Φόρτωση Text-to-Speech…
Η διαμάχη δεν είναι νέα. Απασχολούσε το πολιτικό σύστημα ήδη από τον 19ο αιώνα. Πόσοι έπρεπε να είναι οι βουλευτές που θα εκπροσωπούν τον ελληνικό λαό; Το 1886, η κυβέρνηση του Χαριλάου Τρικούπη μείωσε τον αριθμό των βουλευτών από 245 σε 150 και αντικατέστησε τη στενή εκλογική περιφέρεια της επαρχίας με την ευρεία εκλογική περιφέρεια του νομού. Το 1890, η κυβέρνηση του Θεοδώρου Δηλιγιάννη αύξησε και πάλι τις βουλευτικές έδρες –σε 207–, επαναφέροντας και τη στενή εκλογική περιφέρεια. Ο Τρικούπης θεωρούσε πως έτσι θα περιορίζονταν τα ρουσφέτια και θα αποδυναμωνόταν ο πελατειακός μηχανισμός. Ο Δηλιγιάννης υποστήριζε την ευρύτερη λαϊκή και τοπική εκπροσώπηση.
Εκτοτε ακολούθησαν πολλές διακυμάνσεις στον αριθμό των βουλευτών του ελληνικού Κοινοβουλίου, ο οποίος το 1923 έφτασε στους 397 μέχρι το 1952, όταν καθιερώθηκε ο αριθμός των 300 βουλευτών. Παρ’ όλα αυτά, το ισχύον Σύνταγμα δεν προσδιορίζει επακριβώς τον αριθμό τους. Προβλέπει, όμως, ότι δεν γίνεται να είναι λιγότεροι από 200, ούτε περισσότεροι από 300. Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, ο πληθυσμός της Ελλάδας ανερχόταν σε σχεδόν 10,48 εκατομμύρια. Θα έπρεπε οι βουλευτές που εκπροσωπούν τους Ελληνες πολίτες να είναι λιγότεροι;
Συγκρίσεις
Συγκρίνοντας την περίπτωση της Ελλάδας με πληθυσμιακά αντίστοιχες χώρες, βλέπουμε πως μάλλον έχουμε υψηλότερο αριθμό εδρών στη Βουλή, σε αναλογία με τον πληθυσμό, από πολλές χώρες της Ε.Ε. Παραδείγματος χάριν, στην Πορτογαλία, τα περίπου 11,4 εκατομμύρια πολιτών εκπροσωπούνται από 230 βουλευτές – ένας βουλευτής ανά 49.670 κατοίκους. Η Αυστρία, με πληθυσμό μικρότερο κατά περίπου ένα εκατομμύριο από την Ελλάδα, έχει 183 βουλευτές, ενώ στη σχεδόν αντίστοιχή της σε πληθυσμό Ουγγαρία (9,5 εκατ.), η Βουλή αποτελείται από 199 έδρες. Από την άλλη, το σουηδικό κοινοβούλιο αποτελείται από 349 βουλευτές, με τον πληθυσμό της Σουηδίας να ανέρχεται περίπου σε 10,6 εκατομμύρια κατοίκους.
«Εχουμε από τα μεγαλύτερα κοινοβούλια σε σχέση με τον πληθυσμό μας και είναι ένα θέμα που έχει απασχολήσει τον διάλογο», δηλώνει στην «Κ» κυβερνητική πηγή με γνώση του ζητήματος. Κατά τον ίδιο, «η μείωση είναι ένα πλειοψηφικό αίτημα και των ίδιων των πολιτών, όπως φαίνεται όταν το ερώτημα τίθεται στις δημοσκοπήσεις». Δεν θεωρεί ότι θα μπορούσε να λειτουργήσει σωστά η Βουλή αν οι βουλευτές ήταν 200, τονίζοντας πως αν μειωθούν πολύ, θα υπάρξει ανισορροπία και στην εκπροσώπηση ορισμένων περιοχών. «Αλλά θα ήταν καλό να γίνει μια λελογισμένη μείωση στους 250, θα ήταν πιο λειτουργικό, θα πάμε στον ένα βουλευτή ανά 40.000-41.000 πολίτες».
Από την άλλη, πηγή του ΠΑΣΟΚ αναφέρει στην «Κ» ότι αν οι βουλευτές μειώνονταν, παραδείγματος χάριν στους 200, θα έχαναν «βάρος» εκπροσώπησης περιοχές όπως ο Εβρος, η Φλώρινα, η Κοζάνη. «Οι 300 βουλευτές δεν είναι πολλοί, θα θέλαμε να μειωθούν οι βουλευτές της παραμεθορίου;», συμπληρώνει η ίδια πηγή. «Κοιτάζοντας το πώς θα εκπροσωπείται η ιδιάζουσα μορφή της ελληνικής επικράτειας, που έχει ιδιαίτερα κοινωνικά και γεωγραφικά χαρακτηριστικά, το ΠΑΣΟΚ μάλλον λέει όχι στη μείωση», τονίζει.
