Φόρτωση Text-to-Speech…
Η σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα εξελίσσεται σε παράσταση για δύο ηγέτες, αν δεν επισκιαστεί κιόλας: τον οικοδεσπότη Ερντογάν και τον Αμερικανό ομόλογό του, οι οποίοι εξαρχής κατέστησαν σαφές ότι αναζητούν λύσεις που θα αναζωογονήσουν το επίπεδο των αμερικανοτουρκικών σχέσεων.
Ο Ερντογάν φαίνεται ότι μέσα από τη συστηματική ζύμωση με τον Τραμπ έχει καταφέρει να τον πείσει ότι η Τουρκία δεν αποτελεί μόνο έναν πολύτιμο συνομιλητή, που προσφέρει τουλάχιστον τις υπηρεσίες της, αν όχι λύσεις, σε διάφορα μέτωπα, αλλά και πως είναι επαρκώς αξιόπιστη ώστε να μην αμφισβητείται πλέον ο βαθμός δέσμευσής της στις αμερικανικές –όχι απαραιτήτως τις νατοϊκές– επιταγές. Επιβεβαιώνεται επίσης ότι η Τουρκία είναι διατεθειμένη να παράσχει διευκολύνσεις στην αμερικανική ηγεσία, αρκεί αυτές να μη γνωστοποιούνται.
Δημιουργείται έτσι ένα κλίμα εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο προέδρων, που εκ των πραγμάτων επηρεάζει και τα υπόλοιπα κέντρα λήψης αποφάσεων. Στην περίπτωση των ΗΠΑ, ο Μάρκο Ρούμπιο δεν θέλει να αντιπαρατεθεί με τον Τραμπ, προσβλέποντας στο χρίσμα του υποψηφίου προέδρου στις εκλογές του 2028. Ο δε Πιτ Χέγκσεθ δεν έχει το διαμέτρημα για να υψώσει το ανάστημά του.
Κατά τα λοιπά, τόσο το Στέιτ Ντιπάρτμεντ όσο και το Πεντάγωνο υπολειτουργούν σε υπηρεσιακό επίπεδο, ενώ και στο Κογκρέσο η άλωση του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος από τον Τραμπ δεν αφήνει μεγάλα περιθώρια σε βουλευτές και γερουσιαστές που θέλουν να σταθούν απέναντί του. Δεν είναι, ωστόσο, εύκολο να παρακαμφθούν συνολικά οι αντιδράσεις χωρίς την παροχή διαβεβαιώσεων – εγγυήσεων από μέρους του.
Τεστάροντας συνεχώς τα όρια και τις αντοχές των περιώνυμων checks and balances, ο πρόεδρος Τραμπ έχει αποδείξει ότι είναι αποφασισμένος και ικανός να βρει φόρμουλες στο όριο ή και εκτός νομικού πλαισίου ώστε να επιβάλλει τις αποφάσεις του.
Αν κρίνει ότι ο Τούρκος πρόεδρος τον διευκολύνει στην κρίση στη Μέση Ανατολή και μάλιστα σε αντιδιαστολή με τους περισσότερους Ευρωπαίους, που πιστεύει ότι δεν τον στήριξαν επαρκώς, ή ότι μπορεί να διαμεσολαβήσει σε κάποιες ένοπλες συρράξεις, και πιο συγκεκριμένα στην Ουκρανία, για να δοθεί μια λύση (σημαντική η διαπίστωση ότι μόνος του δεν είναι σε θέση να τα καταφέρει, άρα αναζητεί ηγέτες εμπιστοσύνης για να αναλάβουν ρόλους), και ακόμη περισσότερο εφόσον συνεχιστούν προσωπικές χάρες, τότε δεν αποκλείεται να κάνει χρήση των προεδρικών εξουσιών και να ασκήσει πιέσεις για άρση των κυρώσεων που έχουν καθηλώσει την αμερικανοτουρκική συνεργασία στον τομέα της άμυνας.
Σε αυτόν, υπάρχουν τρεις προοπτικές, άλλες πιο ρεαλιστικές άλλες πιο σύνθετες. Η παροχή αμερικανικών κινητήρων για το τουρκικό πρόγραμμα μαχητικών Kaan, χωρίς τους οποίους η Τουρκία δεν είναι σε θέση να το αναπτύξει. Είναι μία άμεση απόφαση που έχει τον μικρότερο βαθμό δυσκολίας. Δεύτερη περίπτωση είναι τα F-35: μοιάζει απίθανο οι Aμερικανοί να επαναφέρουν την Τουρκία στο πρόγραμμα και να υλοποιήσουν την παραγγελία έως και 100 μαχητικών, χωρίς αυτή να αποσύρει το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400 από την επικράτειά της. Αν, εντούτοις, η Αγκυρα διευκολύνει την Ουάσιγκτον (απαιτείται η συναίνεση της Ρωσίας) και διευρυνθούν οι ορίζοντες της αμυντικής συνεργασίας, δεν μπορούμε να αποκλείσουμε ακόμη και την αγορά Patriot, σε αντικατάσταση των S-400. Ακόμη κι αν η Τουρκία έχει προμηθευθεί το γαλλοϊταλικό αντιαεροπορικό σύστημα SAMP/T.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, που πάντως απαιτεί χρόνο, με άδηλη αν όχι αμφίβολη την έκβαση, ο Αμερικανός πρόεδρος θα επικαλεστεί την ενίσχυση της αμερικανικής αμυντικής βιομηχανίας και την (υποτιθέμενη) επαναφορά της Τουρκίας στο αμερικανικό «μαντρί» για να πείσει τους νομοθέτες, αλλά και το Ισραήλ και την Ελλάδα και τα λόμπι, ότι διατηρεί τον έλεγχο της κατάστασης και ότι αυτή η νέας μορφής σχέση με την Τουρκία δεν απειλεί τα συμφέροντά τους. Διόλου εύκολη αποστολή.
* Ο κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (IGA), καθηγητής του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος.
