Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ήδη ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία διαφοροποίησης των αγροδιατροφικών προϊόντων παγκοσμίως. Οι περισσότερες από 3.000 Προστατευόμενες Ονομασίες Προέλευσης (ΠΟΠ) και Προστατευόμενες Γεωγραφικές Ενδείξεις (ΠΓΕ) αναγνωρίζονται στις διεθνείς εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ και στηρίζονται σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα ιχνηλασιμότητας, πιστοποίησης και συλλογικής διακυβέρνησης.
Παρά τη δυναμική τους, όμως, το υφιστάμενο πλαίσιο εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις γεωγραφικές ενδείξεις κυρίως ως εργαλεία προστασίας της προέλευσης και όχι ως μηχανισμό επιβράβευσης των περιβαλλοντικών και υγειονομικών υπηρεσιών που προσφέρουν οι παραγωγοί.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αλλάξει ο Ισπανός κτηνίατρος και σύμβουλος αγροδιατροφής Pablo Palencia Garrido-Lestache, προτείνοντας τρεις στοχευμένες νομοθετικές παρεμβάσεις που συνδέουν το σύστημα ΠΟΠ-ΠΓΕ με τη στρατηγική One Health και τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική.
Από την προέλευση στην αξία του οικοσυστήματος
Η φιλοσοφία του One Health βασίζεται στην παραδοχή ότι η υγεία των ανθρώπων, των ζώων και των οικοσυστημάτων είναι άρρηκτα συνδεδεμένη.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένας εκτατικός βοσκότοπος, ένας αιωνόβιος ελαιώνας με φυσική βλάστηση ή ένας ορεινός αμπελώνας δεν παράγουν μόνο τρόφιμα. Παράγουν δημόσια αγαθά, όπως προστασία της βιοποικιλότητας, υγιέστερα εδάφη, περιορισμό της χρήσης αντιβιοτικών και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις ζωονόσους.
Παρότι οι υπηρεσίες αυτές έχουν μετρήσιμη αξία για την κοινωνία, σήμερα δεν αναγνωρίζονται ούτε αποζημιώνονται μέσω του ευρωπαϊκού συστήματος ποιότητας ή της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
Πιστοποίηση «One Health» στις γεωγραφικές ενδείξεις
Η πρώτη πρόταση αφορά την τροποποίηση του Κανονισμού (ΕΕ) 1151/2012 για τα συστήματα ποιότητας.
Η ιδέα δεν είναι να επιβληθούν νέες υποχρεώσεις στους παραγωγούς, αλλά να δοθεί η δυνατότητα, σε όσους το επιθυμούν, να ενσωματώσουν στις προδιαγραφές των ΠΟΠ και ΠΓΕ μετρήσιμους δείκτες για την υγεία του εδάφους, τη βιοποικιλότητα και τα διατροφικά χαρακτηριστικά των προϊόντων.
Έτσι, δίπλα στην πιστοποίηση προέλευσης θα δημιουργηθεί μια πρόσθετη βαθμίδα πιστοποίησης, με την ονομασία One Health Certified, η οποία θα επιβεβαιώνει ότι το προϊόν προέρχεται από ένα οικοσύστημα με αποδεδειγμένα υψηλή περιβαλλοντική και υγειονομική αξία.
Σύνδεση με τις ενισχύσεις της ΚΑΠ
Η δεύτερη παρέμβαση αξιοποιεί τις δυνατότητες που ήδη προσφέρει η νέα ΚΑΠ για πληρωμές βάσει αποτελεσμάτων.
Σύμφωνα με την πρόταση, οι παραγωγοί που εφαρμόζουν πρακτικές πιστοποιημένες στο πλαίσιο του One Health θα μπορούν να λαμβάνουν πρόσθετη ενίσχυση από 200 έως 500 ευρώ ανά εκτάριο ετησίως μέσω του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης.
Με αυτόν τον τρόπο, η προστασία του φυσικού κεφαλαίου μετατρέπεται από κόστος σε πηγή εισοδήματος.
Ένας κτηνοτρόφος που μειώνει τη χρήση αντιμικροβιακών ή ένας ελαιοπαραγωγός που αποδεικνύει τη βελτίωση της υγείας του εδάφους δεν θα αμείβεται μόνο από την αγορά, αλλά και από την ίδια την αγροτική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Νέα γλώσσα στην ετικέτα
Η τρίτη πρόταση αφορά την ενημέρωση των καταναλωτών.
Παρότι σήμερα επιτρέπονται ορισμένοι ισχυρισμοί υγείας, η αξιοποίησή τους παραμένει περιορισμένη λόγω των αυστηρών προϋποθέσεων.
Η πρόταση προβλέπει την εισαγωγή πιστοποιημένων περιβαλλοντικών ισχυρισμών στις ετικέτες προϊόντων που συμμετέχουν στο σύστημα One Health, όπως «Παράγεται σε πιστοποιημένα υγιές έδαφος» ή «Παραγωγή με πιστοποιημένη βιοποικιλότητα».
Στόχος είναι ο καταναλωτής να κατανοεί εύκολα ότι αγοράζει ένα προϊόν το οποίο δεν ξεχωρίζει μόνο για την προέλευσή του, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο παράγεται.
Προστιθέμενη αξία για την ευρωπαϊκή γεωργία
Οι ΠΟΠ και ΠΓΕ αντιπροσωπεύουν σήμερα περίπου το 15% της συνολικής αξίας της αγροδιατροφικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή πάνω από 74 δισ. ευρώ ετησίως.
Παράλληλα, έρευνες δείχνουν ότι οι καταναλωτές που αναζητούν προϊόντα με αποδεδειγμένα οφέλη για την υγεία και το περιβάλλον είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν σημαντικά υψηλότερες τιμές.
Για τους παραγωγούς, η προσθήκη της διάστασης One Health σημαίνει τριπλό όφελος: πρόσθετες ενισχύσεις μέσω της ΚΑΠ, υψηλότερη εμπορική αξία των προϊόντων και ισχυρότερη προστασία απέναντι στον ανταγωνισμό από εισαγωγές τρίτων χωρών.
Σύμφωνα με τον Palencia, η συγκεκριμένη παράμετρος αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–Mercosur, καθώς η σύνδεση των γεωγραφικών ενδείξεων με επαληθεύσιμα περιβαλλοντικά και υγειονομικά πρότυπα δημιουργεί ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που δύσκολα μπορεί να αντιγραφεί από προϊόντα εκτός Ευρώπης.
Παράθυρο ευκαιρίας
Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν χρειάζεται να δημιουργήσει νέους θεσμούς. Οι γεωγραφικές ενδείξεις, η Κοινή Αγροτική Πολιτική και η στρατηγική One Health υπάρχουν ήδη ως εργαλεία πολιτικής.
Εκείνο που απαιτείται είναι η πολιτική βούληση ώστε να λειτουργήσουν συμπληρωματικά, μετατρέποντας τα ΠΟΠ και ΠΓΕ από απλά σήματα προέλευσης σε μηχανισμό επιβράβευσης της προστασίας του φυσικού κεφαλαίου και της δημόσιας υγείας.
Με την αναθεώρηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και τις διαπραγματεύσεις για το νέο πλαίσιο των ευρωπαϊκών συστημάτων ποιότητας να βρίσκονται σε εξέλιξη, ο Palencia θεωρεί ότι η σημερινή συγκυρία αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία για να αποκτήσει η ευρωπαϊκή αγροδιατροφική πολιτική μια νέα διάσταση, η οποία θα συνδυάζει την ανταγωνιστικότητα με τη βιωσιμότητα και την υγεία.
