Οι επιπτώσεις του πολέμου κατά του Ιράν δεν περιορίζονται στις πρώτες γραμμές. Η πραγματική διαμάχη διεξάγεται για τους εμπορικούς και ενεργειακούς δρόμους καθώς και τα δίκτυα μεταφορών της Ευρασίας, γράφει σε άρθρο του στον Independent Türkçe ο τούρκος στρατηγικός αναλυτής Δρ Osman Gazi Kandemir (φωτογραφία αρχείου, επάνω, Majid Asgaripour/WANA – West Asia News Agency – via Reuters, από τους βομβαρδισμούς των ΗΠΑ και Ισραήλ κατά της Τεχεράνης).
Ο γεωοικονομικός ανταγωνισμός, ο οποίος εντείνεται ολοένα και περισσότερο τα τελευταία χρόνια, έχει εισέλθει σε μια νέα φάση μετά τον πόλεμο.
Τα τελευταία 20 χρόνια, ο παγκόσμιος ανταγωνισμός ισχύος έχει μετατοπιστεί από τις θάλασσες στην ξηρά
Οι εμπορικοί και ενεργειακοί δρόμοι της Ευρασίας συγκλίνουν γύρω από το Ιράν. Ο πόλεμος μετατρέπει τα δίκτυα μεταφορών της περιοχής σε μια νέα αρένα γεωοικονομικού ανταγωνισμού (εικόνα: υπουργείο Μεταφορών και Υποδομών της Τουρκίας)
Οι σημερινές εξελίξεις καθορίζουν το μέλλον του παγκόσμιου εμπορίου όσο και οι στρατιωτικές δυνατότητες των κρατών. Γιατί λοιπόν βρίσκονται οι δρόμοι στο επίκεντρο αυτής της διαμάχης;
Επειδή τα τελευταία 20 χρόνια, ο παγκόσμιος ανταγωνισμός ισχύος έχει μετατοπιστεί από τις θάλασσες στην ξηρά.
Η Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ενας Δρόμος» της Κίνας, η οποία δημιουργεί χερσαίους διαδρόμους, τα εναλλακτικά εμπορικά δίκτυα της Ρωσίας που αναπτύχθηκαν μετά τις κυρώσεις, η προσπάθεια της Ινδίας να φτάσει στην Ευρασία και η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης τέμνονται στην ίδια γεωγραφική περιοχή. Η Ευρασία δεν είναι πλέον απλώς μια τεράστια ήπειρος.
Γίνεται ένας από τους γεωοικονομικούς κόμβους όπου η παγκόσμια οικονομία αναδιαμορφώνεται.
Οι 4 κύριοι άξονες
Σήμερα, αυτός ο ανταγωνισμός ξεδιπλώνεται γύρω από 4 κύριους άξονες.
• Ο πρώτος άξονας είναι η Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ενας Δρόμος» της Κίνας. Στόχος του Πεκίνου είναι η δημιουργία απρόσκοπτων χερσαίων διαδρόμων που θα συνδέουν την Κίνα με τον Καύκασο, την Τουρκία και την Ευρώπη μέσω της Κεντρικής Ασίας.
Στόχος είναι η μείωση της εξάρτησης από την αμερικανική ναυτική υπεροχή, η διαφοροποίηση των εξαγωγικών οδών και η συγκρότηση μιας πιο ανθεκτικής δομής στο παγκόσμιο εμπόριο.
• Ο δεύτερος άξονας είναι ο Διεθνής Διάδρομος Μεταφορών Βορρά-Νότου (INSTC), που συνδέει τη Ρωσία, το Ιράν και την Ινδία.
Αυτός ο διάδρομος ξεκινάει από τη Ρωσία και καταλήγει στον Περσικό Κόλπο και τον Ινδικό Ωκεανό μέσω της Κασπίας Θάλασσας.
Για τη Μόσχα, της οποίας οι παραδοσιακές εμπορικές οδοί έχουν περιοριστεί από τις δυτικές κυρώσεις, αυτή η διαδρομή έχει καταστεί στρατηγική καθώς και οικονομική αναγκαιότητα.
• Ο τρίτος άξονας είναι ο Διάδρομος Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης, IMEC. Σχεδιάστηκε ως εναλλακτική λύση της Δύσης στην Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ενας Δρόμος» και στοχεύει στη σύνδεση της Ινδίας με την Ευρώπη μέσω των χωρών του Κόλπου και του Ισραήλ.
Ωστόσο, οι κίνδυνοι ασφαλείας που προέκυψαν μετά τον πόλεμο στην περιοχή από την οποία διέρχεται ο διάδρομος έχουν καταστήσει σοβαρά αμφισβητήσιμη τη σκοπιμότητα του έργου.
• Ο τέταρτος άξονας είναι τα έργα μεταφορών και ενέργειας της Τουρκίας που αναπτύχθηκαν τα τελευταία χρόνια.
Ο Μεσαίος Διάδρομος, ο TANAP, ο αγωγός Μπακού – Τιφλίδα – Τσεϊχάν και οι νέες ενεργειακές πρωτοβουλίες με επίκεντρο την Κασπία αποτελούν τα θεμελιώδη στοιχεία του στόχου της Αγκυρας να αναδειχθεί σε εφοδιαστικό και ενεργειακό κόμβο στην Ευρασία.
Το κοινό χαρακτηριστικό
Ολα αυτά τα έργα αναπτύσσονται από διαφορετικούς παράγοντες. Παρ’ όλα αυτά, μοιράζονται ένα κοινό χαρακτηριστικό:
Ολα διέρχονται από περιοχές γύρω ή μέσω του Ιράν.
Η γεωπολιτική σημασία του δεν πηγάζει αποκλειστικά από τα αποθέματά του σε υδρογονάνθρακες.
