Φόρτωση Text-to-Speech…
Την ανάγκη να καταστεί σύντομα επιχειρησιακό το άρθρο 42.7 της συνθήκης της Ε.Ε., το λεγόμενο ευρωπαϊκό άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, με σαφείς διαδικασίες ενεργοποίησης και συντονισμού, ιδίως σε περιπτώσεις όπου η αντίδραση της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας δεν είναι δεδομένη, προκρίνει ο επίτροπος Aμυνας και Διαστήματος Aντριους Κουμπίλιους, ενώ υπογραμμίζει ότι η Ευρώπη οφείλει πλέον να προετοιμαστεί και για ένα νέο δεδομένο: τη στροφή της αμερικανικής αμυντικής βιομηχανίας στην αναπλήρωση των στρατιωτικών αποθεμάτων των ΗΠΑ.
Ενόψει της διήμερης επίσκεψής του που ξεκινάει αύριο στην Αθήνα, ο Λιθουανός επίτροπος παροτρύνει την Ελλάδα να αναπτύξει πλέον κοινά ευρωπαϊκά αμυντικά έργα, ενώ προαναγγέλλει την ανάπτυξη ειδικής υποδομής στη χώρα του ευρωπαϊκού συστήματος, GovStatCom, που παρέχει ασφαλείς και αξιόπιστες δορυφορικές επικοινωνίες.
– Ο πόλεμος στο Ιράν αποκάλυψε εκ νέου πόσο γρήγορα περιφερειακές συγκρούσεις μπορούν να κλιμακωθούν και να επηρεάσουν την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Ποια τα βασικά διδάγματα για την Ευρωπαϊκή Ενωση και πώς θα πρέπει να διαμορφώσουν τις προτεραιότητες άμυνάς της;
– Βλέπουμε πόσο γρήγορα οι περιφερειακές συγκρούσεις επιδεινώνονται και εξαπλώνονται γύρω από την Ευρώπη. Αν ο ρωσικός πόλεμος κατά της Ουκρανίας απειλεί το ανατολικό τμήμα της ηπείρου, τώρα ο πόλεμος κατά του Ιράν δημιουργεί σημαντικές απειλές και προκλήσεις για τον Νότο, ιδίως για τις μεσογειακές χώρες. Αυτό είναι πλέον σαφές.
Συνεπώς, όλοι στην Ευρώπη οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε πολύ πιο σοβαρά την ευθύνη για την άμυνά μας. Πρόκειται για στρατηγική προτεραιότητα.
Ταυτόχρονα, πέρα από τις άμεσες απειλές –όπως είδαμε και με επιθέσεις σε βάσεις στην Κύπρο–, υπάρχει ένα βαθύτερο, δομικό ζήτημα. Εως σήμερα, περίπου το 40% των οπλικών συστημάτων μας προερχόταν από τις ΗΠΑ, που παρείχαν επίσης τη δυνατότητα πρόσβασης σε εξειδικευμένα συστήματα, όπως τα αντιβαλλιστικά, ιδιαίτερα για την Ουκρανία.
Σήμερα, όμως, όπως προκύπτει από τις διαθέσιμες πληροφορίες, τα αμερικανικά αποθέματα έχουν επιβαρυνθεί σημαντικά, και τα επόμενα χρόνια η παραγωγή τους θα κατευθυνθεί κυρίως στην αναπλήρωση των δικών τους αναγκών. Αυτό δημιουργεί πρόσθετο ζήτημα για την Ευρώπη: πώς θα ενισχύσει τις δικές της δυνατότητες και θα αυξήσει την παραγωγή της.
– Δεδομένου ότι εξακολουθούμε να εξαρτόμαστε σε μεγάλο βαθμό από την τεχνολογική αποτελεσματικότητα των αμερικανικών αμυντικών εταιρειών, είναι οι αντίστοιχες ευρωπαϊκές ικανές να καλύψουν τις ανάγκες των κρατών-μελών;
– Οι ευρωπαϊκές εταιρείες είναι ισχυρές τεχνολογικά, αν και υπάρχουν τομείς όπου πρέπει να καλυφθούν κενά, όπως η τεχνητή νοημοσύνη. Το βασικό πρόβλημα, όμως, είναι η παραγωγή: οι επενδύσεις αυξάνονται ταχύτερα από την ικανότητα της βιομηχανίας να ανταποκριθεί.
