Την απογοητευτική και στάσιμη κατάσταση των ελληνικών σιδηροδρόμων αποτυπώνει με τον πιο σκληρό τρόπο η επίσημη Έκθεση του 2026 του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Σιδηροδρόμων (ERA).
Τρία χρόνια μετά την εθνική τραγωδία των Τεμπών, η Ελλάδα παραμένει καθηλωμένη στον «πάτο» της ευρωπαϊκής κατάταξης αναφορικά με την εγκατάσταση και λειτουργία του Ευρωπαϊκού Συστήματος Ελέγχου Τρένων (ETCS) –του κρίσιμου συστήματος ασφαλείας που επιτρέπει την αυτόματη πέδηση των συρμών– μοιραζόμενη τις τελευταίες θέσεις με τη Λετονία, την Πορτογαλία και τη Λιθουανία.
Για τους τεχνικούς ασφαλείας, τους μηχανικούς υποδομών και το επιβατικό κοινό, η έκθεση αναδεικνύει σοβαρές διαρθρωτικές αδυναμίες, τεχνικές ασυμβατότητες και μια γραφειοκρατική δυσκινισία που θέτει σε διαρκή αμφισβήτηση την ασφάλεια του δικτύου.
Το «παζλ» των τεχνικών ασυμβατοτήτων στην Ελλάδα
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ERA, στα τέλη του 2025 το ETCS παρέμενε πρακτικά ανύπαρκτο στην καθημερινή σιδηροδρομική λειτουργία της χώρας. Ακόμα και σήμερα, η εφαρμογή του παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα:
- Γεωγραφικός κατακερματισμός: Το σύστημα είναι απόλυτα λειτουργικό μόνο στο τμήμα Θεσσαλονίκη – Ειδομένη. Στον κεντρικό άξονα (Αθήνα – Θεσσαλονίκη), τα εν εξελίξει έργα αποκατάστασης στη Θεσσαλία εμποδίζουν τη συνολική του χρήση.
- Η «παγίδα» των καθυστερήσεων: Επειδή το σύστημα δεν είναι ενιαίο, οι μηχανοδηγοί υποχρεούνται να συνδέουν και να αποσυνδέουν το ETCS στην περιοχή της Θεσσαλίας. Η διαδικασία αυτή απαιτεί 10 έως 12 λεπτά κάθε φορά, καθιστώντας την πρακτικά ανεφάρμοστη για τα δρομολόγια εξπρές.
- Το χάσμα των τεχνολογικών επιπέδων: Το εγκατεστημένο παρατρόχιο σύστημα στην Ελλάδα είναι Level 1. Ωστόσο, τα νέα τρένα που αναμένεται να δρομολογηθούν στις ελληνικές ράγες διαθέτουν προηγμένο εξοπλισμό Level 2. Η πλήρης συμβατότητα και επικοινωνία μεταξύ των δύο διαφορετικών επιπέδων τεχνολογίας παραμένει, προς το παρόν, ένα μεγάλο ερωτηματικό, ενώ εκκρεμεί και η επίσημη πιστοποίηση από τη Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ).
Η ευρωπαϊκή εικόνα: Από το 100% του Λουξεμβούργου στα 22.000 χλμ.
Αν και η Ελλάδα αποτελεί την εξαίρεση αδράνειας, η έκθεση του ERA σημειώνει ότι το ETCS έχει ακόμα δρόμο να διανύσει για την πλήρη κάλυψη του ευρωπαϊκού ηπειρωτικού δικτύου, το οποίο στα τέλη του 2025 αριθμούσε περίπου 22.000 χιλιόμετρα εξοπλισμένων γραμμών.
