Φόρτωση Text-to-Speech…
Τι συνέβαλε ώστε η ΕΛΑΣ να έχει αποκτήσει αξιόλογο (δημοσκοπικό) πλεονέκτημα απέναντι στο ΠΑΣΟΚ; Το «ο Αλέξης Τσίπρας υπερέχει σε πρωθυπουργική εικόνα του Νίκου Ανδρουλάκη» ήταν γνωστό πολύ πριν από την επίσημη εμφάνιση της ΕΛΑΣ. Το «οι δημοσκοπήσεις δίνουν ώθηση στα νεοεμφανιζόμενα κόμματα» ήταν επίσης γνωστό. Οι προσεγγίσεις αυτές, κοινότοπες, μάλλον σωστές, πλην ανεπαρκείς, αναλύουν το φαινόμενο σαν ο πρωταγωνιστής (ο Τσίπρας) να μην έκανε τίποτε ώστε να παραχθεί αυτό το αποτέλεσμα.
Οι εν λόγω αναλύσεις παραβλέπουν τη διεθνή εμπειρία. Ο ερευνητής Πάνος Κολιαστάσης, μελετώντας τρία κόμματα που είχαν υποστεί εκλογική κατάρρευση (σε Καναδά, Ουγγαρία, Ιρλανδία) είχε δείξει, ήδη από το 2015, ότι η ανάκαμψη προϋποθέτει αφενός την παραμονή για ικανό διάστημα στην αντιπολίτευση, αφετέρου την προώθηση μιας γενναίας πολιτικής συνεργασιών με στόχο την ουσιαστική επανίδρυση του κόμματος που είχε καταρρεύσει (The Books’ Journal, Μάρτιος 2015).
Πιο διδακτική για την ελληνική πραγματικότητα είναι η σχετική ανάκαμψη του γαλλικού PS, η οποία οφείλεται στη συνεργασία με τον Μελανσόν στις βουλευτικές και με το κόμμα του Γκλικσμάν στις ευρωεκλογές. Η δε ανάκαμψη των Ολλανδών σοσιαλδημοκρατών συνδέθηκε με τη συνεργασία τους με την Πράσινη Αριστερά. Αντίστοιχο άνοιγμα επιχείρησε, αλλά λιγότερο δυναμικά, η Φώφη Γεννηματά με τις εκλογές της Κεντροαριστεράς (2017) και τη δημιουργία του ΚΙΝΑΛ. Πέτυχε έτσι, το 2019, την τόσο κρίσιμη για το ΠΑΣΟΚ εκλογική σταθεροποίηση. Την πολιτική αυτή ο Νίκος Ανδρουλάκης δεν τη συνέχισε.
Στρατηγική επιλογή – Με αφετηρία την ομιλία στη Σορβόννη μετακινήθηκε στα αριστερά και, έκτοτε, επιβεβαίωσε συστηματικά αυτή την επιλογή. Η μετατόπιση υπήρξε στρατηγικά κρίσιμη. Η μη διεκδίκηση του πολυδιασπασμένου συριζογενούς χώρου θα αποτελούσε αποφασιστικό λάθος.
Σε σύγκριση με τις προαναφερθείσες περιπτώσεις βαριών ηττών ή καταρρεύσεων, ο Αλέξης Τσίπρας είναι ο μόνος που προωθεί την απευθείας πλήρη επανίδρυση. Aλλωστε, το πεδίο για συμμαχίες είναι μικρό στην Ελλάδα. Αυτή είναι η στρατηγική. Χωρίς αυτήν, οι αναλύσεις που δίνουν έμφαση στο αρχικό boost των δημοσκοπήσεων ή στην πρωθυπουργησιμότητα λένε κάτι σωστό, χωρίς να λένε το ουσιώδες. Χάνουν το γεγονός.
Στρατηγική ισχύος και επανίδρυσης
Πολυσυλλεκτική Αριστερά: Η στρατηγική Τσίπρα διαμορφώθηκε βαθμιαία και μέσα από πολλά μπρος-πίσω. Ας θυμηθούμε το αρχικό μότο της ανάγκης συνεργασίας των προοδευτικών δυνάμεων και την τάση του να αυτοτοποθετηθεί κοντά στο Κέντρο. Ωστόσο, με αφετηρία την ομιλία στη Σορβόννη (3.10.2025), μετακινήθηκε στα αριστερά και, έκτοτε, επιβεβαίωσε συστηματικά αυτή την επιλογή. Η μετατόπιση υπήρξε στρατηγικά κρίσιμη. Η μη διεκδίκηση του πολυδιασπασμένου συριζογενούς χώρου –ο οποίος παρέμενε αθροιστικά ο δεύτερος σε επιρροή χώρος μετά τη Ν.Δ.– θα αποτελούσε το αποφασιστικό λάθος του Τσίπρα.
