Φόρτωση Text-to-Speech…
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΠΑΝΟΥ
Σε μια άτυπη, μακρά προεκλογική περίοδο, όπως αυτή που διανύουμε, οι εξαγγελίες μέτρων, με κοστολόγηση ή χωρίς, είναι αλλεπάλληλες. Για τα κόμματα εξουσίας το στοίχημα είναι η αξιοπιστία στην τεκμηρίωση των οικονομικών προγραμμάτων που θα παρουσιαστούν στη ΔΕΘ. Η πολιτική αντιπαράθεση εξελίσσεται ήδη με ανταλλαγή κατηγοριών για λαϊκιστικές υποσχέσεις και πελατειακές επιλογές. Ο καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Σπύρος Μπλαβούκος επισημαίνει ότι αυτή η συζήτηση αγγίζει τον «τρόπο σχεδιασμού και παραγωγής δημόσιων πολιτικών», ορίζοντας ως πολιτική παθολογία την «έλλειψη στοιχειοθετημένης και εμπεριστατωμένης ανάλυσης». Ο Περικλής Γκόγκας, καθηγητής Οικονομικών στο ΔΠΘ, αναδεικνύει τη διάσταση του βραχυπροθεσμισμού, σημειώνοντας ότι «αυξημένες δαπάνες στην υγεία μπορεί να κοστίζουν σήμερα, αλλά να εξοικονομούν δισεκατομμύρια από το σύστημα υγείας σε 10 χρόνια». Ομως, τα κόμματα σχεδιάζουν με ορίζοντα τις επόμενες εκλογές, κάποιες φορές και την επόμενη δημοσκόπηση, οπότε οι παροχές τους –κοστολογημένες και ακοστολόγητες– αφορούν συνήθως το «εδώ και τώρα».
Αναζητώντας το «λεφτόδεντρο»
Του Σπύρου Μπλαβούκου*
Φανταστείτε μια πολιτική αναμέτρηση που μόνο η οικονομία μετράει στο μυαλό των ψηφοφόρων, ανεξαρτήτως ιδεολογικών πεποιθήσεων και θέσεων σε λοιπά θέματα («it’s the economy, stupid!», όπως ήταν το βασικό εσωτερικό σύνθημα του επιτελείου του προέδρου Κλίντον κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας). Φανταστείτε έναν υποψήφιο που στο πλαίσιο αυτό υπόσχεται ένα πολύ γενναιόδωρο κοινωνικό κράτος με άφθονες παροχές δημόσιων αγαθών προς όλους τους πολίτες, μείωση φορολογικών επιβαρύνσεων για το σύνολο των εισοδημάτων, χωρίς ταυτόχρονα επιβάρυνση των δανειακών υποχρεώσεων της χώρας και χωρίς, επομένως, υπονόμευση της μελλοντικής ευημερίας των πολιτών και διαγενεακή αναδιανομή.
Το πρόβλημα με το παραπάνω σενάριο δεν είναι μόνο το προφανές και μάλλον φιλοσοφικό ζήτημα, αν στη ζωή υπάρχουν επιλογές χωρίς κάποιο κόστος ή τίμημα. Οι αποφάσεις μας έχουν πάντα συνέπειες, είτε σε προσωπικό είτε σε κοινωνικό επίπεδο και ο λογαριασμός μπορεί να αργήσει ορισμένες φορές, αλλά πάντοτε θα έρθει, ορισμένες φορές ιδιαίτερα διογκωμένος ανάλογα με τα χρόνια που έχουν περάσει. Η υπερδεκαετής εμπειρία μας δημοσιονομικής προσαρμογής –ένας εύσχημος και πολιτικά ορθός τρόπος να περιγράψουμε μια παρατεταμένη και επίπονη περίοδο οικονομικής λιτότητας και οικονομικής δυσπραγίας– θα έπρεπε, αν μη τι άλλο, να μας έχει καταστήσει πιο σοφούς επί του διαχρονικού θέματος του κόστους των επιλογών μας. Ωστόσο, το πρόβλημα είναι βαθύτερο.
Η απουσία κοστολόγησης προεκλογικών προγραμμάτων είναι ένα σύμπτωμα μιας ευρύτερης παθογένειας στην εγχώρια δημόσια πολιτική σφαίρα, η οποία σχετίζεται με τη γενικότερη απουσία τεκμηρίωσης επιλογών και αποφάσεων δημόσιας πολιτικής. Με άλλα λόγια, αυτό που χαρακτηρίζει τη χάραξη δημόσιας πολιτικής σε μεγάλο βαθμό είναι η έλλειψη στοιχειοθετημένης και εμπεριστατωμένης ανάλυσης, που θα καθοδηγήσει στη λήψη ορθών αποφάσεων, δεδομένων πάντοτε των υφιστάμενων εσωτερικών και εξωτερικών περιορισμών που θα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται σε οποιαδήποτε ολοκληρωμένη ανάλυση επιπτώσεων μιας δημόσιας πολιτικής.