Η ρωσική πρόκληση – Η Ευρώπη οφείλει να αυξήσει την παραγωγή οπλικών συστημάτων και να ενισχύσει τις δυνατότητές της. Πρέπει, επίσης, να λάβει υπόψη ότι θα αντιμετωπίσει έναν ρωσικό στρατό πιο ισχυρό και δοκιμασμένο στη μάχη.
Για τον λόγο αυτό, το τελευταίο διάστημα πραγματοποίησα σειρά επισκέψεων σε βιομηχανίες παραγωγής πυραύλων, καθώς η προμήθειά τους στην Ουκρανία μπορεί να αποτελέσει τη μεγαλύτερη πρόκληση. Συζητήσαμε τους λόγους για τους οποίους οι βιομηχανίες δεν μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή με την ταχύτητα που θα θέλαμε, καθώς και το ότι η ρωσική πλευρά υπερτερεί σήμερα σε παραγωγή. Εξετάζουμε πώς θα αντιστραφεί αυτή η κατάσταση.
– Eχετε αναφέρει πολλές φορές ότι η Ε.Ε. θα μπορούσε να αντιμετωπίσει πρόκληση από τη Ρωσία έως το 2030. Θα είναι έτοιμη έως τότε;
– Το έχουμε θέσει ως προτεραιότητα και πρέπει να επιτύχουμε αυτό το αποτέλεσμα. Η Ευρώπη οφείλει να αυξήσει την παραγωγή οπλικών συστημάτων και να ενισχύσει τις δυνατότητές της. Πρέπει, επίσης, να λάβει υπόψη ότι θα αντιμετωπίσει έναν ρωσικό στρατό πιο ισχυρό και δοκιμασμένο στη μάχη.
Και γι’ αυτό, η ενσωμάτωση των ουκρανικών αμυντικών δυνατοτήτων στις ευρωπαϊκές θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά τη συνολική ισχύ της Ε.Ε.
– Στο περιβάλλον αυτό, πόσο καίριο μπορεί να γίνει στην πράξη το άρθρο 42.7 της ευρωπαϊκής συνθήκης (ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής) και να εξελιχθεί σε επιχειρησιακό μηχανισμό, όπως ζητούν ηγέτες της Ε.Ε.;
– Πρόκειται για πολύ σημαντική συζήτηση αυτή τη στιγμή. Διαθέτουμε ένα ισχυρό άρθρο, το οποίο όμως δεν έχει ακόμη καταστεί επιχειρησιακό. Χρειάζεται να καθοριστούν συγκεκριμένες διαδικασίες για την ενεργοποίηση και εφαρμογή του, καθώς και ο ρόλος των ευρωπαϊκών θεσμών στον συντονισμό της αμοιβαίας αμυντικής βοήθειας.
Ελπίζω ότι σύντομα θα έχουμε αυτό που κάνουν οι ΗΠΑ, δηλαδή οργανώνουν κάποιου είδους ασκήσεις επί χάρτου. Και τότε θα δούμε τι επιπλέον πρέπει να κάνουμε.
Αλλά θα ήθελα να τονίσω ότι όταν μιλάμε για αμοιβαία βοήθεια, υπάρχουν δύο τομείς: η πολιτική και η στρατιωτική βοήθεια. Ωστόσο, χρειάζεται κάποιο είδος «εγχειριδίου» να κατατεθεί στους πρωθυπουργούς, ώστε να δουν αυτές τις δυνατότητες και να τις χρησιμοποιήσουν σε περίπτωση στρατιωτικής επιθετικότητας.
