Θετικά μηνύματα για την πρόοδο των διαπραγματεύσεων στην Ελβετία εκπέμπουν οι ΗΠΑ, το Ιράν και οι μεσολαβήτριες χώρες, αν και συνεχίζουν να εκφράζονται δημόσια διαφορετικές εκτιμήσεις για το τι έχει επιτύχει η κάθε πλευρά.
Σε μία πρόσφατη εξέλιξη, το Ιράν ανακοίνωσε ότι οι τεχνικές συνομιλίες κατέληξαν στο σχηματισμό τεσσάρων ομάδων εργασίας αφιερωμένων ιδίως στο πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας της Ισλαμικής Δημοκρατίας και στις διαδικασίες άρσης των αμερικανικών κυρώσεων.
Τα δύο αυτά ζητήματα όπως και το μέτωπο του Λιβάνου είναι τα κυριότερα σημεία τριβής και θα κρίνουν εν τέλει εάν οι διαπραγματεύσεις θα καταλήξουν σε μία συνολική συμφωνία.
Μέχρι στιγμής φαίνεται πως η Τεχεράνη, σε συνέχεια του μνημονίου συναντίληψης που υπέγραψε μαζί με τις ΗΠΑ, καταφέρνει να κρατά τους Αμερικανούς ευθυγραμμισμένους στις δεσμεύσεις τους, έχοντας σαν ισχυρό μοχλό πίεσης τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.
Η ανυπακοή του Ισραήλ, που συνέχιζε να βομβαρδίζει τον Λίβανο μετά την υπογραφή του μνημονίου, προκάλεσε την αντίδραση της Τεχεράνης που απείλησε με αναστολή των διαπραγματεύσεων και εκ νέου κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, ζητώντας από τις ΗΠΑ να συμμορφώσουν τον σύμμαχό τους.
Αντίστοιχη ήταν και η αντίδραση όταν ο Ντόναλντ Τραμπ εκτόξευσε νέες απειλές στο Ιράν, με τους αξιωματούχους της Ισλαμικής Δημοκρατίας να υπογραμμίζουν ότι στο μνημόνιο συναντίληψης περιλαμβάνεται όρος που αναφέρει ρητά ότι τα δύο μέρη δεσμεύονται να σταματήσουν τις απειλές.
Παρακάτω παρουσιάζουμε τι έχει γίνει γνωστό σε σχέση με την πρόοδο που έχει γίνει στα ζητήματα των κυρώσεων κατά του Ιράν, του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης, των Στενών του Ορμούζ και του μετώπου του Λιβάνου,
Κυρώσεις και αποδέσμευση κεφαλαίων
Το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ εξέδωσε τη Δευτέρα απαλλαγή από τις κυρώσεις εναντίον του Ιράν για περίοδο 60 ημερών. Η άδεια έκτακτης ανάγκης επιτρέπει την παραγωγή, την πώληση και την παράδοση ιρανικού αργού και πετροχημικών προϊόντων έως τις 21 Αυγούστου.
Το ιρανικό πετρέλαιο μπορεί ακόμη και να εισαχθεί απευθείας στις ΗΠΑ, μετά την άρση των κυρώσεων.
Η απόφαση αυτή απελευθερώνει τραπεζικές συναλλαγές, ασφάλειες και μεταφορές και καταργεί τα πολύπλοκα δίκτυα που χρησιμοποιούσε προηγουμένως το Ιράν για την πώληση αργού πετρελαίου.
Όσον αφορά τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια, ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας, Μοχαμάντ Γκαλιμπάφ, επιβεβαίωσε την αποδέσμευση δύο δόσεων ύψους 6 δισ. δολαρίων, η κάθε μία.
Μιλώντας σχετικά, χθες Δευτέρα, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, είπε ότι οι ΗΠΑ συζητούν για την αποδέσμευση κεφαλαίων με τον όρο ότι αυτά δεν θα χρησιμοποιηθούν για την «ενίσχυση της τρομοκρατίας» αλλά θα «κατευθυνθούν στον ιρανικό λαό».