Η χώρα βρίσκεται στη διασταύρωση των αξόνων ανατολής – δύσης και βορρά – νότου. Οι σιδηρόδρομοι από την Κίνα μπορούν να φτάσουν στην Τουρκία και την Ευρώπη μέσω του Ιράν.
Η συντομότερη διαδρομή για τη Ρωσία προκειμένου έχει πρόσβαση στον Ινδικό Ωκεανό μέσω της Κασπίας Θάλασσας περνάει επίσης από το Ιράν.
Για την Ινδία, το λιμάνι Τσαμπαχάρ θεωρείται μια από τις σημαντικότερες πύλες προς την Κεντρική Ασία, παρακάμπτοντας το Πακιστάν.
Κεντρικός κόμβος το Ιράν
Με άλλα λόγια, το Ιράν είναι ένας κεντρικός κόμβος για την Ευρασία.
Επομένως, η θεώρηση του πολέμου κατά του Ιράν αποκλειστικά ως στρατιωτικής σύγκρουσης είναι ελλιπής.
Η ασφάλεια των διαδρόμων, η λειτουργία των λιμανιών, η συνέχεια των σιδηροδρόμων και η προστασία των ενεργειακών υποδομών καθίστανται επίσης άμεσα μέρη του ανταγωνισμού.
Σήμερα, οι ζημιές σε οποιοδήποτε λιμάνι, σιδηρόδρομο ή ενεργειακή εγκατάσταση επηρεάζουν όχι μόνο την ιρανική οικονομία αλλά και ολόκληρο το εμπορικό δίκτυο που εκτείνεται από την Κίνα έως την Ευρώπη.
Μία από τις πιο εντυπωσιακές αλλαγές μετά τον πόλεμο σχετίζεται με τον IMEC.
Αυτός ο διάδρομος, που σχεδιάστηκε με βάση την ασφάλεια του Ισραήλ, αντιμετώπισε σημαντική αβεβαιότητα καθώς οι συγκρούσεις στην περιοχή επιδεινώθηκαν.
Οι χώρες του Κόλπου άρχισαν επίσης να επανεκτιμούν τις επενδύσεις τους στο νέο περιβάλλον ασφαλείας.
Το έργο, που αναπτύχθηκε από τη Δύση ως εναλλακτική λύση στην Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ενας Δρόμος», φαίνεται να μην έχει τη σταθερή βάση που οραματιζόταν.
Οι προτεραιότητες Κίνας και Ρωσίας
Αντίθετα, οι προτεραιότητες της Κίνας και της Ρωσίας έχουν γίνει ακόμη πιο έντονες.
Το Πεκίνο θεωρεί τους χερσαίους διαδρόμους μέσω του Ιράν ως απαραίτητο στοιχείο της μακροπρόθεσμης στρατηγικής του.
Οποιαδήποτε διαδρομή που μπορεί να προσφέρει μια εναλλακτική λύση στις θαλάσσιες μεταφορές μειώνει τους γεωπολιτικούς κινδύνους για την Κίνα.
Η Μόσχα, από την άλλη πλευρά, έχει εξαρτηθεί πολύ περισσότερο από τον INSTC λόγω των κυρώσεων.
Η αδιάλειπτη λειτουργία αυτού του διαδρόμου είναι κρίσιμης σημασίας για το εξωτερικό εμπόριο της Ρωσίας.
Ο παράγοντας Τουρκία
Η εικόνα που διαμορφώνεται από την οπτική γωνία της Τουρκίας είναι επίσης αξιοσημείωτη.
Η Αγκυρα προσπαθεί εδώ και καιρό να ενισχύσει τον Μεσαίο Διάδρομο.
Η διεξαγωγή του εμπορίου μεταξύ Κίνας και Ευρώπης μέσω της Τουρκίας, ο στόχος να γίνει κόμβος ενεργειακής διαμετακόμισης και η οικονομική ολοκλήρωση του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών αποτελούν τους ακρογωνιαίους λίθους αυτής της στρατηγικής.
Ωστόσο, η υλοποίηση αυτών των στόχων δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις πολιτικές που ακολουθεί η Τουρκία.
Οι νέες ισορροπίες που θα προκύψουν στην τεράστια γεωγραφική περιοχή που εκτείνεται από το Ιράν μέχρι τον Καύκασο, και από την Κασπία Θάλασσα μέχρι την Κεντρική Ασία, θα είναι επίσης καθοριστικές.
Το περιεχόμενο της πιο σημαντικής γεωπολιτικής συζήτησης των επόμενων 10 ετών θα διαμορφωθεί εδώ.
Το αποτέλεσμα των πολέμων δεν θα καθοριστεί αποκλειστικά από τις στρατιωτικές επιτυχίες στο πεδίο της μάχης.
Η πραγματική μάχη
Το ποιοι εμπορικοί διάδρομοι θα επιβιώσουν, ποιοι ενεργειακοί διάδρομοι θα εξασφαλιστούν και ποιες χώρες θα βρίσκονται στο επίκεντρο αυτών των δικτύων θα αποτελέσουν επίσης τη βάση της νέας διεθνούς τάξης.
Επομένως, δεν αρκεί να θεωρήσουμε τον πόλεμο κατά του Ιράν απλώς ως μια σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Η πραγματική μάχη διεξάγεται για τους διαδρόμους που αναδιαμορφώνουν τον οικονομικό χάρτη της Ευρασίας.
Ο αγώνας που διεξάγεται στο πεδίο της μάχης σήμερα καθορίζει τον εμπορικό χάρτη του αύριο.
Οι πρόσφατες εξελίξεις που εκτείνονται από το Ιράν μέχρι την Κασπία Θάλασσα δίνουν επίσης τα πρώτα σημάδια αυτού του μετασχηματισμού.
