Είναι άξιο απορίας, πως τα ακροδεξιά κόμματα από τις αρχές του 21ου αιώνα όπου διατηρούσαν μια σχετικά ήσυχη παρουσία κάτω από την πολιτική επιφάνεια της Ευρώπης και δεν σημείωναν ιδιαίτερη επιτυχία στις εκλογές, έχουν καταστεί σήμερα νόμιμοι διεκδικητές τόσο στα εθνικά κοινοβούλια όσο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Η μεταναστευτική κρίση είναι ίσως ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που επέτρεψαν την άνοδο της ακροδεξιάς στην Ευρώπη. Ειδικότερα, έδωσε την ευκαιρία στα ακροδεξιά λαϊκιστικά κόμματα να προσελκύσουν υποστηρικτές, καλλιεργώντας τα αυξανόμενα ξενοφοβικά συναισθήματα και πείθοντας τον κόσμο ότι πρέπει πραγματικά να σώσουν τη χώρα τους από την εισβολή.
Τα όσα διαδραματίστηκαν στην Θέουτα την περασμένη Πέμπτη θύμισαν παρόμοιες σκηνές σαν αυτές που είχαμε δει πριν από 11 χρόνια κατά μήκος των ακτών της Ελλάδας και της Ιταλίας.
Ήταν η κρίση του 2015 — όταν περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι, κυρίως από τη Μέση Ανατολή, σάρωσαν τη νότια Ευρώπη — που ενέτεινε την αντίθεση στη μετανάστευση σε όλη την Ευρώπη και ενθάρρυνε την ακροδεξιά.
Στο τωρινό επεισόδιο, σύμφωνα με τις ισπανικές αρχές, περίπου 50.000 άτομα άρχισαν να εισέρχονται στη Θέουτα από ξηράς και θαλάσσης από την Πέμπτη, σε μια άνευ προηγουμένου εισροή. Λίγες ώρες μετά 48.000 επέστρεψαν στο Μαρόκο όπως, ανακοίνωσε η ισπανική κυβέρνηση.
Ωστόσο, οι δραματικές αυτές εικόνες δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων να εισέρχονται από ξηρά και θάλασσα στην Θέουτα, πυροδότησαν οργή μεταξύ των δεξιών ηγετών παγκοσμίως ενώ έχουν εγείρει επείγοντα ερωτήματα σχετικά με το πώς κατέρρευσαν τόσο ολοκληρωτικά τα σύνορα.
Πώς η ακροδεξιά αναδιαμορφώνει την αφήγηση για τη μετανάστευση
Όπως και τότε, έτσι και σήμερα ακροδεξιοί ηγέτες προσπάθησαν να εκμεταλλευτούν σκηνές χάους στα σύνορα στο κατώφλι της Ευρώπης.
Στη Βρετανία, τη Γαλλία και την Ιταλία, πολιτικοί που τάσσονται κατά των μεταναστών προειδοποίησαν ότι η τελευταία κρίση ήταν μια ξεκάθαρη απόδειξη των κινδύνων της μεταναστευτικής πολιτικής της Ισπανίας, η οποία είναι πιο φιλελεύθερη από αυτήν πολλών από τους Ευρωπαίους γείτονές της.
Η διαφορά είναι ότι αυτά τα ακροδεξιά κόμματα, σε μεγάλο βαθμό περιθωριακά το 2015, βρίσκονται τώρα είτε στην εξουσία είτε έχουν μια πιθανή πορεία προς αυτήν. Και οι κεντρώοι ηγέτες της Ευρώπης, απεγνωσμένοι να αποφύγουν μια πολιτική αντίδραση, έχουν υιοθετήσει ορισμένες από τις σκληροπυρηνικές πολιτικές και τη γλώσσα τους για τη μετανάστευση, εγκαταλείποντας την πιο φιλόξενη προσέγγιση του 2015. Σε λίγο περισσότερο από μια δεκαετία, η ακροδεξιά έχει αναδιαμορφώσει σε μεγάλο βαθμό την αφήγηση για τη μετανάστευση.
