Πώς περιγράφεται η ευημερία; Όταν γίνονται δημοσκοπήσεις, στην ερώτηση προς τους πολίτες τι είναι σημαντικό γι’ αυτούς, οι απαντήσεις, σε όλο τον κόσμο, λίγο πολύ είναι κοινότοπες. Υγεία, αξιοπρεπής και προσιτή στέγαση, επαρκές εισόδημα για να ζουν με αξιοπρέπεια, χρόνος με τους ανθρώπους που αγαπούν. Οι λέξεις Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) δεν υπάρχουν πουθενά.
Οι πρώην πρωθυπουργοί της Ισλανδίας, Κατρίν Τζακομπσντότιρ και της Σκωτίας, Νίκολα Στέρτζον, έγραψαν στο ΤΙΜΕ για την ευημερία. Η ευημερία, όπως την περιγράφουν οι πολίτες στις δημοσκοπήσεις, δεν είναι αφηρημένες φιλοδοξίες. Είναι οι προϋποθέσεις για μια αξιοπρεπή ζωή, όπως την περιγράφουν κι άλλες μελέτες
Αλλά τίποτα από τα παραπάνω δεν αποτυπώνεται στον αριθμό που χρησιμοποιούν οικονομολόγοι και κυβερνήσεις, για να μετρήσουν την επιτυχία μιας χώρας: το ΑΕΠ. Αυτός είναι ο δείκτης που αξιολογεί την οικονομική «ανάπτυξη».
Πότε ανεβαίνει το ΑΕΠ
Το ΑΕΠ, αν και είναι μέτρο της οικονομικής δραστηριότητας μιας χώρας και των αγαθών που παράγει, απέχει πολύ από το να περιγράφει ευημερία.
Μερικά παραδείγματα. Το ΑΕΠ μιας χώρας αυξάνεται όταν υλοτομείται ένα δάσος. Όταν καθαρίζεται μια πετρελαιοκηλίδα. Αυξάνεται με την οικονομική κερδοσκοπία.
Ευημερία σημαίνει μέτρα που θα εξασφαλίζουν τα δικαιώματα του παιδιού στην υγεία, την εκπαίδευση, το παιχνίδιΑλλά δεν περιγράφει τη φροντίδα που ο γονιός προσφέρει στο παιδί του. Τη φροντίδα του παιδιού σε έναν ηλικιωμένο γονέα. Την προστασία του περιβάλλοντος. Ή ακόμα, το γεγονός ότι μια γυναίκα περπατάει στον δρόμο νύχτα, χωρίς να φοβάται. Ούτε αν οι πολίτες ψηφίζουν γιατί εμπιστεύονται τους θεσμούς. Ή αν ο ασθενής μπορεί να έχει άμεση πρόσβαση στον γιατρό, αντί να περιμένει μήνες.
Το πλαίσιο του ΟΗΕ για την ευημερία
Ο ΟΗΕ έχει δημιουργήσει το Πλαίσιο «Πέρα από το ΑΕΠ». Και καλεί τις κυβερνήσεις να το υιοθετήσουν. Να μη δημοσιεύουν απλώς στατιστικά στοιχεία. Αλλά να διαμορφώσουν τους προϋπολογισμούς με άξονα τη ευημερία. Να αξιολογήσουν τις πολιτικές τους και να αποδεικνύουν με στοιχεία ότι η ζωή των ανθρώπων βελτιώνεται πραγματικά.
Πριν από οκτώ χρόνια, οι Στέρτζον και Τζακομπσντότιρ, μαζί με την τότε πρωθυπουργό της Νέας Ζηλανδίας Τζασίντα Άρντερν, ίδρυσαν την εταιρική σχέση Ευημερίας και Οικονομίας Κυβερνήσεων. Σε αυτή προσχώρησαν η Ουαλία και η Φινλανδία. Ο Καναδάς να συμμετέχει ενεργά. Οι κυβερνήσεις μοιράστηκαν πρακτικά μαθήματα σχετικά με την ανάπτυξη εθνικών δεικτών για την ευημερία, την ενσωμάτωσή τους στη λήψη αποφάσεων της κυβέρνησης και τη διασφάλιση ότι η οικονομική πολιτική λαμβάνει υπόψη τα κοινωνικά και περιβαλλοντικά αποτελέσματα παράλληλα με τα οικονομικά.