Συνέδεσε ακόμα την αποδέσμευση κεφαλαίων με την υποχρέωση του Ιράν να προμηθευτεί με αυτά τα χρήματα αμερικανικά αγροτικά προϊόντα, κάτι που επανέλαβε και ο Ντόναλντ Τραμπ προσθέτοντας ότι δέχεται ευχαριστήρια τηλεφωνήματα από αγρότες των ΗΠΑ.
Ωστόσο, ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας του Ιράν, Αμπντολνασέρ Χεμμάτι, απέρριψε τους ισχυρισμούς αυτούς λέγοντας ότι η Τεχεράνη δεν είναι υποχρεωμένη να αγοράζει γεωργικά προϊόντα από τις ΗΠΑ.
Στενά του Ορμούζ και πυρηνικό πρόγραμμα
Ως αντάλλαγμα για την προσωρινή άρση των κυρώσεων και την αποδέσμευση των κεφαλαίων οι ΗΠΑ δήλωσαν ότι το Ιράν συμφώνησε να επιτρέψει την απρόσκοπτη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ για 60 ημέρες και να δεχτεί τους επιθεωρητές του ΔΟΑΕ για επιθεώρηση του πυρηνικού του προγράμματος.
Ο Τζέι Ντι Βανς δήλωσε μάλιστα χθες, Δευτέρα, ότι το Ιράν συμφώνησε να συνομιλήσει με τους επιθεωρητές ακόμα και εντός της ημέρας.
Η Τεχεράνη από την πλευρά της φαίνεται να έχει αποδεχτεί τους όρους αλλά θέτοντας αστερίσκους.
Σε σχέση με τους επιθεωρητές του ΟΗΕ ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, Εσμαήλ Μπαγκάι, δήλωσε ότι η Τεχεράνη δεν έχει αναλάβει «καμία νέα δέσμευση» και οποιαδήποτε συνεργασία με την επιτροπή του ΔΟΑΕ θα πραγματοποιηθεί «σύμφωνα με τις υπάρχουσες διαδικασίες που έχουν οριστεί από το Κοινοβούλιο και το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας».
Αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι από το 2015, το Ιράν και έξι παγκόσμιες δυνάμεις – ΗΠΑ, Κίνα, Γαλλία, Ρωσία, Γερμανία και Βρετανία – κατέληξαν σε συμφωνία που επέτρεπε στους επιθεωρητές του ΔΟΑΕ να επιτηρούν πυρηνικές εγκαταστάσεις στη χώρα.
Το Ιράν ανέστειλε την πρόσβαση της ΔΟΑΕ μόλις πέρσι, όταν οι πυρηνικές του εγκαταστάσεις βομβαρδίστηκαν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου.
Αναφορικά δε με τα Στενά του Ορμούζ, το Ιράν υπενθυμίζει ότι μετά την ολοκλήρωση της συμφωνίας το καθεστώς διέλευσης δεν θα είναι το ίδιο ενώ συνεχίζει τις εντατικές επαφές με το Ομάν για τη διαχείρισή της ναυσιπλοΐας στο σημείο.
Προς το παρόν πάντως, ΗΠΑ και Ιράν συμφώνησαν τη δημιουργία ενός μηχανισμού παρακολούθησης στα Στενά του Ορμούζ, που περιλαμβάνει μία τηλεφωνική γραμμή και ένα «κέντρο με το οποίο θα μπορεί να επικοινωνεί κανείς όποτε υπάρχει οποιαδήποτε ασάφεια ή διαφωνία».
Η κατάσταση στον Λίβανο
Ένα από τα πιο δύσκολα σημεία τριβής είναι το μέτωπο στον Λίβανο καθώς εκεί εμπλέκεται το Ισραήλ.
Μετά την απειλή της Τεχεράνης ότι θα διακοπούν οι διαπραγματεύσεις και ότι θα κλείσει τα Στενά του Ορμούζ εάν το Ισραήλ δεν συμμορφωθεί στους όρους της συμφωνίας, η κατάσταση στον Λίβανο έχει σχετικά ηρεμήσει. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, η Κυριακή (21/6) ήταν η πρώτη μέρα που δεν υπήρξαν αεροπορικές επιθέσεις στον Λίβανο από τις 2 Μαρτίου.