Τουλάχιστον 67 σοροί έχουν ανασυρθεί από την ισπανική πλευρά των συνόρων, σύμφωνα με αξιωματούχους, αφού ορισμένοι μετανάστες πνίγηκαν και άλλοι σκοτώθηκαν όταν έπεσαν ενώ προσπαθούσαν να σκαρφαλώσουν στον κυματοθραύστη και στο συνοριακό φράχτη.
«Αν οι κεντρώοι ηγέτες δώσουν την εντύπωση ότι παραγκωνίζονται σε αυτά τα ζητήματα, θα χάσουν εντελώς την αφήγηση», δήλωσε ο Φρανσουά Ζεμέν στους New York Times, ειδικός σε θέματα μετανάστευσης και κλίματος στο HEC Paris, μια σχολή επιχειρήσεων. «Γι’ αυτό αισθάνονται υποχρεωμένοι να επιδείξουν πολύ αυστηρότητα σε θέματα όπως ο έλεγχος των συνόρων».
Από τη Δανία μέχρι τη Γαλλία
Οι κεντρώοι ηγέτες από τη Δανία μέχρι τη Γαλλία καταδίκασαν γρήγορα την εισροή στη Θέουτα. Ορκίστηκαν να οχυρώσουν τα δικά τους σύνορα για να εμποδίσουν τους μετανάστες, παρόλο που οι περισσότεροι από τους νεοαφιχθέντες είχαν γυρίσει πίσω στο Μαρόκο μέσα σε λίγες ώρες.
Η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρέντερικσεν, σοσιαλδημοκράτισσα που έχει θεσπίσει μία από τις αυστηρότερες πολιτικές ασύλου στην Ευρώπη, κάλεσε τους συναδέλφους της ηγέτες να εξετάσουν το ενδεχόμενο αναστολής της Ισπανίας από τον χώρο Σένγκεν, ο οποίος επιτρέπει την ελεύθερη κυκλοφορία μεταξύ 29 χωρών στην Ευρώπη.
Δεν υπήρχε σχεδόν καμία διαφορά στην αντίδρασή της από εκείνη της πρωθυπουργού της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, μιας δεξιάς ηγέτιδας που ανέλαβε την εξουσία υποσχόμενη να περιορίσει τη μετανάστευση. Η Μελόνι είπε ότι οι εικόνες από τη Θέουτα ήταν «εντυπωσιακές και καταδεικνύουν, για άλλη μια φορά, ότι η ανεξέλεγκτη παράνομη μετανάστευση αποτελεί μια συγκεκριμένη απειλή». Η Ιταλία, πρόσθεσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, «δεν θα μείνει άπραγη και θα παρακολουθήσει».
Από την Μέρκελ στο Μερτς
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς απαίτησε από το Μαρόκο «να δεχθεί αμέσως πίσω τους παράνομους μετανάστες». Αυτό απείχε πολύ από την Άνγκελα Μέρκελ, την τελευταία κεντροδεξιά καγκελάριο της Γερμανίας. Η διάσημη φράση της ήταν «wir schaffen das» — «μπορούμε να το κάνουμε αυτό» — όταν βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα κύμα προσφύγων από τη Συρία που μαστίζεται από τον πόλεμο το 2015, πολλοί από τους οποίους είναι πλέον Ευρωπαίοι πολίτες, οι οποίοι ενσωματώθηκαν στην ευρωπαϊκή κοινωνία.
Αυτές οι αντιδράσεις μαρτυρούν τη γενική σκλήρυνση των πολιτικών μετανάστευσης της Ευρώπης, μια τάση που έχει καταστήσει την τρέχουσα αριστερή κυβέρνηση της Ισπανίας εξαίρεση.
Χώρες όπως η Σουηδία, που κάποτε θεωρούνταν γενναιόδωρες στη δημιουργία οδών για την απόκτηση υπηκοότητας, έχουν θεσπίσει αυστηρότερους κανόνες για τη χορήγηση ασύλου και νόμιμης διαμονής . Τα πιο επιθετικά μέτρα στη θάλασσα έχουν οδηγήσει τα επίπεδα θαλάσσιας μετανάστευσης σε κατακόρυφη πτώση από το 2015.