Ζυγαριά
Σύμφωνα με τον Νίκο Αλιβιζάτο, ομότιμο καθηγητή Συνταγματικού ∆ικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, το θέμα είναι γνωστό – «λιγότεροι βουλευτές, λιγότερο αναλογική εκπροσώπηση», λέει στην «Κ». «Σκεφτείτε χώρες με πλειοψηφικό εκλογικό σύστημα, όπως η Μεγάλη Βρετανία, όπου τα μικρά κόμματα δεν έχουν καμία εκπροσώπηση». Αν ο αριθμός των βουλευτών μειωθεί κι άλλο, τονίζει, αυτή η εκπροσώπηση θα μειωθεί αντιστοίχως.
Παρ’ όλα αυτά, κατά τον ίδιο δεν υπάρχει αμφιβολία ως προς τον αριθμό εκπροσώπων – «οι 300 βουλευτές είναι πολλοί», δηλώνει, σημειώνοντας ότι καθιστούν δυσκίνητη την κοινοβουλευτική λειτουργία. Σε άλλα κοινοβούλια, το μεγαλύτερο μέρος του κοινοβουλευτικού έργου γίνεται σε επιτροπές, ενώ σε πολλές χώρες λειτουργεί και δεύτερο νομοθετικό σώμα, σημειώνει. «Αλλά σε εμάς δεν υπάρχει έτσι κι αλλιώς η κουλτούρα των επιτροπών», συμπληρώνει. Η καταξίωση ενός βουλευτή είναι να γίνει υπουργός, τονίζει, όχι πρόεδρος κάποιας επιτροπής.
Σύμφωνα με τον Γιώργο Δελλή, καθηγητή Δημοσίου Δικαίου στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, η μείωση των βουλευτών επί της αρχής δεν θα ήταν λάθος και έχει πλεονεκτήματα. «Αλλά, στο διά ταύτα, είμαι μάλλον αρνητικός», αναφέρει στην «Κ». Τόσο ο ίδιος όσο και ο κ. Αλιβιζάτος δηλώνουν πως το θέμα δεν είναι δημοσιονομικό. «Αυτό το επιχείρημα (ότι πληρώνουμε πολλά για τις αποζημιώσεις και τις δαπάνες των βουλευτών) είναι λαϊκίστικο», τονίζει ο κ. Αλιβιζάτος.
Για τον κ. Δελλή, το βασικό επιχείρημα κατά της μείωσης των βουλευτικών εδρών έγκειται στο ότι θα απομακρυνθούν κι άλλο οι ψηφοφόροι από τις κάλπες. «Αν γίνουν 200, οι ψηφοφόροι θα απομακρυνθούν ακόμη περισσότερο, γιατί θα αισθανθούν ότι η επιλογή τους έχει λιγότερη αξία, λιγότερη βαρύτητα. Οι υποψήφιοι είναι αυτοί που φέρνουν τον κόσμο, γιατί έχουν το κίνητρο να τους τραβήξουν στην εκλογική διαδικασία», εξηγεί.
Κατανοεί, τονίζει, και τα επιχειρήματα υπέρ της μείωσης. Εχουμε περισσότερους βουλευτές από τον μέσο όρο στην Ευρώπη, δηλώνει. «Το επιχείρημα είναι πως αν είχαμε 200 βουλευτές, θα είχαν μεγαλύτερο ειδικό βάρος και άρα θα ανέβαινε και η ποιότητα του κοινοβουλίου – όσο λιγότερους ψηφοφόρους χρειάζεσαι για να εκλεγείς, τόσο πιο εξαρτημένος είσαι από αυτούς», λέει στην «Κ».
Είναι το επιχείρημα που προέβαλε τον 19ο αιώνα και ο Χαρίλαος Τρικούπης. Μοιραία, συμπληρώνει ο κ. Δελλής, απομακρύνεσαι από τους ψηφοφόρους όταν εκπροσωπείς περισσότερους και άρα δεν χρειάζεται να κάνεις ρουσφέτι. «Αλλά, όσα κακά κι αν έχει η παραδοσιακή, μαυρογιαλούρικη διαδικασία, είναι κι αυτό που μας κρατάει κάπως στις κάλπες – οι κάτω των 30 δεν ψηφίζουν καν», σημειώνει.
Η μέση λύση
Θα μπορούσε, πάντως, να υπάρξει μια μέση λύση, αναφέρουν οι καθηγητές. Ο κ. Αλιβιζάτος δηλώνει ότι θα μπορούσε να συζητηθεί το ενδεχόμενο μιας δεύτερης Βουλής. «Να γίνουν 250 οι βουλευτές, με 50 γερουσιαστές – άνθρωποι που θα μπορούσαν να συμβάλλουν με τη σοφία τους για να γίνονται καλύτερα νομοσχέδια». Στη Σουηδία, παραδείγματος χάριν, όταν εκλέγεται μια νέα Βουλή, γίνεται κλήρωση από την οποία προκύπτουν τα μέλη της δεύτερης.
Κατά τον κ. Δελλή, θα μπορούσαν οι βουλευτές να παραμείνουν 300, αλλά να αλλάξει το εκλογικό σύστημα. «Οι 200 να βγαίνουν από τις εκλογικές περιφέρειες και οι 100 από μια εθνική λίστα, τύπου Επικρατείας. Αλλά», τονίζει, «νομίζω ότι θα βλέπαμε εντέλει πως το σύστημα που έχουμε σήμερα είναι το καλύτερο».
