Φόρτωση Text-to-Speech…
Η αμυντική συμφωνία Σαουδικής Αραβίας – Πακιστάν – Τουρκίας είναι απότοκο τριών παραγόντων, όπως διαμορφώθηκαν στον απόηχο της κρίσης στη Μέση Ανατολή από τα τέλη Φεβρουαρίου. Σημειωτέον πως υπογράφηκε λίγες μέρες μετά τη συμφωνία συνεργασίας σε θέματα πυρηνικής ενέργειας μεταξύ ΗΠΑ και Σαουδικής Αραβίας, με τον πρόεδρο Τραμπ ωστόσο να ρίχνει σκιές γύρω από το περιεχόμενο και τελικά την εφαρμογή της.
Πράγματι, οι χώρες του Κόλπου, διαπιστώνοντας ότι δεν μπορούν πλέον να εξαρτώνται με τον απόλυτο τρόπο του παρελθόντος σε ζητήματα ασφάλειας από τις ΗΠΑ και αδυνατώντας να διαγνώσουν τις προθέσεις της αμερικανικής ηγεσίας, στρέφονται υποχρεωτικά στην αναζήτηση περιφερειακών εταιρικών σχημάτων. Γνωρίζουν, άλλωστε, πως καμία εκτός περιοχής δύναμη δεν έχει τη δυνατότητα και τη διάθεση να «μπει στα παπούτσια» των Αμερικανών ώστε να απευθυνθούν σε αυτή. Γνωρίζουν, επίσης, ότι ενώνοντας δυνάμεις και δημιουργώντας έναν ισχυρό πόλο αυξάνουν την επιρροή τους απέναντι στην Ουάσιγκτον, αφού δεν θα μπορεί να τις αγνοήσει. Εξάλλου, ευρύτερες περιφερειακές διευθετήσεις υποστηρίζονται από την τελευταία, στον βαθμό που δεν θα είναι πλέον αναγκασμένη να σπαταλά οικονομικό, διπλωματικό και στρατιωτικό κεφάλαιο στη Μέση Ανατολή, αρκεί βέβαια αυτές να μην υπονομεύουν τα αμερικανικά συμφέροντα. Τα οποία, στην αντίληψη του προέδρου Τραμπ, δεν ευθυγραμμίζονται με καμία περιφερειακή δύναμη, συμπεριλαμβανομένου του Ισραήλ.
Tρεις σύμμαχοι των Αμερικανών, με τις ηγεσίες των οποίων ο Τραμπ συνεννοείται καλά, μοιράζονται κοινές ανησυχίες και δημιουργούν ένα ενιαίο μέτωπο με διαφορετικές επιδιώξεις αλλά συναντίληψη πως οι χώρες της περιοχής πρέπει να αποκτήσουν την ιδιοκτησία στα περιφερειακά ζητήματα ασφαλείας, ικανοποιώντας τη σχετική προτροπή των Αμερικανών προς τους συμμάχους τους. Πρόκειται για τρεις καλούς πελάτες της αμερικανικής αμυντικής βιομηχανίας, άρα οι ανάγκες που θα προκύψουν από τη συνεργασία τους θα αυξήσουν τα έσοδα της πρώτης, ενώ στον βαθμό που είναι συμπεριληπτικοί ή βρουν κοινά πεδία συνεργειών με επιπλέον περιφερειακούς δρώντες θα διαμορφωθεί μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στην οποία οι ΗΠΑ δεν θα χρειάζεται να εμπλέκονται ενεργητικά, αλλά και την οποία δεν θα ελέγχουν. Ακόμη και η χλιαρή αντίδραση έως και ουδέτερα θετική υποδοχή της από το Ιράν δείχνει ότι δεν είναι απαραίτητη η αμερικανική εμπλοκή στην εξεύρεση ενός διαπεριφερειακού modus operandi.
Μόνο που πρόκειται για ουσιαστική μετατόπιση των αμερικανικών θέσεων, πιθανόν και αποδοχής ενός ανερχόμενου status quo από μεριάς της Ουάσιγκτον, εφόσον μετακινούμαστε από την προοπτική αναγνώρισης του Ισραήλ μέσω των Συμφωνιών του Αβραάμ και αποκατάστασης των σχέσεών του με τα αραβικά κράτη σε συσσωματώσεις που εκ των πραγμάτων στρέφονται εις βάρος του. Μάλιστα, η επιλογή συμπερίληψης της Τουρκίας θα δοκιμάσει τις ήδη κλονισμένες αντοχές του Ισραήλ έναντι της Σαουδικής Αραβίας και τούμπαλιν.
Το εν λόγω σύμφωνο δημιουργεί και αντισυσπειρώσεις, με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ισραήλ σε προεξάρχοντα ρόλο και δευτερευόντως το Μπαχρέιν, ενώ ακόμη δεν έχει τοποθετηθεί η Ινδία. Οι τρεις αυτές χώρες έχουν μια εντελώς διαφορετική άποψη για το μέλλον της Μέσης Ανατολής, θεωρώντας την ανατροπή του καθεστώτος στην Τεχεράνη αναγκαία συνθήκη για την αποκατάσταση της τάξης. Υπεισέρχεται, βέβαια, εδώ και η αντιπαράθεση μεταξύ Αμπου Ντάμπι και Ριάντ, με το πρώτο να ακολουθεί μια επιθετική πολιτική διείσδυσης στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, βρίσκοντας ευήκοα ώτα στα κέντρα λήψης αποφάσεων υπέρ των απόψεών του.
Τρίτος λόγος είναι η στάση της ηγεσίας του Ισραήλ και οι εξτρεμιστικές της βλέψεις, που θεωρούνται από τις περισσότερες χώρες της περιοχής ως ευθέως αποσταθεροποιητικές, άρα απαιτείται ένας συνασπισμός δυνάμεων για να τις μετριάσει, από τη στιγμή που δεν μπορούν να το κάνουν οι Αμερικανοί. Παρά τις εμφατικές διαφοροποιήσεις Τραμπ από τον Νετανιάχου, αλλά και τη διαφωνία του δεύτερου για την αμερικανική πρόταση 15 σημείων αναφορικά με τον αφοπλισμό της Χαμάς, είναι εμφανής η έλλειψη εμπιστοσύνης έναντι της Ουάσιγκτον, οδηγώντας στη συνειδητοποίηση ότι θα πρέπει οι χώρες της περιοχής να πάρουν τις τύχες της στα χέρια τους.
Πάντως, η συγκεκριμένη συμφωνία είναι αποκαλυπτική και των διαιρέσεων ανάμεσα στα κράτη του Κόλπου και μοιάζει με προειδοποίηση –με δόσεις απείθειας– προς Αμερικανούς και Ισραηλινούς για την επόμενη μέρα. Παρότι τυχόν ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής δεν μοιάζει πιθανή, καθότι τα ανοιχτά μέτωπα ειδικότερα Πακιστάν και Τουρκίας σχεδόν απαγορεύουν τέτοιες σκέψεις, πρόκειται για την πρώτη περιφερειακή σύμπραξη τριών σημαντικών δρώντων που αθροίζουν και συμπληρώνουν δυνάμεις μέσω ενός μερικώς δεσμευτικού αμυντικού συμφώνου.
* Ο κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων και καθηγητής του Αμερικανικού Πανεπιστημίου Ελλάδος. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος το βιβλίο «Η νέα παγκόσμια τάξη. Το δίκαιο της ισχύος».
