθεί, αλλά κανείς δεν αμφισβητεί τη διαταγή του ηγέτη τους.
Στην πράξη, πολλοί Ταλιμπάν κάνουν τα στραβά μάτια σε σχολεία που λειτουργούν κρυφά.
Γνωρίζουν καλά το σχολείο της Λάιλα: αστυνομικοί και αξιωματικοί των μυστικών υπηρεσιών των Ταλιμπάν το επισκέπτονται κάθε εβδομάδα για να διασφαλίσουν ότι οι μαθήτριες φορούν σωστά τα χιτζάμπ τους και δεν αναμειγνύονται με τα αγόρια, τα οποία φοιτούν νόμιμα στο ίδιο σχολείο.
Ωστόσο, μπορούν να διατάξουν το κλείσιμο του σχολείου ανά πάσα στιγμή.
Όταν βλέπουν τους Ταλιμπάν να πλησιάζουν, οι φρουροί στο σχολείο της Λάιλα προειδοποιούν τους δασκάλους και τον διευθυντή μέσω ασυρμάτων και στη συνέχεια χτυπούν ένα χαρακτηριστικό κουδούνι για να ειδοποιήσουν τις μαθήτριες.
Ο Νατζίμπ, ο διευθυντής του σχολείου, είπε ότι όταν ζήτησε από μερικούς άγνωστους αξιωματικούς των Ταλιμπάν να του δείξουν την ταυτότητά τους κατά τη διάρκεια μιας πρόσφατης επίσκεψης, ένας από αυτούς φώναξε: «Η ταυτότητά μου είναι το όπλο μου».
«Και το όπλο μου είναι το στυλό μου», είπε ο Νατζίμπ ότι απάντησε.
Ανέφερε στίχους από το Κοράνι σχετικά με την επιταγή να εκπαιδεύονται όλα τα παιδιά, και αυτό φάνηκε να τους ικανοποιεί.
Οι Ταλιμπάν έφυγαν.
Αποτυγχάνοντας για να πετύχουν
Πολλά νεαρά κορίτσια στο Αφγανιστάν προσπαθούν να καθυστερήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο να αποφοιτήσουν.
Τον Δεκέμβριο, η Σομάγια, 12 ετών, έδωσε τις τελικές εξετάσεις της έκτης τάξης, αλλά δεν συμμετείχε στις εξετάσεις στη γλώσσα Νταρί, στις κοινωνικές επιστήμες και στις σπουδές του Κορανίου, ελπίζοντας να αποτύχει και να επαναλάβει την τελευταία της χρονιά.
«Μου αρέσει πολύ να πηγαίνω στο σχολείο», είπε. «Απλά ήθελα να μείνω».
Μαθήτριες της έκτης τάξης με τα σακίδια τους.
Πηγή: The New York Times
Λίγες εβδομάδες αργότερα, η δασκάλα της Σομάγια της είπε ότι μπορούσε να επιστρέψει. Υπήρχε θέση για εκείνη μόνο στην 4η τάξη, οπότε μερικές φορές βοηθάει στη διδασκαλία, αφού γνωρίζει ήδη το πρόγραμμα σπουδών.
Η Φατίμα, 12 ετών, μαθήτρια σε άλλο σχολείο, έσκισε την κόλλα της στις τελικές εξετάσεις της έκτης τάξης πέρυσι, ελπίζοντας ότι οι δάσκαλοί της θα την κόψουν και θα την αφήσουν να επαναλάβει την τάξη. Όμως, την πέρασαν ούτως ή άλλως, είπε.
Καθώς η Φατίμα μιλούσε με χαμηλή φωνή στο σαλόνι της οικογένειάς της στην Καμπούλ, ο πατέρας της, ο Αζιζουλάχ, δάκρυσε και έφυγε από το δωμάτιο.
«Κλαίω όταν σκέφτομαι πόσο συχνά λέει ότι θέλει να γίνει γιατρός, και πώς τώρα όλα έχουν τελειώσει», είπε ο Αζιζουλάχ.
Όμως η Φατίμα ξαναβρήκε το κουράγιο της. Μερικές εβδομάδες αργότερα, πέρασε τις εισαγωγικές εξετάσεις για ένα κρυφό σχολείο.
Η Τασνίμ, δασκάλα δημοτικού, είπε ότι αποφεύγει τα αποχαιρετιστήρια πάρτι για τους μαθητές της έκτης τάξης, επειδή δεν αντέχει να τους βλέπει να κλαίνε.
Δεν έχει πλέον απάντηση όταν τη ρωτούν: «Γιατί έγιναν όλα αυτά;»
Όταν η δική της κόρη, η Κοουσάρ, ολοκλήρωσε την έκτη τάξη, η Τασνίμ έπεισε μια συνάδελφό της να την δεχτεί στην τάξη της, ώστε να επαναλάβει τη χρονιά.
Στο πιστοποιητικό αποφοίτησης της κόρης της αναγράφεται: «Προήχθη επιτυχώς στην 7η τάξη».
«Προσπαθούμε να τις κάνουμε ευτυχισμένες», είπε η Τασνίμ.
«Αλλά δεν υπάρχει 7η τάξη».