Οι αντιπροσωπείες στην Ελβετία συμφώνησαν στη δημιουργία μιας «ομάδας διαχείρισης συγκρούσεων» μεταξύ των ΗΠΑ, του Ιράν και της Βηρυτού, με τη συνδρομή των μεσολαβήτριων χωρών, με στόχο τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων στο Λίβανο.
Ισραηλινές πηγές ισχυρίζονται ότι η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν, στην οποία το Ισραήλ δεν συμμετέχει, είναι αντίθετη στη συμφωνία που είχε γίνει επί Μπάιντεν το 2024 για τον Λίβανο, η οποία είχε και τις ευλογίες του Τραμπ όταν ανέλαβε την εξουσία.
Σύμφωνα με εκείνο το πλαίσιο το Ισραήλ διατηρούσε το δικαίωμα να αναλαμβάνει δράση τόσο απέναντι στις επικείμενες απειλές όσο και τις αναδυόμενες απειλές της Χεζμπολάχ, ή με άλλα λόγια να εισβάλει και να βομβαρδίζει τον Λίβανο όποτε θέλει, όπως και έκανε.
Τώρα, αφενός η δράση του πρέπει να περιοριστεί και αφετέρου δεν έχει ρόλο στον μηχανισμό παρακολούθησης της εκεχειρίας, όπως είχε στην προηγούμενη συμφωνία, ενώ αντιθέτως τέτοιο ρόλο έχει το Ιράν.
Σύμφωνα με το Axios ενώ το πλαίσιο του 2024 επικεντρωνόταν στη διάλυση της υποδομής της Χεζμπολάχ, τώρα επικεντρώνεται στο να περιορίσει τις επαφές της λιβανέζικης οργάνωσης με τον ισραηλινό στρατό.
Η κυβέρνηση Νετανιάχου, που βρίσκεται ανάμεσα στις συμπληγάδες των – προσωρινών έστω – απαγορεύσεων των ΗΠΑ και της βασικής στρατηγικής εξάπλωσης του πολέμου, δεν εγκαταλείπει την προσπάθεια να τινάξει τη συμφωνία στον αέρα και να κατοχυρώσει την παραμονή του ισραηλινού στρατού στον Λίβανο.
Ο ισραηλινός πρωθυπουργός, ο υπουργός Άμυνας και ο αρχηγός του Επιτελείου των IDF σε μία σπάνια ενέργεια εξέδωσαν κοινή δήλωση στην οποία τόνιζαν ότι «ο ισραηλινός στρατός θα συνεχίσει να ενεργεί αποφασιστικά για να εξουδετερώσει τις απειλές για τους στρατιώτες και τους πολίτες μας, να καταστρέψει τις τρομοκρατικές υποδομές και να διατηρήσει τη ζώνη ασφαλείας στο νότιο Λίβανο».
Ερωτηθείς για τη δήλωση αυτή, ο Ντόναλντ Τραμπ απάντησε: «Λύνω προβλήματα, λύνω τα προβλήματα πολύ γρήγορα – συμπεριλαμβανομένου και του Μπίμπι».
Στο πλαίσιο αυτό οι ΗΠΑ προσπαθούν να αναβιώσουν τις συνομιλίες μεταξύ της ισραηλινής και λιβανικής κυβέρνησης, που έχει συμφωνήσει ότι μπορεί να αναλάβει τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ με αντάλλαγμα την απόσυρση των ισραηλινών στρατιωτών από το νότιο τμήμα της χώρας που έχουν καταλάβει.
Η Χεζμπολάχ έχει δηλώσει ότι έχει κάθε δικαίωμα να αμύνεται όσο κατοχικές δυνάμεις παραμένουν στον Λίβανο, και το Ιράν φαίνεται να ζητά την απόσυρση του ισραηλινού στρατού, αν και οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται από τη στιγμή που έχουν σταματήσει οι βομβαρδισμοί.