| Χώρα / Κράτος-Μέλος | Ποσοστό Κάλυψης δικτύου με ETCS | Χαρακτηριστικά Δικτύου |
| Λουξεμβούργο | 100% | Πλήρης, καθολική κάλυψη του δικτύου. |
| Βέλγιο | 98% | Σχεδόν απόλυτη σιδηροδρομική θωράκιση. |
| Ελβετία | 96% | Κορυφαία επίπεδα ασφάλειας εκτός ΕΕ. |
| Δανία / Σλοβενία | > 35% | Σημαντική πρόοδος σε χώρες με εκτεταμένο δίκτυο. |
| Ελλάδα / Λετονία / Πορτογαλία | ~0% (Στον κεντρικό άξονα) | Τελευταίες θέσεις, λειτουργία μόνο σε μεμονωμένα τμήματα. |
Τα στατιστικά των ατυχημάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Στο πεδίο των σιδηροδρομικών δυστυχημάτων, η Ελλάδα φιγουράρει στην κορυφή της μαύρης λίστας των ανθρώπινων απωλειών στην τριετία της διερεύνησης λόγω του δυστυχήματος των Τεμπών με τους 57 νεκρούς (ένα από τα 6 μεγάλα δυστυχήματα με >5 νεκρούς στην Ευρώπη την περίοδο 2022-2024).
Συνολικά στην ΕΕ, το 2024 καταγράφηκαν 1.507 σημαντικά ατυχήματα (περίπου 4 ημερησίως), παρουσιάζοντας πάντως πτώση 4% σε σχέση με το 2023. Το συνολικό οικονομικό κόστος αυτών των συμβάντων άγγιξε τα 3,4 δισ. ευρώ, με το 74% του κόστους να αφορά άμεσα τις απώλειες ανθρώπινων ζωών.
Η ακτινογραφία των 750 θανάτων στην ΕΕ το 2024:
- 67%: Άτομα που κινούνταν παράνομα πάνω ή κοντά στις γραμμές (παράβαση ορίου).
- 29%: Δυστυχήματα σε ισόπεδες διαβάσεις (απουσία μπαρών/σηματοδότησης).
- 3%: Συγκρούσεις ή εκτροχιασμοί συρμών (τεχνική αστοχία/ανθρώπινο λάθος).
- Σημείωση: Οι αυτοκτονίες στις γραμμές παραμένουν η μεγαλύτερη πληγή, με 2.357 περιπτώσεις το 2024 (76% του συνόλου των θανάτων, με μέσο όρο 7 αυτοκτονίες ημερησίως).
Προκλήσεις
Η μεγαλύτερη Challenge (πρόκληση) για τον ελληνικό σιδηρόδρομο είναι η άμεση αποκατάσταση της εμπιστοσύνης του κοινού μέσα από τη ρεαλιστική και ασφαλή ολοκλήρωση των υποδομών. Η τεχνική πρόκληση της γεφύρωσης του χάσματος μεταξύ του επίγειου συστήματος Level 1 και των συρμών τεχνολογίας Level 2 απαιτεί εξειδικευμένες μελέτες συμβατότητας, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος ενός νέου επιχειρησιακού αδιεξόδου.
Παράλληλα, η ανάγκη για επιτάχυνση των έργων στη Θεσσαλία είναι επιτακτική, προκειμένου να εξαλειφθεί η χρονοβόρα διαδικασία χειροκίνητης σύνδεσης/αποσύνδεσης του ETCS που επιβαρύνει τα δρομολόγια.
Τέλος, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ανάσχεση των ατυχημάτων που οφείλονται σε πεζούς και ισόπεδες διαβάσεις (96% του συνόλου των θανάτων) απαιτεί γενναίες επενδύσεις για την περίφραξη των γραμμών, την υπογειοποίηση των διαβάσεων και την αυστηροποίηση των μέτρων ασφαλείας, καθώς η πλειονότητα των θυμάτων σχετίζεται με ελλείψεις στις υποδομές προστασίας και όχι με αστοχία των ίδιων των τρένων.
Η ουσία της είδησης
Σύμφωνα με την Έκθεση του ERA για το 2026, η Ελλάδα παραμένει στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης στην ασφάλεια των τρένων, καθώς το σύστημα αυτόματης πέδησης ETCS λειτουργεί μόνο στο τμήμα Θεσσαλονίκη-Ειδομένη, παρουσιάζοντας τεχνικές ασυμβατότητες (δίκτυο Level 1 με τρένα Level 2) και καθυστερήσεις στη Θεσσαλία. Την ίδια ώρα, η χώρα διατηρεί τη θλιβερή πρωτιά σε ανθρώπινες απώλειες λόγω των Τεμπών, σε μια Ευρώπη όπου το 2024 καταγράφηκαν 750 θάνατοι σε σιδηροδρόμους, κυρίως λόγω ελλείψεων στην προστασία των γραμμών και των διαβάσεων.
