Υπάρχει ένα παράδοξο που συνοδεύει εδώ και χρόνια τα επαγγέλματα υγείας. Οι άνθρωποι που έχουν εκπαιδευτεί να προστατεύουν την υγεία των άλλων εργάζονται συχνά σε περιβάλλοντα όπου η φροντίδα της δικής τους υγείας γίνεται δύσκολη.
Μια παλαιότερη έρευνα της Indian Medical Association στην Κεράλα είχε προκαλέσει μεγάλη συζήτηση όταν κατέγραψε μέση ηλικία θανάτου των γιατρών περίπου στα 62 χρόνια, αισθητά χαμηλότερη από το τότε προσδόκιμο ζωής του τοπικού πληθυσμού. Τα στοιχεία αφορούσαν έναν συγκεκριμένο πληθυσμό και μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, ενώ νεότερες διεθνείς έρευνες έχουν δώσει πιο σύνθετη εικόνα για τη μακροζωία των γιατρών. Το ερώτημα που ανέδειξε εκείνη η μελέτη παραμένει, ωστόσο, επίκαιρο: πόσο καλά καταφέρνουν να φροντίσουν τον εαυτό τους οι άνθρωποι που περνούν τη ζωή τους φροντίζοντας άλλους;
Advertisment
Το ίδιο ερώτημα αφορά και την Ελλάδα. Ελληνικές μελέτες έχουν καταγράψει επαγγελματική εξουθένωση σε γιατρούς, νοσηλευτές και άλλους εργαζομένους νοσοκομείων. Έρευνα σε επτά νοσοκομεία της Δυτικής Ελλάδας εξέτασε την επαγγελματική εξουθένωση σε διαφορετικές κατηγορίες προσωπικού, ενώ νεότερες μελέτες έχουν εξετάσει τη σχέση της με την αϋπνία, την ψυχολογική ανθεκτικότητα και την καθημερινή λειτουργία επαγγελματιών υγείας.
Η συζήτηση εδώ μπορεί εύκολα να οδηγηθεί αποκλειστικά στις δυσκολίες του επαγγέλματος. Υπάρχει όμως μια δεύτερη, εξίσου ενδιαφέρουσα πλευρά: τι μπορεί να κάνει ο ίδιος ο οργανισμός μέσα στην καθημερινή του λειτουργία ώστε να υποστηρίζει περισσότερο την υγεία και την ευεξία των ανθρώπων του;
Αυτό ακριβώς προσπάθησε να απαντήσει ο Dr. Rich Safeer στη Johns Hopkins Medicine.
Advertisment
Ένας από τους σημαντικότερους οργανισμούς υγείας στον κόσμο κοιτάζει προς τα μέσα
Η Johns Hopkins Medicine αποτελεί έναν από τους πλέον αναγνωρισμένους ακαδημαϊκούς οργανισμούς υγείας διεθνώς. Συνδυάζει το Johns Hopkins Hospital, την Ιατρική Σχολή του Johns Hopkins University και ένα μεγάλο δίκτυο νοσοκομείων, κλινικών και υπηρεσιών υγείας.
Το Johns Hopkins Hospital έχει διαδραματίσει ιστορικό ρόλο στη διαμόρφωση της σύγχρονης ιατρικής εκπαίδευσης και κλινικής πρακτικής στις Ηνωμένες Πολιτείες και επί δεκαετίες βρίσκεται ανάμεσα στα κορυφαία νοσοκομεία της χώρας.
Αυτό ακριβώς κάνει την περίπτωση του ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα.
Ένας οργανισμός που διαθέτει τεράστια ιατρική γνώση χρειάστηκε κάποια στιγμή να εξετάσει ένα πολύ πιο καθημερινό ερώτημα:
Πόσο υγιές είναι το ίδιο το περιβάλλον μέσα στο οποίο εργάζονται οι άνθρωποί μας;
Ο Rich Safeer άλλαξε την ερώτηση
Ο Dr. Rich Safeer είναι Chief Medical Director of Employee Health and Well Being στη Johns Hopkins Medicine και ένας από τους ανθρώπους που διαμόρφωσαν τη στρατηγική Healthy at Hopkins.
Η προσέγγισή του ξεκίνησε από μια απλή παρατήρηση. Πολλά προγράμματα ευεξίας βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά στην προσωπική προσπάθεια του εργαζομένου. Μια εφαρμογή, μια δράση άσκησης, μια ενημέρωση για τη διατροφή, ένα σεμινάριο διαχείρισης του στρες. Η γνώση προσφέρεται και στη συνέχεια ο εργαζόμενος καλείται να την εφαρμόσει.
Ο Safeer κοίταξε το θέμα από την πλευρά του περιβάλλοντος.
