Φόρτωση Text-to-Speech…
Σε ετοιμότητα για μια σειρά σεναρίων κλιμάκωσης από την Αγκυρα βρίσκεται η Αθήνα μετά την επιλογή της τουρκικής πλευράς, στον απόηχο της συμφωνίας για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», να επαναφέρει στο προσκήνιο τόσο το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών, όσο και τη θεωρία των γκρίζων ζωνών στο Αιγαίο. Παρότι στο Μέγαρο Μαξίμου κυριαρχεί η εκτίμηση ότι ο Ταγίπ Ερντογάν για λόγους που αφορούν την Τουρκία «επιδιώκει την ένταση και όχι την κρίση», η κυβέρνηση κάνει τους δικούς της σχεδιασμούς στη διπλωματική σκακιέρα και στο πεδίο, ενώ, στη φαρέτρα της βρίσκεται και η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια νοτίως της Κρήτης. Μάλιστα, ρητή αναφορά στο δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων περιλαμβάνεται, για πρώτη φορά, και στο αυστηρό διάβημα που επιδόθηκε την περασμένη εβδομάδα από την πρεσβεία στην Αγκυρα προς το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών για τα εκτός διεθνούς δικαίου θαλάσσια πάρκα.
Στην ελληνική ρηματική διακοίνωση αναφέρεται συγκεκριμένα «με τρόπο τυπικό και ρητό» προς την τουρκική πλευρά «ότι δεν θίγεται το δικαίωμα της Ελλάδας να επεκτείνει την αιγιαλίτιδα ζώνη των νησιών της στα 12 ν.μ., όπως προβλέπεται από το Δίκαιο της Θάλασσας». Η επιλογή αυτή έγινε, πέραν της έννοιας του σαφούς «μηνύματος» προς την Αγκυρα, καθώς η Αθήνα θέλει να «κατοχυρώσει» εγγράφως όλα τα επιχειρήματά της, για το ενδεχόμενο κάποια στιγμή στο μέλλον οι ελληνοτουρκικές διαφορές να αχθούν στο Διεθνές Δικαστήριο.
Στο ζήτημα αυτό στάθηκε και ο πρωθυπουργός κατά τη συνέντευξη Τύπου στην 90η ΔΕΘ(Διαβάστε εδώ). Επιβεβαιώνοντας επί της ουσίας τις ανωτέρω πληροφορίες, ανέφερε χαρακτηριστικά:
«Για το θέμα των Χωρικών Υδάτων, θέλω να υπενθυμίσω ότι σε σχετικά διαβήματα του ΥΠΕΞ, με αφορμή τα παράνομα θαλάσσια πάρκα της Τουρκίας, είναι απολύτως σαφές ότι η Ελλάδα διατηρεί το αναφαίρετο δικαίωμα να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα έως τα 12 μίλια όποτε και όπως το κρίνει».
Σε κάθε περίπτωση, στην Αθήνα ήδη προετοιμάζονται για τρεις βασικές αφορμές έντασης στα ελληνοτουρκικά τις αμέσως επόμενες εβδομάδες:
• Η πρώτη αφορά την επικείμενη κατάθεση των Προεδρικών Διαταγμάτων από την Ελλάδα που θα καθορίζουν τις χρήσεις των θαλάσσιων περιοχών σε συνέχεια του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΘΧΣ). Η Αγκυρα γνωρίζει αυτήν την εκκρεμότητα και μέρος των ανακοινώσεων των προηγούμενων εβδομάδων περί θαλάσσιων πάρκων συνδέεται και με αυτό, ενώ μπορεί να επιχειρήσει να τα «αμφισβητήσει» εμπράκτως.
• Η δεύτερη αφορμή μπορεί να δοθεί όταν η τουρκική κυβέρνηση καταθέσει –όπως έχει προαναγγείλει– το νομοσχέδιο της «Γαλάζιας Πατρίδας» στην τουρκική Εθνοσυνέλευση. Στο συγκεκριμένο πλαίσιο, την Αθήνα προβληματίζει μέσω διατάξεων του νομοσχεδίου η Τουρκία να θέσει περιορισμούς σε δραστηριότητες –ναυσιπλοΐα, έρευνες, αλιεία– εκτός των χωρικών της υδάτων.
• Και η τρίτη, και σοβαρότερη, πιθανότητα κρίσης είναι η στάση που θα ακολουθήσει η Αγκυρα όταν ξεκινήσει το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI), παρά το γεγονός ότι πλέον έχει άμεση και βαθύτερη εμπλοκή και η Γαλλία μέσω του πλειοψηφικού μετόχου, της Meridiam.