Στον τομέα της πολιτικής βοήθειας υπάρχουν σημαντικά «εργαλεία». Ωστόσο, στον τομέα της στρατιωτικής, εάν ενεργοποιηθεί το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, τότε η στρατιωτική βοήθεια της Ε.Ε. δεν θα είναι καθοριστική. Αλλά αν συμβεί με τέτοιο τρόπο που, για κάποιο λόγο, το ΝΑΤΟ δεν θα είναι ενεργό, τότε σίγουρα η ρήτρα θα είναι πολύ σημαντική. Και γι’ αυτό πρέπει να αναπτύξουμε σωστές διαδικασίες για το πώς μπορεί να ενεργοποιηθεί.
Αν, ξέρετε, σε κάποιες συνθήκες βλέπαμε ότι η κατάσταση γίνεται τεταμένη κάπου –είτε στο ιρανικό μέτωπο είτε στα ανατολικά της Ευρώπης– και ότι οι αντίπαλοι συγκεντρώνουν στρατεύματα, τότε θα μπορούσαμε εκ των προτέρων να ξεκινήσουμε όλες τις διαδικασίες με διακριτικό τρόπο, ζητώντας από τις χώρες να είναι έτοιμες να παρέχουν αυτή την αμοιβαία βοήθεια.
– Στο πλαίσιο αυτό, ποιος θα μπορούσε να είναι ο ρόλος της Ελλάδας; Βλέπετε, επίσης, τη δυνατότητα δημιουργίας «Μεσογειακής πτέρυγας επιτήρησης» κατά το πρότυπο της αντίστοιχης Ανατολικής (Eastern Flank Watch);
– Η Ελλάδα αποτελεί ισχυρό παράδειγμα χώρας με σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες καθώς και παρουσία στην αμυντική και διαστημική βιομηχανία και μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην περιοχή της Μεσογείου.
Παράλληλα, για την Ε.Ε. είναι κρίσιμο να αναπτύξει κοινά αμυντικά έργα, καθώς έως σήμερα τα κράτη-μέλη λειτουργούσαν κυρίως βάσει εθνικών πολιτικών, γεγονός που δημιουργεί κατακερματισμό.
Πρωτοβουλίες και προγράμματα που υποστηρίζει ήδη η Κομισιόν, όπως το «Eastern Flank Watch», δείχνουν μια κατεύθυνση, ενώ οι μεσογειακές χώρες μπορούν να εξετάσουν αντίστοιχες, όπως μια μεσογειακή πτέρυγα επιτήρησης, ιδίως σε ζητήματα όπως η ασφάλεια υποθαλάσσιων καλωδίων και η θαλάσσια ασφάλεια.
– Για την Ελλάδα οι ανησυχίες ασφάλειας, πάντως, δεν είναι αφηρημένες. Δεδομένου ότι, σύμφωνα με την έκθεση προόδου της Κομισιόν για το 2025, η Τουρκία δεν ευθυγραμμίζεται πλήρως με την εξωτερική πολιτική της Ε.Ε., θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής άμυνας; Και να συμμετάσχει σε ευρωπαϊκά αμυντικά σχήματα, όπως υποστηρίζουν ορισμένα κράτη-μέλη;
– Δεν έχω μια πολύ αυστηρή απάντηση. Σίγουρα, η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά δεν είναι κράτος-μέλος της Ε.Ε. Επομένως, όταν υλοποιούμε προγράμματα της Ε.Ε., υπάρχουν πολύ σαφή κριτήρια επιλεξιμότητας και εάν χώρες όπως η Τουρκία ή άλλες θέλουν να συμμετάσχουν σε προγράμματα της Ε.Ε., φυσικά πρέπει να πληρούν αυτά τα κριτήρια.
Η στρατηγική ασφάλειας – Μια σημαντική διαδικασία αυτή τη στιγμή σχετίζεται με την προετοιμασία της λεγόμενης ευρωπαϊκής στρατηγικής ασφάλειας, η οποία θα παρουσιαστεί κάπου στα μέσα του έτους, ίσως μετά τη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα.
Ολα τα προγράμματα που προτείνουμε πρέπει να υποστηρίζονται ομόφωνα στο Συμβούλιο. Και ίσως η Τουρκία γνωρίζει πολύ καλά ότι υπάρχουν κάποια διμερή ζητήματα με ορισμένα κράτη-μέλη. Και αυτό είναι κάτι που βεβαίως και η Τουρκία ή κάποιοι από τους γείτονες μπορούν να προσπαθήσουν να επιλύσουν.
