Η Ευρωπαϊκή Ένωση βάζει πλέον στο τραπέζι ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία που διαθέτει για την αντιμετώπιση των ανισορροπιών στην αγορά κρασιού: τα κράτη μέλη μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να χρηματοδοτήσουν την απόσταξη οίνου, τον πρώιμο τρύγο αλλά και την προαιρετική εκρίζωση παραγωγικών αμπελώνων.
Πιο συγκεκριμένα, το νέο πλαίσιο εξειδικεύεται με τον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2026/2093, ο οποίος δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ στις 16 Σεπτεμβρίου. Δεν ενεργοποιεί αυτομάτως ενισχύσεις σε κάθε χώρα, αλλά καθορίζει πότε και με ποιους όρους ένα κράτος μέλος μπορεί να ζητήσει την έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εφαρμογή τους.
Έως το 100% της απώλειας εσόδων ενός έτους
Το πλέον εντυπωσιακό σημείο αφορά την οριστική εκρίζωση παραγωγικών αμπελώνων. Το ανώτατο ύψος της εθνικής ενίσχυσης μπορεί να περιλαμβάνει το άμεσο κόστος της εκρίζωσης και χρηματική αποζημίωση που φτάνει έως το 100% της εκτιμώμενης απώλειας εσόδων ενός έτους για την έκταση που εγκαταλείπεται.
Παράλληλα, η εκρίζωση είναι προαιρετική και προορίζεται για περιπτώσεις όπου δεν αντιμετωπίζεται απλώς μια πρόσκαιρη δυσκολία, αλλά αποδεικνύεται ότι υπάρχει διαρθρωτική ανισορροπία μεταξύ παραγωγής και ζήτησης.
Για να δικαιολογηθεί ένα τέτοιο μέτρο, το κράτος μέλος πρέπει να παρουσιάσει στοιχεία όπως επίμονα υψηλά αποθέματα, παραγωγή που υπερβαίνει τις πωλήσεις σε τουλάχιστον τρία από τα πέντε προηγούμενα έτη, επαναλαμβανόμενα σημάδια κρίσης στην αγορά ή σημαντική πτώση της κερδοφορίας ανά εκτάριο κατά την προηγούμενη δεκαετία.
Πληρωμές και για πρώιμο τρύγο ή απόσταξη
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο δεν περιορίζεται στην εκρίζωση. Σε περιπτώσεις βραχυπρόθεσμης υπερπροσφοράς, προβλέπεται δυνατότητα ενίσχυσης για πρώιμο τρύγο, δηλαδή την ολική καταστροφή ή αφαίρεση των άγουρων σταφυλιών ώστε η παραγωγή της συγκεκριμένης έκτασης να μηδενιστεί.
Μάλιστα, η μέγιστη ενίσχυση μπορεί να καλύπτει το άμεσο κόστος της εργασίας, αποζημίωση έως το 50% της μέσης αξίας των σταφυλιών της περιοχής, με βάση τα τρία προηγούμενα έτη και αφού αφαιρεθεί το κόστος συγκομιδής, καθώς και πρόσθετο κίνητρο που μπορεί να φτάνει έως το 20% του αθροίσματος των προηγούμενων ποσών.
Παρόμοια λογική εφαρμόζεται στην απόσταξη κρασιού. Η ενίσχυση μπορεί να περιλαμβάνει το κόστος της απόσταξης, αποζημίωση έως το 50% της μέσης τιμής αγοράς του επιλέξιμου κρασιού κατά τους τελευταίους έξι μήνες και πρόσθετο κίνητρο έως 20%.
Πότε θεωρείται ότι υπάρχει κρίση στην αγορά
Τα κράτη μέλη δεν μπορούν να χρησιμοποιούν τα μέτρα χωρίς τεκμηρίωση. Για την απόσταξη και τον πρώιμο τρύγο θα πρέπει να αποδεικνύεται τουλάχιστον μία σοβαρή ένδειξη διαταραχής της αγοράς: σημαντική αύξηση των αποθεμάτων σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, αισθητή πτώση των μέσων τιμών παραγωγού το τελευταίο εξάμηνο ή σημαντική μείωση των σωρευτικών πωλήσεων.
Εν συνεχεία, τα μέτρα μπορούν μάλιστα να στοχεύουν συγκεκριμένες περιοχές, κατηγορίες κρασιού ή ακόμη και χρώματα οίνου, αντί να εφαρμόζονται οριζόντια σε ολόκληρη τη χώρα.
Η νέα κατεύθυνση συνδέεται με μια ευρύτερη προσπάθεια προσαρμογής του ευρωπαϊκού αμπελοοινικού τομέα σε μια περίοδο κατά την οποία η κατανάλωση υποχωρεί σε παραδοσιακές αγορές, η αβεβαιότητα στις εξαγωγές παραμένει υψηλή και αρκετές περιοχές αντιμετωπίζουν προβλήματα υπερπροσφοράς. Η ΕΕ είχε ήδη εγκρίνει μέσα στο 2026 ευρύτερη δέσμη μέτρων για καλύτερη προσαρμογή της παραγωγής στη ζήτηση.
Πως μεταφράζεται αυτό για την Ελλάδα
Η ύπαρξη του ευρωπαϊκού κανονισμού δεν σημαίνει ότι ξεκινά αυτομάτως πρόγραμμα πληρωμών στην Ελλάδα. Προκειμένου να εφαρμοστεί ένα από τα μέτρα, η χώρα θα πρέπει να υποβάλει αίτημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προσδιορίζοντας μεταξύ άλλων τις περιοχές και τα κρασιά που αφορά, τη διάρκεια του μέτρου, τα στοιχεία που αποδεικνύουν την κρίση, τον προβλεπόμενο προϋπολογισμό και ανάλογα με την παρέμβαση, τον όγκο κρασιού ή την έκταση αμπελώνων που θα καλυφθεί. Απαιτείται στη συνέχεια έγκριση της Επιτροπής.
Παράλληλα, η συγκεκριμένη δυνατότητα δεν πρέπει να συγχέεται με το υφιστάμενο ελληνικό πρόγραμμα Αναδιάρθρωσης και Μετατροπής Αμπελώνων, όπου η εκρίζωση συνδέεται με αναφύτευση ή άλλες δράσεις μετατροπής. Η εκρίζωση λόγω κρίσης του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου αφορά διαφορετικό μηχανισμό, σχεδιασμένο για τη μόνιμη μείωση της παραγωγικής δυναμικότητας όταν διαπιστώνεται διαρθρωτικό πρόβλημα στην αγορά.
Συνοψίζοντας, η ΕΕ στέλνει έτσι ένα σαφές μήνυμα για την επόμενη ημέρα του ευρωπαϊκού αμπελώνα: όταν τα προσωρινά μέτρα δεν αρκούν και η παραγωγή παραμένει επί χρόνια μεγαλύτερη από εκείνη που μπορεί να απορροφήσει η αγορά, η παρέμβαση μπορεί πλέον να φτάσει έως την οικονομικά υποστηριζόμενη έξοδο παραγωγικών αμπελώνων από την παραγωγή.