Σε όλη την Ευρώπη, τα ακροδεξιά κόμματα συνεχίζουν να ακμάζουν, παρόλο που έχει γίνει πιο δύσκολο για τους μετανάστες να φτάσουν στην ήπειρο από οποιαδήποτε διαδρομή
Οι αναλυτές δήλωσαν ότι ο σκληρός τόνος των ηγετών αυτή την εβδομάδα αντανακλούσε την αναγνώριση ότι, ακόμη και αν η Ευρώπη απέχει πολύ από το να δει μια επανάληψη της κρίσης του 2015, η κοινή γνώμη μπορεί ακόμα να επηρεαστεί εύκολα από δραματικές εικόνες – είτε πρόκειται για ετοιμόρροπα σκάφη που προσγειώνονται σε αγγλικές παραλίες είτε για νεαρούς άνδρες που σκαρφαλώνουν σε φράχτες για να εισέλθουν σε ισπανικό έδαφος.
Τι δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία για την μετανάστευση
«Το πρόβλημα είναι η ορατή έλλειψη ελέγχου», δήλωσε ο Σάντερ Κατγουάλα, διευθυντής του British Future, ενός ινστιτούτου του Λονδίνου που επικεντρώνεται στην ένταξη και την ταυτότητα.
«Αυτό θα βρει απήχηση στο βασικό κοινό των λαϊκιστικών κομμάτων», είπε.
Ο Κατγουάλα σημείωσε ότι ο αριθμός των μεταναστών που διακινούνται λαθραία μέσω της Μάγχης με μικρά σκάφη έχει μειωθεί απότομα μέχρι στιγμής φέτος.
Η Γαλλία και η Βρετανία ανακοίνωσαν πέρυσι μια συμφωνία «ένας μέσα, ένας έξω» βάσει της οποίας η βρετανική κυβέρνηση μπορεί να στείλει πίσω ορισμένους μετανάστες που διασχίζουν παράνομα τη Μάγχη. Ωστόσο, το Reform UK, το κύριο αντιμεταναστευτικό κόμμα της Βρετανίας, ηγείται των δημοσκοπήσεων για το μεγαλύτερο μέρος του έτους. Σε όλη την Ευρώπη, τα ακροδεξιά κόμματα συνεχίζουν να ακμάζουν, παρόλο που έχει γίνει πιο δύσκολο για τους μετανάστες να φτάσουν στην ήπειρο από οποιαδήποτε διαδρομή.
Τα στατιστικά στοιχεία για την καθαρή μετανάστευση – ο αριθμός των ατόμων που φτάνουν μείον αυτούς που φεύγουν – μειώθηκαν το 2025 στη Βρετανία, τη Γερμανία και την Ισπανία σε σχέση με το προηγούμενο έτος, σύμφωνα με την Eurostat, τη στατιστική υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Αυξήθηκαν ελαφρώς στη Γαλλία και την Ιταλία.
Η πολιτική αναδιάρθρωση της Ευρώπης
Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσες, είναι από τους λίγους κεντρώους ή αριστερούς ηγέτες που προσπαθούν να διατηρήσουν μια δημόσια φιλόξενη στάση απέναντι στη μετανάστευση, επιτρέποντας σε περισσότερους από ένα εκατομμύριο παράνομους μετανάστες να υποβάλουν αίτηση νωρίτερα φέτος για επίσημη άδεια παραμονής.
Κατηγορούμενος ότι ενθάρρυνε την κρίση στη Θέουτα με τέτοιες πολιτικές, ο κ. Σάντσες αντέτεινε ότι ήταν δυνατό να καλωσοριστούν οι μετανάστες διατηρώντας παράλληλα τον έλεγχο των συνόρων.
Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, εξαπέλυσε επίθεση κατά κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Eνωσης, μετά την κριτική που άσκησαν στον τρόπο με τον οποίο η χώρα του διαχειρίστηκε την κρίση στη Θέουτα. Την ίδια ώρα, σε επιστολή τους 22 ηγέτες κρατών-μελών της Ε.Ε. άσκησαν έμμεση κριτική στη Μαδρίτη, εκφράζοντας «σοβαρή ανησυχία» για την κατάσταση στη Θέουτα και ζήτησαν τη σύγκληση των υπουργών Εσωτερικών της Ενωσης.
Υποστήριξε ότι από το 2021 έως το 2025, περισσότεροι άνθρωποι εισήλθαν παράνομα στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω Ιταλίας, Δυτικών Βαλκανίων και Ελλάδας παρά μέσω Ισπανίας. Και σημείωσε ότι οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που πέρασαν στη Θέουτα την Πέμπτη είχαν φύγει μέχρι το Σάββατο.
«Αυτό έχει επιτευχθεί σε στενό συντονισμό με τις μαροκινές αρχές και με πολύ μικρή υποστήριξη από άλλα ευρωπαϊκά κράτη, ενώ παράλληλα επιδιώκεται η αποτελεσματική και βασισμένη στην αλληλεγγύη μεταναστευτική πολιτική που η Ισπανία εφαρμόζει με συνέπεια τα τελευταία χρόνια», έγραψε σε ανοιχτή επιστολή προς τους Ευρωπαίους ηγέτες που δημοσιεύθηκε το Σάββατο.
Οι αναμνήσεις του 2015 είναι ακόμα έντονες στην Ευρώπη, η οποία αναδιαμορφώθηκε πολιτικά από την εισροή μεταναστών από τη Συρία, το Αφγανιστάν και άλλες χώρες.
Πώς επηρεάστηκαν οι χώρες
Την επόμενη χρονιά, η Βρετανία, τροφοδοτούμενη από αντιμεταναστευτικά αισθήματα, ψήφισε να αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Ένωση, παρόλο που δεν επηρεάστηκε έντονα από αυτό το κύμα μετανάστευσης.
Στη Γερμανία, το ακροδεξιό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία σημείωσε σημαντική πρόοδο στις ομοσπονδιακές εκλογές του 2017 εκμεταλλευόμενο τους φόβους για ανεξέλεγκτη μετανάστευση και θα μπορούσε να κερδίσει τις κρατικές εκλογές για πρώτη φορά αυτό το φθινόπωρο στην ανατολική Γερμανία.
Στη Γαλλία, η Μαρίν Λεπέν, η υποψήφια του αντιμεταναστευτικού κόμματος Εθνικός Συναγερμός, οδήγησε το ζήτημα στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών του 2017. Η Λεπέν, η οποία διεκδικεί την προεδρία για τέταρτη φορά, άφησε να εννοηθεί ότι σχεδίαζε να μετατρέψει την ισπανική κρίση σε θέμα της προεκλογικής της εκστρατείας.
«Αντιμέτωπη με τη μαζική και συντονισμένη εισροή μεταναστών στην Ισπανία, την οποία ενθαρρύνει η ισπανική κυβέρνηση, η Γαλλία πρέπει χωρίς καθυστέρηση να ενισχύσει τους ελέγχους στα σύνορά της», δήλωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ο αναπληρωτής της, Τζόρνταν Μπαρντέλα, καθόρισε τη γραμμή επίθεσης που πιθανότατα θα χρησιμοποιήσουν εναντίον του οι δεξιοί αντίπαλοι του κ. Σάντσες.
«Νομιμοποιώντας εκατοντάδες χιλιάδες παράτυπους μετανάστες, ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσες άνοιξε τις πόρτες της Ευρώπης σε όλους τους κινδύνους», δήλωσε ο κ. Μπαρντέλα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Στη Βρετανία, ο Νάιτζελ Φάρατζ, ηγέτης του Reform UK, προειδοποίησε ότι οι μετανάστες που εισέρχονται στη Θέουτα θα κατευθυνθούν προς τις βόρειες γαλλικές ακτές και στη συνέχεια προς τη Βρετανία, διασχίζοντας τη Μάγχη.