Στα μέτρα που έλαβαν στην Ισλανδία, που εισήγαγε 39 δείκτες για την ευημερία, επέκτειναν τη γονική άδεια στους 12 μήνες. Με αυτόν τον τρόπο, αναγνωρίσαμε ότι η φροντίδα, η οικογενειακή ζωή, η ισότητα των φύλων και η οικονομία είναι άρρηκτα συνδεδεμένες και ότι ο χρόνος των πατέρων με τα παιδιά τους αξίζει να προστατευτεί, λέει η Τζακομπσντότιρ.
Η πρόοδος ξεκινά αλλάζοντας
Στη Σκωτία, εισήχθη ένα Παρατηρητήριο Οικονομίας της Ευημερίας. Και εισήχθησαν μέτρα όπως ο διπλασιασμός της προσχολικής εκπαίδευσης, ένα Baby Box για την εξίσωση των ξεκινημάτων των παιδιών στη ζωή, επιδόματα παιδιού για την καταπολέμηση της παιδικής φτώχειας. Αλλά και η Κοινοτική Οικοδόμηση Πλούτου για να διασφαλιστεί ότι οι δημόσιες δαπάνες, η γη και τα περιουσιακά στοιχεία δημιουργούν διαρκή αξία σε τοπικό επίπεδο.
Στέρτζον και Τζακομπσντότιρ αναγνωρίζουν ότι οι αλλαγές στα οικονομικά συστήματα απαιτούν χρόνο, αλλά η πρόοδος ξεκινά αλλάζοντας.
Αλλά συμφωνούν ότι η μέτρηση αυτού που έχει σημασία είναι μόνο η αρχή. Οι δείκτες για την ευημερία πρέπει επίσης να διαμορφώνουν τους προϋπολογισμούς, τις πολιτικές αποφάσεις και τον τρόπο με τον οποίο οι κυβερνήσεις λογοδοτούν. Τα νομικά συστήματα πρέπει επίσης να το υποστηρίζουν αυτό.
«Ευ Ζην»
Υπάρχουν κι άλλες κοινωνίες που εφαρμόζουν την ευημερία ως άξονα ανάπτυξης.
Το Μπουτάν, για παράδειγμα, υποστηρίζει αυτό το επιχείρημα για περισσότερα από 50 χρόνια με το πλαίσιο της Ακαθάριστης Εθνικής Ευτυχίας. Αυτό επικεντρώνεται σε εννέα διαφορετικές διαστάσεις της ευημερίας. Μεταξύ αυτών, το βιοτικό επίπεδο, η υγεία, η εκπαίδευση και η οικολογική ποικιλομορφία.
Η Μαλαισία εισήγαγε έναν τολμηρό νέο οδικό χάρτη που ενσωματώνει τη δημόσια υγεία, την περιβαλλοντική βιωσιμότητα και την οικονομική ανθεκτικότητα. Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Πλανητική Υγεία αντικαθιστά τη βραχυπρόθεσμη ιδέα της απόδοσης των επενδύσεων με μια «απόδοση των αξιών».
Και βέβαια, πολλές αυτόχθονες κοινότητες έχουν αναπτυχθεί γύρω από την έννοια της ευημερίας. Οι πρώην πρωθυπουργοί Ισλανδίας και Σκωτίας θυμίζουν ότι η έννοια του «ευ ζην» προέρχεται από τους λαούς Κέτσουα των Άνδεων. Και έχει ενταχθεί στα συντάγματα του Ισημερινού και της Βολιβίας από το 2008. Επίσης, ο προϋπολογισμός ευημερίας της Αοτεαρόα της Νέας Ζηλανδίας βασίζεται στην ιδέα των Μαορί για διαγενεακή ευημερία.
