Η απόφαση αυτή αφήνει ανοιχτό τον δρόμο για νέα αξιολόγηση μέσα στο 2027. Όπως δήλωσε ο πρόεδρος της περιφερειακής κυβέρνησης της Γαλικίας, Αλφόνσο Ρουέδα, οι αρμόδιοι φορείς θα αξιοποιήσουν τον επόμενο χρόνο ώστε να ενισχύσουν την υποψηφιότητα και να επιστρέψουν με έναν ακόμη πιο ολοκληρωμένο φάκελο.
Η Ribeira Sacra, μια μοναδική πολιτιστική και φυσική περιοχή που εκτείνεται ανάμεσα στις επαρχίες Λούγο και Ουρένσε, αποτελεί ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά τοπία της Ισπανίας όπου η φύση και ο άνθρωπος συνυπάρχουν εδώ και αιώνες. Η υποψηφιότητα κατατέθηκε με την ονομασία «Υδάτινο Τοπίο της Ribeira Sacra», αναδεικνύοντας τον καθοριστικό ρόλο των ποταμών Miño και Sil στη διαμόρφωση της ιστορίας, της μοναστικής ζωής, της γεωργίας και κυρίως της αμπελουργίας.
Ηρωική αμπελουργία σε απόκρημνες πλαγιές
Η περιοχή είναι διεθνώς γνωστή για την αποκαλούμενη ηρωική αμπελουργία (heroic viticulture), καθώς οι αμπελώνες αναπτύσσονται σε εξαιρετικά απότομες πλαγιές, διαμορφωμένες σε αναβαθμίδες που κατεβαίνουν μέχρι τις όχθες των ποταμών. Η καλλιέργεια γίνεται σχεδόν αποκλειστικά με το χέρι, αφού η χρήση μηχανημάτων είναι πρακτικά αδύνατη, διατηρώντας ζωντανές παραδοσιακές τεχνικές που εφαρμόζονται εδώ και αιώνες.
Αυτό ακριβώς το μοναδικό μωσαϊκό φυσικού κάλλους, αμπελουργίας, μοναστηριών και υδάτινων έργων επιχείρησε να αναδείξει η Ισπανία ως το στοιχείο εκείνο που προσδίδει στην Ribeira Sacra εξαιρετική οικουμενική αξία.
Οι επιφυλάξεις της ICOMOS
Ωστόσο, η γνωμοδότηση της ICOMOS, του διεθνούς οργανισμού που αξιολογεί τις πολιτιστικές υποψηφιότητες για λογαριασμό της UNESCO, υπήρξε επιφυλακτική.
Παρότι αναγνώρισε ότι η περιοχή διατηρείται σε εξαιρετική κατάσταση και διαθέτει ανεπτυγμένες υποδομές για τον επισκέπτη, έκρινε ότι δεν τεκμηριώνεται επαρκώς πως αποτελεί ένα πολιτιστικό τοπίο μοναδικής παγκόσμιας σημασίας.
Ειδικότερα, η αξιολόγηση επισήμανε ότι η σύνδεση των σύγχρονων υδροηλεκτρικών φραγμάτων του 20ού αιώνα με τα ιστορικά υδραυλικά έργα, όπως οι νερόμυλοι και τα παραδοσιακά αρδευτικά συστήματα, δεν παρουσιάστηκε με την απαιτούμενη ιστορική συνέχεια. Παράλληλα, ζητήθηκαν περισσότερα στοιχεία σχετικά με την αυθεντικότητα και την ακεραιότητα του τοπίου.
Ένας συμβιβασμός που διατηρεί ζωντανή την υποψηφιότητα
Παρά τις διαφορετικές απόψεις που εκφράστηκαν στην Επιτροπή, τελικά επιλέχθηκε η λεγόμενη «τεχνική παραπομπή» (technical referral), η ηπιότερη μορφή απόρριψης μιας υποψηφιότητας.
Με άλλα λόγια, η UNESCO δεν απέρριψε την πρόταση, αλλά ζήτησε από την Ισπανία να επανέλθει με πληρέστερη τεκμηρίωση. Αντίθετα, ορισμένα κράτη-μέλη είχαν εισηγηθεί αυστηρότερη διαδικασία, η οποία θα απαιτούσε ουσιαστικά τη σύνταξη ενός νέου φακέλου από την αρχή.