Με φόντο τη Χάγη Πέραν του σαφούς «μηνύματος» προς την Αγκυρα, η Αθήνα θέλει μέσω του διαβήματος να «κατοχυρώσει» εγγράφως όλα τα επιχειρήματά της, για το ενδεχόμενο κάποια στιγμή στο μέλλον οι ελληνοτουρκικές διαφορές να αχθούν στο Διεθνές Δικαστήριο.
Οι προκλήσεις στο πεδίο
Παρότι, όπως προαναφέρθηκε, η Αθήνα εκτιμά ότι η Αγκυρα επιδιώκει την ένταση και όχι την κρίση, προετοιμασία υφίσταται και για το ενδεχόμενο προκλήσεων στο πεδίο.
Ποια είναι τα σχετικά πιθανά σενάρια:
• Το πρώτο είναι η επανάληψη ενός σεναρίου παρόμοιου με εκείνου του θέρους του 2020, όταν το ερευνητικό πλοίο «Ορούτς Ρέις» άρχισε έρευνες στην περιοχή νοτίως του Καστελλορίζου και ανατολικώς της Ρόδου και της Καρπάθου, την οποία με επιστολή από το 2020 η Τουρκία έχει συμπεριλάβει ως ευρισκόμενη εντός των ορίων της υφαλοκρηπίδας της.
• Δεύτερη πιθανή εστία έντασης στο πεδίο είναι η εργαλειοποίηση των τουρκικών αλιευτικών στόλων. Το ενδεχόμενο, δηλαδή, τα τουρκικά αλιευτικά να δραστηριοποιηθούν εντός ελληνικής ΑΟΖ, αυτή τη φορά μέσα στο Αιγαίο, ακόμη και σε περιοχές που με βάση τον ΘΧΣ θα έχουν χαρακτηριστεί προστατευόμενες.
• Το τρίτο σενάριο συνδέεται με την πιθανότητα η τουρκική αεροπορία να επανέλθει στην πρακτική των υπερπτήσεων, αυτή τη φορά με τη χρήση μη επανδρωμένων αεροχημάτων (UAV). Η πρακτική των παραβιάσεων έχει ήδη επανέλθει, με αποτέλεσμα η Πολεμική Αεροπορία (Π.Α.) να προχωρεί σε καθημερινές αναχαιτίσεις. Εχει, μάλιστα, έλθει στην επιφάνεια μια συζήτηση περί του αν η Π.Α. πρέπει κάποια στιγμή να καταρρίψει κάποιο UAV (αφού προηγηθεί σχετική ρητή προειδοποίηση προς την Τουρκία) που θα πετάξει πάνω από κάποιο νησί ή θα παραβιάσει τον εναέριο χώρο στα 6 ν.μ. (και όχι στα 10 ν.μ. που διαθέτει η Ελλάδα) προκειμένου η Τουρκία να μην αξιοποιήσει τη συγκεκριμένη –κατά την Αγκυρα– αμφισβητούμενη έκτασή της.
• Το τέταρτο σενάριο είναι κάπως πιο απόμακρο και συνδέεται με την παράδοση των ισραηλινών συστημάτων. Οχι μόνο των τριών που θα συνθέτουν την «Ασπίδα του Αχιλλέα», αλλά και του πυραυλικού πυροβολικού για πλήγματα ακριβείας σε βάθος χιλιομέτρων, τύπου PULS. Εντός του 2027 μπορεί να γίνουν κάποιες παραδόσεις. Και στα δυνητικά σενάρια περιλαμβάνεται και ένα τύπου S-300, όταν, δηλαδή, το 1999 η Κύπρος αναγκάστηκε λόγω των απειλών της Τουρκίας να μην αναπτύξει το συγκεκριμένο ρωσικό πυραυλικό σύστημα στο νησί και να το παραχωρήσει στην Ελλάδα, η οποία και το μετέφερε στην Κρήτη.
Πάντως, όπως αναδείχθηκε και από την πρόσφατη επίσκεψη του διευθυντή της τουρκικής ΜΙΤ Ιμπραχίμ Καλίν στην Αθήνα και τη συνάντησή του όχι μόνο με τον ομόλογό του της ΕΥΠ Θέμη Δεμίρη, αλλά και με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη στο Μέγαρο Μαξίμου, οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοιχτοί. Επί τούτου αναμένεται να φανεί αν σε αυτή την ατμόσφαιρα έντασης, ο κ. Μητσοτάκης μπορεί να συναντηθεί με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στα τέλη του μηνός, ενδεχόμενο που στην παρούσα φάση θεωρείται απομακρυσμένο.