Ο μετέπειτα ηγέτης της ΕΛΑΣ θα είχε καταστραφεί πριν ξεκινήσει. Το λάθος αυτό δεν το έκανε. Η σημερινή δεύτερη θέση έχει αφετηρία αυτή τη στροφή. Αυτή είναι η βάση. Οι αναλύσεις περί «περιχαράκωσης στα αριστερά» υποτιμούν το γεγονός ότι η ΕΛΑΣ επιδιώκει να σχηματίσει ένα αριστερό πολυσυλλεκτικό προφίλ (Σοσιαλδημοκρατία + Οικολογία + Αριστερά). Εάν το καταφέρει, τότε θα μπορέσει να απευθυνθεί, σε δεύτερη φάση, σε μετριοπαθέστερα κοινά. Εάν δεν το καταφέρει, τότε δεν θα καταφέρει τίποτε.
Επιβολή ατζέντας εντός της Αριστεράς: Ο Τσίπρας επέβαλε την προσωπική του ατζέντα χωρίς να λάβει υπόψη το πολιτικό και ηθικό κόστος για «τρίτους»– πρώην συντρόφους του, πρώην συνεργάτες, μελλοντικούς συνοδοιπόρους. Αύξησε μάλιστα αυτό το κόστος. Στρατηγική κυνική, αλλά αποτελεσματική.
Γνωρίζοντας δε ότι ο ίδιος έχει υποστεί φθορά, επένδυσε αποφασιστικά σε πράξεις συγκρότησης του νέου σχήματος που θα ήταν και θα έμοιαζαν «νέες». Επιπλέον, το «καμία συνδιαλλαγή, αυτοί είναι οι κανόνες», λειτούργησε ως ισχυρή πράξη ηγετικότητας απέναντι στις ηττημένες, απαξιωμένες και «α-στρατηγικές» ηγεσίες του ΣΥΡΙΖΑ και της Νέας Αριστεράς. Φυσικά, συνδιαλλαγές κάτω από το τραπέζι υπήρχαν και υπάρχουν. Δημόσια, όμως, με το πέρασμα των μηνών, ο agenda setter κατέστησε πιο σκληρή και συμπαγή τη στρατηγική του και την ακολούθησε με επιμονή και μέχρι το τέλος. Η εικόνα του «διαφορετικού» στον τρόπο συγκρότησης της ΕΛΑΣ κυριάρχησε στη δημόσια σφαίρα.
Νέα στελέχη: Την ιδέα ότι το νέο χρειάζεται «νέα» πρόσωπα ο Τσίπρας την υπηρέτησε σχεδόν ευλαβικά. Προσωπικά, δεν το περίμενα. Τα «νέα» πρόσωπα (εκπρόσωπος και αναπληρωτές εκπρόσωποι) δεν είναι βέβαια τόσο νέα (πολλά προέρχονται από το ΠΑΣΟΚ, άλλα ήταν κοντά στον ΣΥΡΙΖΑ αλλά όχι στην πρώτη γραμμή). Δεν έχουν όμως συμμετάσχει στην καταστροφή του παλαιού ΣΥΡΙΖΑ. Αναμφίβολα, αρκετοί εξ αυτών θα καούν στην πορεία. Ηδη κάποιοι παράγουν μετριότητα και μικρό χάος. Προς το παρόν, εν τούτοις, το σύστημα λειτουργεί, με τη Θεώνη Κουφονικολάκου να διορθώνει το παραδοσιακά «α-πνευματικό» στυλ των ηγετικών ομάδων Τσίπρα. Πάντως, η αρχική δύσκολη περίοδος πέρασε, χωρίς ναυάγια και ντελαπαρίσματα.