Ετσι, εκεί που καταλήγουμε, εν πολλοίς, είναι στη λήψη αποφάσεων με ιδεολογικά και πολιτικά κριτήρια σκοπιμότητας, υπονομεύοντας την αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα των δημόσιων πολιτικών.
Αλλά, βέβαια, αντί να αλλάξουμε τρόπο σχεδιασμού και παραγωγής δημόσιων πολιτικών, είναι ευκολότερο να προβούμε σε γενναιόδωρες εξαγγελίες και να αναζητήσουμε στη συνέχεια το… «λεφτόδεντρο» για τη χρηματοδότησή τους!
* Ο κ. Σπύρος Μπλαβούκος είναι καθηγητής, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής Ευρωπαϊκού Προγράμματος «Αριάν Κοντέλλη», ΕΛΙΑΜΕΠ.
Οι δυσκολίες της κοστολόγησης
Του Περικλή Γκόγκα*
Οταν βρέθηκα επισκέπτης καθηγητής στο Ross School of Business του University of Michigan στο Ann Arbor, υπήρχε ένα παράξενο debate στον δήμο για την επισκευή του κατεστραμμένου από το κρύο και το χιόνι κεντρικού δρόμου. Το πρόβλημα ήταν από πού θα κοπούν πόροι (καθαριότητα, αστυνόμευση, κ.λπ.) για να χρηματοδοτηθεί η επισκευή.
Η κοστολόγηση των προγραμμάτων των κομμάτων έχει έρθει στο προσκήνιο ως αποτέλεσμα της μεγάλης κρίσης χρέους της περασμένης δεκαετίας. Φυσικά, τα κόμματα έχουν μηχανισμούς, ειδικούς συμβούλους κ.λπ., που κοστολογούν τα μέτρα αλλά δεν δημοσιοποιούν τις λεπτομέρειες. Για παράδειγμα, μια υπόσχεση μείωσης του ΦΠΑ στο 15% ακούγεται πολύ καλή, αλλά αν συνοδευτεί με μειώσεις συντάξεων, δαπανών για την υγεία, παιδεία, κ.λπ., ίσως δεν αρέσει στο εκλογικό σώμα. Τα θετικά της κοστολόγησης είναι προφανή. Θα σταθώ στα προβλήματα που μπορεί να έχει η διαδικασία:
Μεθοδολογικές και πολιτικές προκλήσεις: Η κοστολόγηση των προεκλογικών προγραμμάτων συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις, γιατί η οικονομική επιστήμη δεν είναι εργαστήριο φυσικής· η συμπεριφορά των οικονομικών μεγεθών εξαρτάται από πολλούς αστάθμητους παράγοντες.
Δυσκολία πρόβλεψης των «δυναμικών» και μακροχρόνιων επιπτώσεων: Η κοστολόγηση συνήθως γίνεται με στατικό τρόπο (static scoring), δηλαδή υποθέτει ότι αν μειωθεί ένας φόρος κατά 10%, το κράτος θα χάσει 10% των εσόδων του. Η οικονομία όμως αντιδρά δυναμικά (dynamic scoring). Μια μείωση φόρων μπορεί να αυξήσει την κατανάλωση και τις επενδύσεις, φέρνοντας τελικά περισσότερα έσοδα μακροπρόθεσμα. Αντιστρόφως, μια αύξηση της φορολογίας μπορεί να οδηγήσει σε φοροδιαφυγή ή φυγή επιχειρήσεων στο εξωτερικό, αποδίδοντας τελικά πολύ λιγότερα έσοδα. Η ακριβής πρόβλεψη των δυναμικών αντιδράσεων είναι εξαιρετικά δύσκολη και συχνά βασίζεται σε υποθέσεις εργασίας, που μπορεί να πέσουν έξω.
Η ποιοτική διάσταση: Η κοστολόγηση εστιάζεται στο βραχυπρόθεσμο δημοσιονομικό κόστος. Αδυνατεί όμως να αποτιμήσει την ποιοτική ή μακροπρόθεσμη αξία ορισμένων μεταρρυθμίσεων. Πώς κοστολογείται η βελτίωση της ποιότητας της παιδείας, της υγείας ή η επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης; Αυξημένες δαπάνες στην υγεία μπορεί να κοστίζουν σήμερα, αλλά να εξοικονομούν δισεκατομμύρια από το σύστημα υγείας σε δέκα χρόνια. Αρα, ίσως αξίζει να δανειστούμε σήμερα για να χρηματοδοτήσουμε τα παραπάνω.
Πολιτική εργαλειοποίηση: Τα κόμματα συνήθως υπερεκτιμούν τα έσοδα, π.χ. από την πάταξη της φοροδιαφυγής και απομονώνουν το κόστος ενός μέτρου, αγνοώντας τα έσοδα, ώστε να παρουσιάσουν το πρόγραμμα του αντιπάλου ως καταστροφικό.
* Ο κ. Περικλής Γκόγκας είναι καθηγητής Οικονομικής Ανάλυσης και Διεθνών Οικονομικών, Τμήμα Οικονομικών Επιστημών, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης.