– Αλλά θα μπορούσε να γίνει μέρος της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής άμυνας;
– Δεν είμαστε, ξέρετε, τόσο ακριβείς στο τι σημαίνει ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας ή άμυνας. Μια σημαντική διαδικασία αυτή τη στιγμή σχετίζεται με την προετοιμασία της λεγόμενης ευρωπαϊκής στρατηγικής ασφάλειας, η οποία θα παρουσιαστεί κάπου στα μέσα του έτους, ίσως μετά τη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα.
Και στη συνέχεια, ίσως άλλα θέματα θα αρχίσουν να αναπτύσσονται μέσα από αυτή τη στρατηγική, όπως το άρθρο 42.7. Συζητούμε, επίσης, για τo πώς θα δημιουργηθεί η Ευρωπαϊκή Αμυντική Ενωση και για τον ευρωπαϊκό πυλώνα του ΝΑΤΟ. Υπάρχουν, λοιπόν, πολλά θέματα, που συζητούνται παράλληλα.
Αλλά αυτή τη στιγμή δεν βρισκόμαστε ακόμη σε αυτό, που θα αποκαλούσα θεσμική ετοιμότητα άμυνας. Αν μιλάμε για υλική ετοιμότητα, όπως παραγωγή οπλικών συστημάτων και χρηματοδότηση, έχουμε κάνει αρκετά σημαντικά βήματα τον τελευταίο χρόνο. Ομως, σε επίπεδο θεσμικής ετοιμότητας βρισκόμαστε σε αρχικό στάδιο.
– Αρα η Ε.Ε. δεν αποκλείει συμμετοχή τρίτων χωρών, όμως αυτό θα εξαρτηθεί από τη στρατηγική που θα διαμορφωθεί τους επόμενους μήνες;
– Ναι, βεβαίως.
Η Ελλάδα στη δορυφορική «ομπρέλα»
– Οι συζητήσεις σας στην Αθήνα θα αφορούν και το GovSatCom (σ.σ. ευρωπαϊκό πρόγραμμα για ασφαλείς αξιόπιστες δορυφορικές επικοινωνίες). Βλέπετε την Ελλάδα ως πιθανό περιφερειακό κόμβο για διαστημικές και σχετικές δυνατότητες επιτήρησης της Ε.Ε.;
– Οπως κατανοώ, σχεδιάζεται η ανάπτυξη σχετικών υποδομών και στην Ελλάδα, κάτι που είναι σημαντικό. Το GovSatCom αποτελεί «πρόδρομο» για τη νέα μας δορυφορική συστοιχία, τη λεγόμενη ασφαλή δορυφορική επικοινωνία.
«Χτίζουμε», για να το πούμε απλά, ένα ευρωπαϊκό Starlink. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο.
– Μπορεί η Ευρώπη ρεαλιστικά να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ και Κίνα στον τομέα της τεχνολογίας και του Διαστήματος;
– Πιστεύω ότι συχνά υποτιμούμε τις δυνατότητές μας. Μπορεί η Ευρώπη να καθυστερεί να ξεκινήσει ορισμένες πρωτοβουλίες, αλλά όταν το κάνει μπορεί να επιτύχει πολύ υψηλό επίπεδο. Το έχουμε δει με το Galileo (σ.σ. δορυφορικό σύστημα πλοήγησης), που είναι πιο ακριβές από το αμερικανικό GPS, καθώς και με το Copernicus (σ.σ. πρόγραμμα παρατήρησης της γης), που θεωρείται κορυφαίο παγκοσμίως.
Το επόμενο βήμα είναι η ανάπτυξη ευρωπαϊκού δορυφορικού συστήματος επικοινωνιών, που θα ενισχύσει σημαντικά τις δυνατότητές μας. Κάποιοι θεωρούν ότι θα είναι καλύτερο από το Starlink και δεν θα πάω κόντρα σε αυτό.