Λεξιλόγιο και επικοινωνία: Ο λόγος της ΕΛΑΣ δεν έχει την έλλειψη συνοχής, το χοντροκομμένο ύφος και τον εμμονικό αντιμητσοτακισμό της περιόδου 2019-2023. Είναι περισσότερο στραμμένος προς το μέλλον. Είναι ενδεικτικό ότι στην ιδρυτική ομιλία του Θησείου δεν αναφέρθηκε ούτε μια φορά το όνομα «Μητσοτάκης» (Βίβιαν Ευθυμιοπούλου). Το «λεξιλόγιο της πολιτικής αντιπροσώπευσης» έχει, συνεπώς, βελτιωθεί. Η δε επικοινωνιακή διαχείριση είναι πιο επαγγελματική – κάτι που προσθέτει πόντους στον Τσίπρα, καθώς η εικόνα του ήταν στιγματισμένη από την απουσία επαγγελματισμού. Θα διατηρηθούν τα προηγούμενα; Θα διατηρηθεί αυτός ο τόνος; Θα υπάρξει επιστροφή στον τακτικισμό, στον καταγγελτισμό, στις ατάκες κάθε είδους, στον φθηνό εντυπωσιασμό; Δεν γνωρίζω.
Συμπερασματικά, η ΕΛΑΣ, με περίπου 30.000 (ψηφιακά) μέλη, δεν έχει δημιουργήσει κίνημα στην κοινωνία. Ο δε Τσίπρας, μέχρι αυτή τη στιγμή, δεν συνεγείρει μεγάλα πλήθη. Εχει όμως κάνει κινήσεις που είναι –ή φαίνονται– καινούργιες και έχουν δυναμισμό. Το προβάδισμά του απέναντι στο ΠΑΣΟΚ εξηγείται σε μεγάλο βαθμό από αυτό το «καινούργιο». Αυτό είναι το επιχείρημα των γραμμών που προηγήθηκαν.
Αδυναμίες: τα λάθη τώρα αρχίζουν
Εάν ο Τσίπρας εξέπληξε με τις κινήσεις συγκρότησης και την επιλογή των προσώπων που εκπροσωπούν δημόσια το νέο κόμμα, βασικά στελέχη του στενού πυρήνα της προηγούμενης περιόδου συμμετέχουν στον εσώτερο πυρήνα της σημερινής του ομάδας. Τα στελέχη αυτά είχαν επιδείξει αποκαρδιωτικό έλλειμμα στρατηγικής διορατικότητας κατά την περίοδο 2019-2023. Αυτό δεν μπορεί να μην έχει επιπτώσεις στο μέλλον.
Επίσης, η επιλογή πολλών Πασόκων αμφιβόλου βεληνεκούς, η υπερσυγκέντρωση (συνήθης σε νέα κόμματα) φιλοδοξιών που έλκονται από το στελεχιακό κενό, η δυσπιστία, ιδιαίτερα στον πνευματικό και τεχνικό κόσμο, που προκαλεί το όνομα «Τσίπρας», όπως και η παραδοσιακή αδυναμία του τελευταίου να επιλέξει ανθρώπους με βάθος και πιστούς σε ιδέες, δημιουργούν αμφιβολίες για την επάρκεια σε αριθμό και την ποιότητα των στελεχών που θα κάνουν τη «δύσκολη δουλειά». Από την άλλη, το γεγονός ότι ο Αλέξης Τσίπρας φαίνεται να ακούει περισσότερο τους οικονομολόγους του, κάτι που δεν συνέβαινε το 2019-23, αποτελεί θετικό νέο για τον ίδιο και την ΕΛΑΣ.
Παλαιοί δαίμονες – Η δέσμη των πέντε προτεραιοτήτων που πρόσφατα ανακοινώθηκε επανέφερε στο προσκήνιο τους παλαιούς δαίμονες. Η διανεμητική διάσταση και το χάιδεμα του λαϊκού αισθήματος κυριάρχησαν, υπενθυμίζοντας τις «παλαιές» κακές τσιπρικές συνήθειες.