Τι συμβαίνει όταν ένας οργανισμός μιλά για υγιεινή διατροφή και οι πιο εύκολα διαθέσιμες επιλογές μέσα στον χώρο εργασίας οδηγούν προς την αντίθετη κατεύθυνση; Πόσο εύκολη είναι η άσκηση ή η κίνηση μέσα στην καθημερινή εργασία; Τι μήνυμα δίνουν οι προϊστάμενοι; Ποιες συμπεριφορές ενισχύονται στην πράξη; Ποια θέση έχει η ευεξία όταν έρχεται η ώρα να αξιολογηθεί η ίδια η διοίκηση;
Για τον Safeer, η υγεία στον χώρο εργασίας διαμορφώνεται μέσα από πολλές μικρές αποφάσεις που επαναλαμβάνονται κάθε ημέρα. Ο χώρος, οι διαθέσιμες επιλογές, οι συνήθειες της ομάδας και η στάση της ηγεσίας επηρεάζουν τελικά τη συμπεριφορά περισσότερο από όσο συνήθως αναγνωρίζουμε.
Πρώτα μέτρησαν το περιβάλλον
Η Johns Hopkins Medicine χρησιμοποίησε το CDC Worksite Health ScoreCard, ένα εργαλείο των αμερικανικών Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων που αξιολογεί πόσο συστηματικά ένας οργανισμός εφαρμόζει τεκμηριωμένες πρακτικές για την υγεία των εργαζομένων.
Η αξιολόγηση εξετάζει πολιτικές, προγράμματα, κοινωνική υποστήριξη, φυσικό περιβάλλον και οργανωτικές πρακτικές. Στην πρώτη εφαρμογή του εργαλείου, το 2016, η Johns Hopkins Medicine συγκέντρωσε 180 βαθμούς από τους 264 και βρέθηκε κάτω από το αντίστοιχο σημείο αναφοράς του κλάδου.
Για έναν οργανισμό με το κύρος και την επιστημονική γνώση του Johns Hopkins, το αποτέλεσμα είχε ιδιαίτερη σημασία.
Η ιατρική γνώση από μόνη της είχε αποδειχθεί ανεπαρκής για τη δημιουργία ενός πραγματικά υγιούς εργασιακού περιβάλλοντος.
Και εκεί ήρθε η σημαντική απόφαση.
Η ευεξία μπήκε στην αξιολόγηση της ηγεσίας
Η Johns Hopkins Medicine συνέδεσε τη βελτίωση της επίδοσης στο ScoreCard με τους στόχους και την αξιολόγηση των επικεφαλής των επιμέρους μονάδων.
Αυτή ήταν η ουσιαστική αλλαγή.
Η ευεξία απέκτησε θέση μέσα στη διοίκηση του οργανισμού. Οι επικεφαλής είχαν πλέον συγκεκριμένη ευθύνη να εξετάζουν τι μπορούσε να αλλάξει στις μονάδες τους και να παρακολουθούν την πρόοδο.
Μέσα σε έναν χρόνο, 11 από τις 12 μονάδες βελτίωσαν την επίδοσή τους. Συνολικά, η Johns Hopkins Medicine αύξησε σημαντικά τη βαθμολογία της και ξεπέρασε το αντίστοιχο εθνικό σημείο αναφοράς.
Η βελτίωση συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια. Σε νεότερη αξιολόγηση, η συνολική επίδοση του οργανισμού στο ScoreCard είχε αυξηθεί από 68,5% το 2016 σε 88%.
Το σημαντικότερο στοιχείο βρίσκεται στον μηχανισμό που οδήγησε σε αυτή την αλλαγή.
Όταν η ευεξία μπήκε μέσα στους στόχους της ηγεσίας, άρχισε να επηρεάζει πραγματικές οργανωτικές αποφάσεις.
Από την καφετέρια μέχρι τη διαχείριση του στρες
Η γνωστή ιστορία με τα «φανάρια» στην καφετέρια είναι μόνο ένα μικρό παράδειγμα αυτής της στρατηγικής.
Όταν ο Safeer έφτασε στο Johns Hopkins, είχε παρατηρήσει μεγάλες ουρές για πίτσα και μπέργκερ, ενώ τα μηχανήματα αυτόματης πώλησης ήταν γεμάτα γλυκά, πατατάκια και ζαχαρούχα ποτά.
Στους χώρους εστίασης εφαρμόστηκε σταδιακά ένα απλό σύστημα σήμανσης με τα χρώματα του φωτεινού σηματοδότη. Πράσινο για τις καλύτερες διατροφικές επιλογές, κίτρινο για επιλογές που χρειάζονται μεγαλύτερο μέτρο και κόκκινο για πιο περιστασιακή κατανάλωση. Παράλληλα, αυξήθηκε η διαθεσιμότητα πιο θρεπτικών επιλογών.
Η λογική ήταν απλή: να γίνει η υγιεινή επιλογή ευκολότερη μέσα στην πραγματική εργάσιμη ημέρα.
Η στρατηγική όμως απλώθηκε πολύ πέρα από τη διατροφή. Περιέλαβε τη σωματική δραστηριότητα, τον ύπνο και την κόπωση, την ψυχική υγεία, την υποστήριξη των εργαζομένων, την εκπαίδευση των προϊσταμένων και τη δημιουργία χώρων ανάπαυσης και αποφόρτισης.