Η παράμετρος του Ισραήλ
Σύμφωνα με άριστα πληροφορημένες πηγές, προφανώς μέρος της έξαρσης της τουρκικής επιθετικότητας σε ρητορικό επίπεδο αλλά και με πράξεις στο πεδίο (όπως οι έρευνες του «Tubitak Marmara» στα νότια του Καστελλορίζου) οφείλεται στην ολοένα και στενότερη συνεργασία Ελλάδας και Ισραήλ, ιδιαίτερα καθώς τα συστήματα της «Ασπίδας του Αχιλλέα» διαθέτουν ραντάρ τα οποία μπορεί να εντοπίσουν οποιαδήποτε κίνηση των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων. Πέρα από αυτή τη διάσταση υπάρχει όμως και εκείνη βάσει της οποίας κινείται η ελληνική διπλωματία τα τελευταία 10 και πλέον χρόνια: Η Τουρκία, όπως λέγεται, αντιλαμβάνεται τη γεωπολιτική της ισχύ ως ευρύτερη εκείνης μιας απλά περιφερειακής δύναμης και ως εκ τούτου στην Αγκυρα θεωρούν ότι μπορούν να επιβάλουν τις θέσεις τους στους μικρότερους –και όπως το αντιλαμβάνονται– αδύναμους γείτονές τους. Δεδομένου, μάλιστα, ότι η πιθανότητα σύγκρουσης με το Ισραήλ στο έδαφος της Συρίας είναι ένα ενδεχόμενο που αναλύεται ως εξαιρετικά πιθανό, ενόψει και των ισραηλινών εκλογών στις 27 Οκτωβρίου, όλα αυτά τα επιμέρους στοιχεία αποκτούν μεγαλύτερη σημασία στην Αγκυρα.
Το περιεχόμενο του ελληνικού διαβήματος
Πέραν της σαφούς προειδοποίησης ότι η Ελλάδα δεν προτίθεται να παραιτηθεί ή να υποχωρήσει από το αναφαίρετο δικαίωμά της να επεκτείνει τα χωρικά ύδατα στα 12 ν.μ., όπως προβλέπεται από το Δίκαιο της Θάλασσας, στο διάβημα του υπουργείου Εξωτερικών περιλαμβάνονται κάποιες ακόμη κρίσιμες επισημάνσεις. Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες, η Ελλάδα απέρριψε κατηγορηματικά «ως αβάσιμους, αυθαίρετους και στερούμενους νομικής βάσης τους επαναλαμβανόμενους τουρκικούς ισχυρισμούς που αμφισβητούν την ελληνική κυριαρχία επί νησιών, νησίδων και βραχονησίδων», υπογραμμίζοντας ότι «το καθεστώς τους έχει καθοριστεί σαφώς και οριστικώς, από τα σχετικά διεθνή συμβατικά κείμενα».
Ως προς τα θαλάσσια πάρκα, η Ελλάδα απέρριψε τις Προεδρικές Αποφάσεις της 15ης Αυγούστου «ως άκυρες και στερούμενες έννομης ισχύος, στον βαθμό που αφορούν περιοχές ανοικτής θάλασσας και ελληνικής υφαλοκρηπίδας». Επιπλέον, επισημαίνεται ότι «τα ελληνικά εθνικά θαλάσσια πάρκα στο Ιόνιο και στο Αιγαίο έχουν θεσπισθεί αποκλειστικά εντός ελληνικών χωρικών υδάτων και σε πλήρη συμμόρφωση με το Δίκαιο της Θάλασσας».
Αντιθέτως, η Τουρκία επέλεξε «να χαρακτηρίσει “εθνικά” θαλάσσια πάρκα περιοχές που εκτείνονται και εκτός της εθνικής δικαιοδοσίας της». Στο διάβημα τονίζεται, τέλος, ότι «τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδας υφίστανται εξ αρχής και αυτοδικαίως» και ότι «οι τουρκικές αποφάσεις δεν μπορούν να θίξουν ούτε τα δικαιώματα αυτά ούτε τις ελευθερίες της ανοικτής θάλασσας. Η μονομερής εγκαθίδρυση εθνικών θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών στην ανοικτή θάλασσα είναι, εξάλλου, παράνομη, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας».