Η δέσμη πάντως των πέντε προτεραιοτήτων που πρόσφατα ανακοινώθηκε επανέφερε στο προσκήνιο τους παλαιούς δαίμονες. Η διανεμητική διάσταση και το χάιδεμα του λαϊκού αισθήματος κυριάρχησαν απόλυτα, υπενθυμίζοντας τις «παλαιές» κακές τσιπρικές συνήθειες. Κανένα στέλεχος, παλαιό ή νέο, δεν σκέφτηκε, έστω για επικοινωνιακούς λόγους, έστω και μόνο για να μην ξαναβγούν στην επιφάνεια τα «αντι-Τσίπρα» αντανακλαστικά, ότι η εσωτερική οικονομία των πέντε προτάσεων θυμίζει 2023;
Το ερώτημα παραπέμπει στην ποιότητα της στρατηγικής σκέψης του επιτελείου. Αλλά και στη στρατηγική σκέψη του ίδιου του ηγέτη. Πρόκειται για το πρώτο σημαντικό πολιτικό λάθος του νέου φορέα και του Τσίπρα προσωπικά. Επιπλέον, οι πρώτες ενδείξεις αλαζονείας («σε μια εβδομάδα γίναμε αξιωματική αντιπολίτευση») και ευφυΐα δεν δείχνουν και αντισυσπειρώσεις θα δημιουργήσουν. Τα λάθη μόλις άρχισαν.
Επανίδρυση και μάχη με το παρελθόν
Μεταξύ των κομμάτων που υπέστησαν βαριά ήττα ή κατέρρευσαν, ο Αλέξης Τσίπρας είναι αυτός που επιχειρεί την πιο τολμηρή αλλαγή. Επιχειρώντας πλήρη επανίδρυση πηγαίνει πιο μακριά από αντίστοιχα κόμματα του εξωτερικού. Αυτό δείχνει η ψυχρή εξέταση των συγκριτικών δεδομένων. Αυτή τη στρατηγική την υλοποιεί by the book, για να χρησιμοποιήσω τη διεισδυτική και έγκαιρη (Δεκέμβρης 2025) διατύπωση του Πέτρου Ιωαννίδη της aboutpeople. Η σωστή αυτή γενική στρατηγική είναι καλή για αρχή. Θα ανατραπεί όμως αν επικρατήσουν η προγραμματική ευκολία (το σύνθετο θέμα της κατάργησης των Πανελλαδικών συνιστά ένδειξη προς αυτή την κατεύθυνση), η επιστροφή στα στερεοτυπικά λεξιλόγια, ή η οργανωτική αφασία απέναντι στο οργανωτικά πολύ ισχυρότερο ΠΑΣΟΚ.
Ο Αλέξης Τσίπρας είναι ιδιαίτερη πολιτική προσωπικότητα. Και λίγο δισυπόστατος ως πολιτικός παίκτης. Το ένστικτό του συχνά δουλεύει λάθος, όπως το 2019-2023. Τότε απέτυχε πλήρως στην ανάγνωση της ελληνικής κοινωνίας και του ρόλου του ΣΥΡΙΖΑ στο εσωτερικό της. Ταυτόχρονα, έχει το ένστικτο της αποφασιστικής στρατηγικής κίνησης και την ηγετικότητα για να την υλοποιήσει. Αυτό έκανε με το μοναδικό «δεν θέλω ψήφο διαμαρτυρίας, θέλω ψήφο διακυβέρνησης» το 2012, όταν εξέπληξε τους πάντες και έφερε τη μεγάλη ανατροπή.
Η τωρινή κίνηση Τσίπρα (επιστροφή μέσω επανίδρυσης) δείχνει ηγετικότητα. Η εικόνα του όμως είναι άσχημα επιβαρυμένη και η μάχη του είναι με το παρελθόν, όχι με το μέλλον. Η ενδεχόμενη επιτυχία του δεν θα προκύψει από μεγάλες υποσχέσεις και εύκολη πόλωση. Θα προκύψει από πολλή δουλειά, διορατικότητα, στρατηγική συνέχεια, ρεαλιστικό όραμα και επιλογή των κατάλληλων ανθρώπων. Θα προκύψει δηλαδή από τη διόρθωση καταγεγραμμένων κατά το παρελθόν αδυναμιών.
Οι πολίτες, και οι αριστεροί πολίτες, δεν θα εμπιστευθούν εύκολα έναν άνθρωπο που οδήγησε το κόμμα του από το 31,53% στο 17,83% ενώ ήταν στην αντιπολίτευση. Εκτός και αν κάνει το παραπάνω και τη διαφορά. Το παραπάνω και τη διαφορά σε σχέση με τους ανταγωνιστές του, σε σχέση και με το δικό του παρελθόν. Μετά την καλή αρχή, μετά τα πρώτα εύκολα λάθη, αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα.
*Ο κ. Γεράσιμος Μοσχονάς είναι μέλος της διοικούσας επιτροπής του Κέντρου Πολιτικών Ερευνών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