Η ευημερία ως οικονομική πολιτική
Αυτές οι ιδέες ίσως να ακούγονται περιθωριακές, αλλά σταδιακά μετακινούνται στην κυρίαρχη οικονομική πολιτική. Η έκθεση-ορόσημο έκθεση του ΟΗΕ, για το Πλαίσιο «Πέρα από το ΑΕΠ», προτείνει έναν πίνακα ελέγχου 31 δεικτών. Αυτοί θα τοποθετηθούν παράλληλα με το ΑΕΠ, με συστάσεις για κυβερνήσεις, επιχειρήσεις, ακαδημαϊκούς και την κοινωνία των πολιτών σχετικά με το πώς να υλοποιηθεί αυτή η ατζέντα προς την ευημερία.
Ήδη στη Γενεύη δημιουργήθηκε ένας οδικός χάρτης για την εξάλειψη της φτώχειας, που δεν θα βασίζεται στην ατελείωτη ανάπτυξη. Περισσότεροι από 400 συνεισφέροντες (κυβερνήσεις, συνδικάτα, κοινωνικά κινήματα, υπηρεσίες του ΟΗΕ και πανεπιστήμια) καθόρισαν μέτρα που ήδη λειτουργούν σε διαφορετικά μέρη. Περιλαμβάνουν από την κοινωνική προστασία και φροντίδα, τη φορολογία, τις καθολικές βασικές υπηρεσίες και τα δικαιώματα της φύσης, τη διακυβέρνηση του εμπορίου, του χρέους και των οικονομικών.
Αλλά χρειάζεται δράση. Διότι συνήθως οι κυβερνήσεις συμφωνούν, αλλά στην πράξη κινούνται πολύ αργά. Οι νέοι δείκτες από μόνοι τους δεν θα είναι αρκετοί. Πρέπει να ξεριζωθεί η βαθιά πεποίθηση που μιλάει για επιδίωξη της ανάπτυξης με κάθε κόστος. Αυτό είναι παντού. Στον τρόπο με τον οποίο οι πιστωτικοί οργανισμοί αξιολογούν το χρέος μιας χώρας. Στον τρόπο με τον οποίο τα υπουργεία οικονομικών θεωρούν έναν προϋπολογισμό υπεύθυνο και στην σπάνια αμφισβητούμενη υπόθεση ότι όσο περισσότερο, τόσο καλύτερα.
Τι έχει πραγματικά σημασία
Οι Κατρίν Τζακομπσντότιρ και Νίκολα Στέρτζον το θέτουν ως εξής: ο δρόμος για την ευημερία δεν είναι περαιτέρω συναίνεση, αλλά περισσότεροι πρώιμοι υιοθετητές. Δηλαδή χώρες πρόθυμες να εφαρμόσουν πιλοτικά και να μοιραστούν με ειλικρίνεια όσα μαθαίνουν, με την υποστήριξη της κοινωνίας των πολιτών, των επιχειρήσεων και του ίδιου του ΟΗΕ.
Οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης του 2015, από τον ΟΗΕ, ζητούν από κάθε χώρα να διατηρήσει την οικονομική ανάπτυξη ανά άτομο. Καθώς οι κυβερνήσεις αρχίζουν να σχεδιάζουν τι θα τις ακολουθήσει, έχουμε την ευκαιρία να αλλάξουμε τις οδηγίες και να δημιουργήσουμε μια διαφορετική προσέγγιση. Και να οδηγηθούμε στην ευημερία.
Και τονίζουν ότι η ευθύνη κάθε ηγέτη είναι να διασφαλίσει την ευημερία και την ασφάλεια του λαού του. Για να πετύχει αυτό, πρέπει να ξεπεράσουμε το ΑΕΠ και να σκεφτούμε τι πραγματικά έχει σημασία.