Μέσα σε αυτή την ευρύτερη εργαλειοθήκη η Johns Hopkins Medicine ενέταξε και τεχνικές του HeartMath.
Στην επίσημη πλατφόρμα ευεξίας του οργανισμού υπάρχουν εκπαιδευτικές πρακτικές του HeartMath που έχουν σχεδιαστεί για να βοηθούν τους εργαζομένους να διαχειρίζονται την ένταση και να αυτορρυθμίζονται μέσα στην καθημερινή εργασία. Οι πρακτικές χρησιμοποιούν την εστίαση, την αναπνοή και τη ρύθμιση της συναισθηματικής κατάστασης ως εργαλεία για τις στιγμές αυξημένης πίεσης.
Η παρουσία τους έχει ενδιαφέρον ακριβώς επειδή αποκαλύπτει τη συνολική λογική του Safeer. Η προσέγγισή του περιλαμβάνει ταυτόχρονα το περιβάλλον και τον άνθρωπο.
Αλλάζει το φαγητό που βρίσκεται μπροστά στον εργαζόμενο. Εξετάζει τις οργανωτικές πολιτικές. Εκπαιδεύει την ηγεσία. Δημιουργεί χώρους υποστήριξης. Παρέχει παράλληλα εργαλεία που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο ίδιος ο άνθρωπος όταν βρίσκεται υπό πίεση.
Η κουλτούρα είναι το πραγματικό εργαλείο
Αυτό είναι ίσως το σημείο που ξεχωρίζει περισσότερο στη δουλειά του Safeer. Η ευεξία αντιμετωπίζεται ως ιδιότητα ολόκληρου του οργανισμού. Η προσωπική ανθεκτικότητα, η διαχείριση του στρες, η άσκηση, η διατροφή, ο ύπνος και η αυτορρύθμιση παραμένουν σημαντικά. Ο άνθρωπος όμως καλείται να τα εφαρμόσει μέσα σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον.
Η κουλτούρα μπορεί να τα διευκολύνει. Μπορεί να τα ενισχύσει. Μπορεί να τα ενσωματώσει στην καθημερινότητα. Αυτός ήταν και ένας από τους λόγους που η Johns Hopkins Medicine δημιούργησε αργότερα κεντρικό Office of Well Being, με στόχο η ευεξία να αντιμετωπίζεται σε επίπεδο ολόκληρου του συστήματος.
Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα
Η ελληνική πραγματικότητα έχει τις δικές της συνθήκες και τις δικές της ανάγκες. Το ενδιαφέρον του παραδείγματος του Johns Hopkins βρίσκεται κυρίως στη μεθοδολογία.
Ένας οργανισμός μπορεί να εξετάσει συστηματικά όσα βρίσκονται μέσα στη δική του σφαίρα επιρροής.
Μπορεί να αξιολογήσει το εργασιακό περιβάλλον. Να εντοπίσει σημεία που δυσκολεύουν την υγεία και την ευεξία των εργαζομένων. Να εκπαιδεύσει τους επικεφαλής. Να θέσει μετρήσιμους στόχους. Να ενσωματώσει την ευεξία στην αξιολόγηση της διοίκησης. Να προσφέρει πρακτικά εργαλεία αυτορρύθμισης. Να μετρήσει ξανά και να δει τι πραγματικά λειτουργεί.
Αυτό είναι πολύ περισσότερο από μια ακόμη δράση κατά του burnout.
Το Johns Hopkins αντιμετώπισε την ευεξία ως οργανωτική ικανότητα.
Και ίσως αυτό είναι το πιο ουσιαστικό στοιχείο στην ιστορία του Rich Safeer. Τα φανάρια στην καφετέρια, οι τεχνικές HeartMath, οι χώροι αποφόρτισης και τα υπόλοιπα εργαλεία αποτελούν επιμέρους κομμάτια μιας πολύ μεγαλύτερης αλλαγής.
Η υγεία των εργαζομένων έγινε μέρος του τρόπου με τον οποίο διοικείται ο οργανισμός.
Ο Dr. Rich Safeer θα βρίσκεται στην Αθήνα στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμποσίου HeartMath 3.0, Heart in Leadership, από τις 30 Οκτωβρίου έως την 1η Νοεμβρίου 2026 όπου θα παρουσιάσει τα πραγματικά αποτελέσματα αυτών των αλλαγών. Κατά την παραμονή του θα υπάρχει δυνατότητα επαφής και ανταλλαγής τεχνογνωσίας με φορείς υγείας, διοικήσεις οργανισμών και θεσμικούς εκπροσώπους που ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη βιώσιμων πολιτικών ευεξίας και ανθεκτικότητας στο εργασιακό περιβάλλον. Επιπλέον, η ελληνική διοργανώτρια εταιρεία θα προσφέρει εντελώς δωρεάν σε όλους τους συμμετέχοντες επαγγελματίες υγείας επιπλέον workshop από διακεκριμένους έλληνες επιστήμονες.
Για εισιτήρια και περισσότερες πληροφορίες μεταβείτε στο heartmathsymposium.com/el/