Η νέα απόφαση καλεί την Ισπανία να παρουσιάσει με μεγαλύτερη σαφήνεια τα χαρακτηριστικά που καθιστούν τη Ribeira Sacra μοναδική, να καταγράψει πληρέστερα την υδραυλική κληρονομιά, την παραδοσιακή αρχιτεκτονική και τις άυλες πολιτιστικές παραδόσεις που συνδέονται με το νερό, ενώ ζητείται και η αποστολή συμβουλευτικής αποστολής της ICOMOS στην περιοχή πριν από την επόμενη αξιολόγηση.
Ένα πολιτιστικό τοπίο 1.500 ετών
Η Ribeira Sacra αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά τοπία της Γαλικίας. Ο φάκελος υποψηφιότητας καταγράφει περισσότερα από 1.500 χρόνια αδιάλειπτης ανθρώπινης παρουσίας, η οποία διαμορφώθηκε μέσα από την ερημιτική και μοναστική παράδοση.
Στην περιοχή διασώζονται 83 μοναστήρια, εκατοντάδες ρωμανικές εκκλησίες, 668 παραδοσιακοί νερόμυλοι, ιστορικά αρδευτικά έργα, ιαματικές πηγές, αναβαθμίδες αμπελώνων, αλλά και υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις που μαρτυρούν τη διαχρονική σχέση του ανθρώπου με το νερό.
Εάν η υποψηφιότητα εγκριθεί στο μέλλον, η Ribeira Sacra θα αποτελέσει το πέμπτο Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO στη Γαλικία, μετά το ιστορικό κέντρο του Σαντιάγο ντε Κομποστέλα, τις Οδούς του Αγίου Ιακώβου, τα ρωμαϊκά τείχη του Λούγο και τον Πύργο του Ηρακλή στην Α Κορούνια.
Οι προκλήσεις δεν περιορίζονται στην υποψηφιότητα
Η διαδικασία ένταξης έχει ήδη γνωρίσει καθυστερήσεις. Το 2021 η Ισπανία απέσυρε την αρχική πρόταση έπειτα από αρνητική αξιολόγηση της ICOMOS και επανήλθε με νέο φάκελο, δίνοντας έμφαση στον ρόλο του νερού ως στοιχείου που ενοποιεί το πολιτιστικό τοπίο.
Παράλληλα, η ICOMOS επισημαίνει ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα: τη δημογραφική συρρίκνωση της υπαίθρου. Η εγκατάλειψη των παραδοσιακών καλλιεργειών και η μείωση του πληθυσμού αποτελούν απειλή για τη διατήρηση των αναβαθμίδων, των αμπελώνων και της πολιτιστικής ταυτότητας της περιοχής.
Ένας προορισμός που συνεχίζει να γοητεύει
Ανεξάρτητα από την εξέλιξη της υποψηφιότητας, η Ribeira Sacra παραμένει ένας από τους πιο συναρπαστικούς οινοτουριστικούς προορισμούς της Ισπανίας. Οι εντυπωσιακές διαδρομές με σκάφος στα φαράγγια των ποταμών Miño και Sil, τα ιστορικά μοναστήρια, τα γραφικά χωριά και, κυρίως, οι αμπελώνες που μοιάζουν να κρέμονται πάνω από τους γκρεμούς, συνθέτουν μια εμπειρία μοναδική για κάθε επισκέπτη.
Η UNESCO αναγνώρισε την άριστη κατάσταση διατήρησης της περιοχής και την ποιότητα των τουριστικών υποδομών της. Εκείνο που ζητά πλέον είναι μια πιο ισχυρή απόδειξη ότι η αμπελουργία, οι μοναστικές κοινότητες, τα υδάτινα έργα, οι παραδοσιακοί οικισμοί και οι ζωντανές πολιτιστικές παραδόσεις αποτελούν ένα ενιαίο πολιτιστικό τοπίο με πραγματικά παγκόσμια σημασία.
Τέλος, για τους ανθρώπους της Ribeira Sacra οινοποιούς, αμπελουργούς, κατοίκους και επαγγελματίες του τουρισμού— η αναμονή συνεχίζεται. Η διεθνής αναγνώριση παραμένει κοντά, αλλά απαιτεί ακόμη ένα βήμα, ώστε ένα από τα πιο ξεχωριστά οινικά τοπία της Ευρώπης να κατακτήσει τη θέση που διεκδικεί στον κατάλογο της UNESCO.
